19 mart 2019, Çərşənbə axşamı
Ana Səhifə - ƏDƏBİYYAT - Mobil telefonla yazılan “Çuğullar”
Mobil telefonla yazılan “Çuğullar”
08.01.2019, 11:45

Nemət Mətin

 

“Çuğullar” kitabını oxuyuram. Azər Qismətin qələmi iti, sözü kəsərli, fikirləri gecələr parlayan ay kimi aydındır. Böyük mütaliə bazası ona imkan verir ki, sözlərlə tanqo oynasın. Fikirlərinə düzüm vermək onun üçün iki vur ikidir. Cümlələr qəliz, eyni zamanda təsirli, oxucudan xüsusi diqqət tələb edəndir. Azərin "çuğulları" ölkə boyu səpələniblər. Müəllif romanda Azərbaycanı qarış-qarış gəzib. Müxtəlif xasiyyətli insanların həyatı sadəcə vərəq dolsun deyə təsvir olunmur. Hər birinin həyatını danışarkən yazıçının məqsədi hansısa bir fikri anlatmağa yönəlib. Sanki ibrətamiz məsəllər oxuyursan və ya dağ başında qoca rahib sənə hadisələrin mahiyyətini anladır.

“Çuğul” sözünün mənasına nəzər yetirək. Ərəbcə olan şaqul (rusca: отвес) sözünün təhrifindən əmələ gəlib. Ustalar hörgü zamanı ondan istifadə edirlər ki, divarda əyrilik alınmasın. Söz bizdə mə­cazi məna da kəsb edib: “xəlvət işi xəbər verən” anlamında işlədilir (çuğullamaq). Müəllif əsərdə qeyd edir ki, mənim ölkəmdə əksəriyyət çuğulları sevmir. Hətta quldura, başkəsənə yaxşı münasibət bəslənilir, nəinki çuğulara...

 Fikrimcə, hər ölkənin, dövlətin, hakimiyyətin, imperiyanın ayaqda qalması üçün çuğullar böyük rol oynayır. Çingizxanın dünyanı fəth etməsində çuğulların birbaşa əməyi var. Hətta Napoleon öz çuğullarından ordu üçün istifadə edirdi. Düşmən ərazisində xəbər yayırdılar. Guya, Napoleonun düşmən hökmdarından 3 dəfə çox silah-sursatı, döyüşçüləri var. Bir növ düşmən gözünü qorxudurdular. Stalin isə çuğullarının hesabına ölkəni idarə edirdi. Kimin tövləsində neçə baş inək vardısa, onlar bilirdilər. Adətən böyük imperiyaların dağılması çuğulların azlığına və ya üstlərində idarənin itirilməsinə görə baş verir. 

  Çuğulların vicdanlısı da olur. Nitratı çox olduğu üçün kartofları müsadirə etmək istəyən çuğul kəndlinin gözlərindəki bədbəxtliyi təsvir etdiyi məqam təsirli idi. Başqa bir hadisədə toyuqları yağlı etmək üçün milçəkdən qurd düzəldib toyuqlara yedizdirən kəndlini tutan çuğuldan danışılır. Oxucu özü qərar verməlidir. Çuğullar düzgün hərəkət edirlər, ya yox...

 Rotterdamlı Erazm İtaliyadan İngiltərəyə dönərkən bir həftəyə qələmə aldığı, özünün ciddi qəbul etmədiyi, amma ona dünya şöhrəti gətirən əsas əsəri sayılan “Axmaqlığın tərifi” kitabında yazır:

  “Axmaqlar ən möhtəşəm hökmdarlar üçün o dərəcədə əyləncəlidir ki, bəziləri onlarsız nə süfrə arxasına keçir, nə gəzintiyə çıxır, nə də bircə saat qərar tuta bilir”. Hətta müəllif qeyd edir ki, hökmdarlar axmaqları aqillərdən üstün tuturlar. Çünki acı həqiqətdənsə, bəzən şirin axmaqlıq daha huzurlu təsir bağışlayır. “Çuğullar”ı oxuyarkən Erazmın sözlərini xatırladım. Axmaqların çuğullara oxşarlığı çoxdur…

 Yazıçı əsərdə ürək yanğısı ilə nəinki çuğulları, eyni zamanda geridəqalmışları, cahilləri öz düşüncə ələyindən keçirir. Onun daha bir unikallığı yenilikçi olmağındadır. Təbiət təsvirlərini müasir üslubda təqdim edir. Məsələn, kəndin təsvirinə baxaq: "Qədim kənd. Üstü kirəmitli evlər, çat-çat boyalı şüşəbəndlər. Bəlkə də, Renuar illərlə buradan çıxmazdı ki, hər evi çəkib gözünün qurdunu öldürsün. Van Qoq sapsarı günəbaxanları, neçə əsr əvvəl çökəklikdə yaranan gölü, sahilində tilovla balıq tutan kəndliləri çəkməsəydi, əl çəkməzdi: and içirəm ki, bu, onun ən məşhur əsəri olardı. Meşəlik o qədər cəngəlliyə bənzəyirdi ki, Daniel Orteqa uzaq Nikaraquadan gəlib inqilab edərdi ki, sarmaşıq kimi bir-birinə dolanan nazik gövdəli ağaclar arasında gizlənə bilsin. Çörçil siqarın tütününü burda yetişdirər, içdiyi rus arağının spirtini burda çəkdirərdi. Tereza ana kəndli qadınlardan fərqlənməz, əyilib-durub göy-göyərti becərərdi".

 Azər Qismətin kitabı sadə telefonunun qeyd bölməsində yazdığını biləndə heyrətləndim. İnsanda bir səbrə baxın. Hər gün evdən işə gələndə hissə-hissə yazdığı əsər sonda kitab halına gəlib. Hər gün yarım səhifə yazını işdə kompüterə köçürərək iri həcmli roman ərsəyə gətirib. Mendeleyevin sözü olmasın: “Qeyd edilməmiş fikir, itirilmiş xəzinəyə bərabərdir”.

 Obrazların xasiyyətləri o qədər dərindən göstərilir ki, teatr tamaşası qurulsa, asanlıqla aktyorlar rolun öhtəsindən gələrdilər. Bir nəfəsə oxuyub bitirə bilmədiyim kitablardan olan "Çuğullar" çağdaş Azərbaycan romanları içində maraq oyadan tək-tük əsərlərdəndir. Adıçəkilən əsər yazı texnikasına görə bir yenilikdir. Hazırlıqlı oxucu üçün nəzərdə tutulan “Çuğullar” romanı hər dövrdə mövzu cəhətdən öz aktuallığını qoruyub saxlayacaq.


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
“OPEC plus”dan yeni çağırışlar
18.03.2019, 23:57

“OPEC plus”dan yeni çağırışlar

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı
18.03.2019, 23:42

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı

Bolqarıstanda Novruz bayramı qeyd olunub
18.03.2019, 23:22

Bolqarıstanda Novruz bayramı qeyd olunub

Çanaqqala zəfərinin 104-cü ildönümü anılır
18.03.2019, 23:16

Çanaqqala zəfərinin 104-cü ildönümü anılır

Deputatın  oğluna daha bir vəzifə verildi
18.03.2019, 23:14

Deputatın  oğluna daha bir vəzifə verildi

Qatar qəzasında 24 nəfər öldü
18.03.2019, 22:57

Qatar qəzasında 24 nəfər öldü

Niderlandda atışma: 3 ölü
18.03.2019, 22:36

Niderlandda atışma: 3 ölü

Şuranın tətbiq etdiyi yeniliklər AÇIQLANDI
18.03.2019, 22:22

Şuranın tətbiq etdiyi yeniliklər AÇIQLANDI

Mərkəzi Asiyanın ən iri məscidi Qazaxıstanda tikiləcək
18.03.2019, 22:08

Mərkəzi Asiyanın ən iri məscidi Qazaxıstanda tikiləcək

Yol polisi əməkdaşı ər-arvadı belə döydü - VİDEO
18.03.2019, 21:50

Yol polisi əməkdaşı ər-arvadı belə döydü - VİDEO

Azərbaycan demokratiya yolunda inamla irəliləyir
18.03.2019, 21:35

Azərbaycan demokratiya yolunda inamla irəliləyir

Sumqayıtda 57 yaşlı kişi itkin düşdü - FOTO
18.03.2019, 21:16

Sumqayıtda 57 yaşlı kişi itkin düşdü - FOTO

Venesuela neft tədarükü üçün yeni bazarlar axtarır
18.03.2019, 20:59

Venesuela neft tədarükü üçün yeni bazarlar axtarır

Qızılcaya 2 385 yoluxma halı qeydə alınıb
18.03.2019, 20:42

Qızılcaya 2 385 yoluxma halı qeydə alınıb

Təhsil sahəsinə qoyulan sərmayə kəskin artıb
18.03.2019, 20:30

Təhsil sahəsinə qoyulan sərmayə kəskin artıb

Mədət Quliyev oğlunun klip təqdimatında - FOTOLAR
18.03.2019, 20:17

Mədət Quliyev oğlunun klip təqdimatında - FOTOLAR

Rövnəq Abdullayev  “Lukoyl”  prezidenti ilə müzakirələr apardı
18.03.2019, 20:04

Rövnəq Abdullayev  “Lukoyl”  prezidenti ilə müzakirələr apardı

“Dövlət jurnalistlərə dəstəyi şəffaf şəkildə həyata keçirilir, bu prosesdə heç bir qaranlıq məqam yoxdur” - Əli Həsənov
18.03.2019, 19:50

“Dövlət jurnalistlərə dəstəyi şəffaf şəkildə həyata keçirilir, bu prosesdə heç bir qaranlıq məqam yoxdur” - Əli Həsənov

İlahiyyat İnstitutunda Novruz bayramı ilə bağlı tədbir keçirilib - FOTO 
18.03.2019, 19:36

İlahiyyat İnstitutunda Novruz bayramı ilə bağlı tədbir keçirilib - FOTO 

UNEC-in tələbələri elmi fəaliyyətə cəlb olunurlar
18.03.2019, 19:28

UNEC-in tələbələri elmi fəaliyyətə cəlb olunurlar

Lerik rayonunda Novruz şənliyi keçirilib - FOTOLAR
18.03.2019, 19:20

Lerik rayonunda Novruz şənliyi keçirilib - FOTOLAR

Əcnəbilərin Azərbaycan vətəndaşlığını əldə etməsi üçün elektron müraciət proseduru dəyişdi
18.03.2019, 19:12

Əcnəbilərin Azərbaycan vətəndaşlığını əldə etməsi üçün elektron müraciət proseduru dəyişdi

Prezident xəstəxananın təmirinə 2 milyon ayırdı
18.03.2019, 19:04

Prezident xəstəxananın təmirinə 2 milyon ayırdı

Şeyx Novruz bayramı münasibətilə xalqı təbrik etdi
18.03.2019, 18:56

Şeyx Novruz bayramı münasibətilə xalqı təbrik etdi

İlham Əliyevdən xalqa Novruz TƏBRİKİ
18.03.2019, 18:48

İlham Əliyevdən xalqa Novruz TƏBRİKİ

Ülvi Quliyev: “Prezident gəncləri əfv etməklə onlara şans verdi”
18.03.2019, 18:40

Ülvi Quliyev: “Prezident gəncləri əfv etməklə onlara şans verdi”

Deputat Hikmət Məmmədov GRECO-nun 82-ci plenar iclasında iştirak edəcək
18.03.2019, 18:32

Deputat Hikmət Məmmədov GRECO-nun 82-ci plenar iclasında iştirak edəcək

Oğurluq edən yeniyetmə saxlanıldı
18.03.2019, 18:24

Oğurluq edən yeniyetmə saxlanıldı

Xəzər dənizində zəlzələ olub
18.03.2019, 18:16

Xəzər dənizində zəlzələ olub

İraqlı şagirdlər Azərbaycanda təhsil almaq istəyirlər
18.03.2019, 18:08

İraqlı şagirdlər Azərbaycanda təhsil almaq istəyirlər

Film ssenariləri müsabiqəsi elan olundu
18.03.2019, 18:02

Film ssenariləri müsabiqəsi elan olundu

Keçmiş nazirin adam oğurluğunda suçlanan qardaşı azadlığa buraxılıb   
18.03.2019, 17:58

Keçmiş nazirin adam oğurluğunda suçlanan qardaşı azadlığa buraxılıb  

Prezident Bakıda xəstəxana tikintisi üçün pul ayırdı   
18.03.2019, 17:46

Prezident Bakıda xəstəxana tikintisi üçün pul ayırdı  

Şəkidə 22 yaşlı oğlan  itkin düşüb   
18.03.2019, 17:32

Şəkidə 22 yaşlı oğlan  itkin düşüb  

Dağlıq Qarabağda Novruz şənliyi keçirilib -  FOTOLAR
18.03.2019, 17:21

Dağlıq Qarabağda Novruz şənliyi keçirilib -  FOTOLAR

Nazirlik bir həftədə 61 təlim keçirdi
18.03.2019, 17:20

Nazirlik bir həftədə 61 təlim keçirdi

Kooperasiya Universitetində bayram tədbiri - FOTO
18.03.2019, 17:19

Kooperasiya Universitetində bayram tədbiri - FOTO

QHT Şurası müsabiqənin nəticələrini açıqladı   
18.03.2019, 17:18

QHT Şurası müsabiqənin nəticələrini açıqladı  

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
18.03.2019, 17:16

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ

“İnsanov ikrah doğuran ucuz açıqlama verirdi” - Qüdrət Həsənquliyev
18.03.2019, 17:14

“İnsanov ikrah doğuran ucuz açıqlama verirdi” - Qüdrət Həsənquliyev

Şəhid ailələrinin həmrəylik kampaniyası - FOTOLAR
18.03.2019, 17:06

Şəhid ailələrinin həmrəylik kampaniyası - FOTOLAR

Nazir:
18.03.2019, 16:53

Nazir: "Cəlil Məmmədquluzadə, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəllərinin qoyulması üçün işlər gedir"  

Azercell-dən rəqəmsallığa doğru daha bir addım
18.03.2019, 16:48

Azercell-dən rəqəmsallığa doğru daha bir addım

Daha bir ölkə OPEK+ komitəsini tərk etdi
18.03.2019, 16:45

Daha bir ölkə OPEK+ komitəsini tərk etdi

Siyavuş Novruzov: Həbsxanaya avtoritar kimi düşən, mələk cildində çıxır
18.03.2019, 16:26

Siyavuş Novruzov: Həbsxanaya avtoritar kimi düşən, mələk cildində çıxır

Dünyanın dini liderləri terrora qarşı bəyanat verdilər - Direktorlar Şurasında Şeyx də var
18.03.2019, 16:19

Dünyanın dini liderləri terrora qarşı bəyanat verdilər - Direktorlar Şurasında Şeyx də var

“Nar” nömrə ilə xaricdə “WhatsApp” pulsuzdur
18.03.2019, 16:12

“Nar” nömrə ilə xaricdə “WhatsApp” pulsuzdur

Deputat seçicilərinə bayram sovqatı çatdırdı
18.03.2019, 16:06

Deputat seçicilərinə bayram sovqatı çatdırdı

Qərbi Azərbaycan İcmasından Əli İnsanovla bağlı AÇIQLAMA
18.03.2019, 16:02

Qərbi Azərbaycan İcmasından Əli İnsanovla bağlı AÇIQLAMA

Hollandiyada terror: Ölən və yaralananlar var
18.03.2019, 15:58

Hollandiyada terror: Ölən və yaralananlar var

ARXİV