Arxiv
3 mart 2013, 12:19 | MƏDƏNİYYƏT
Şıxəli Qurbanovunn yaratdığı rayon - Cəlilabadın köhnə adı nə olub? - ARAŞDIRMA

Həməşərəlilərlə şamaxılıların bölə bölmədiyi bölgə


Şəninə mahnılar, şeirlər qoşulan rayonlardan biri də Cəlilabaddır. Adının mənası ilə bağlı bəzi maraqlı məlumatlar yayılan rayon 60-cı illərdə Cəlilabad adlandırılıb. Həmin illərə kimi isə maraqlı adlarla tarixə düşüb.

Modern.az 60-cı illərə qədər Cəlilabadın hansı adlarla tanındığını araşdırıb.

Rayonun Cəlil Məmmədquluzadənin şərəfinə adlandırılması heç kimə sirr deyil. Amma müxtəlif illərdə rayonun başqa-başqa adları olub. Bəzi mənbələrdə rayonun 1967-ci ilədək Həştərxanbazar adlandırıldığı qeyd olunur. Azərbaycanın xalq artisti, məşhur “Cəlilabad” mahnısının ifaçısı Teymur Musatafayev də rayonun 60-cı illərə qədər bu cür olduğunu, sonradan isə Cəlil Məmmədquluzadənin şərəfinə adlandırıldığını söylədi.  

Tarixçi Cəmil Həsənli isə deyir ki, Cəlilabadı hamı Həştərxanbazar kimi tanısa da, rayon bəzi mənbələrdə tarixə Həməşərə kimi düşüb. Onun sözlərinə görə, bölgədə Hasıllı kəndi var idi ki, həmin kəndin adı ilə bütün bölgə Hasıllı adlanırdı.
“Rayonun ən qədim adı isə Həməşərə olub. Hətta tarixi mənbələrin bəzilərində Həməşərə adı ilə keçib”.

Cəlilabadın tarixçi alimi Rəşid Əsgərov isə araşdırmalarında Cəlilabad rayonunu Muğanın qurtaracağında yerləşdiyini və bu ərazidə Azərbaycanın keçmişindən xəbər verən iki qədim şəhər olduğunu yazır. O, araşdırmalarında qeyd edir ki, indi də rayonun yaşlı nəsli və ətraf rayonların əhalisi buranı “Həməşərə” adlandırırlar. Rayon ərazisində mövcud olmuş Həməşərə şəhəri eradan əvvəlki II minilliyə aiddir. Qədim mənbələrdə şəhərin 3 metr hündürlüyündə möhtəşəm qala ilə əhatə olunduğu göstərilib. Ərəblərin Azərbaycan hücumundan sonra Həməşərə şəhəri dağıdılıb və sonrakı dövrlərdə Hasıllı şəhəri məşhurlaşıb. XIX əsrin 30-cu illərində rusların Azərbaycana köçürülməsi nəticəsində azərbaycanlılarla rusların birgə məskunlaşdığı Həştərxanbazar (Astraxanbazar) şəhəri əyalətin mərkəzinə çevrilib.    

Cəlilabad rayon Mədəniyyət evinin kitabxana direktoru Cahangir Muradov isə deyir ki, “Həməşərə” sözü üzümün qıcqırdılıb çaxır düzəldilməsi mənasını verir:

“Vaxtilə malakanlar Həştərxandan bura sürgün olunublar. Tarixdə var ki, guya onlar çara qarşı itaətsizlik edirlər. Əslində isə belə olmayıb. Onlar itaətsizlik etməyiblər. Rus çariçası II Yekaterina sərhəddə imperiyaya etibarlı adamları yerləşdirib. Burada mərkəz Hasıllı bazarı olub. O vaxt Hasıllı çoxmillətli olub. Şamaxı zəlzələsindən sonra şamaxılılar Hasıllı bazarına gəlirlər. Bunların da başında Məşədi Məmməd adında bir nəfər tacir olub. Orada mövqe tuturlar, yəni bazarı ələ keçirmək çalışırlar. Yerli bəylərlə şamaxılılar arasında münaqişə yaranır. Hasıllı tərəfdən isə başda Hacı Bağır adlı bir nəfər durub. Bazarın sahiblərindən olub. Hacı Bağırın oğlu Cahangir bəy bazarla əlaqədar olaraq şamaxılıların köçürülməsi üçün mərkəz Tiflisə gedirlər. O cümlədən Məşədi Məmməd qardaşları da. Tiflisdə şamaxılı bir nəfər bunları barışdırır.

Cahangir bəy Hasıllıya qayıdanda bir dayanacaq əvvəl düşür və Moskvaya gedir, şamaxılıları Hasıllıdan çıxartmağın rüsxətini alır. Qayıdıb gəlir Hasıllı bazarına və elan edir ki, sizi burdan köçürdürəm. Məşədi Məmməd bəy ondan möhlət istəyir. 1926-cı ildə onlar köçür indiki Hasıllı kəndindən bir kilometr aşağıda ev tikirlər. Orada bir il qalandan sonra oranı bəyənmirlər və indiki Cəlilabad ərazisində məskunlaşırlar. Həştərxan malakanları da onlara dəstək verir.

1928-ci ildə bölgəyə rayon statusu verilir. 1967-ci ildə Cəlil Məmmədquluzadənin 100 illiyi ilə əlaqəli olaraq Şıxəli Qurbanov Cəlilabada gəlir. Elə onun keçirdiyi iclasda  onun təklifi ilə rayona Cəlilabad adı verilir”.

Gültəkin Ələsgər

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
“Hunday”ın təsisçisinin nəvəsi narkotikə görə tutuldu 21 Aprel 2019, 20:33 Bakıda fəhlə 13-cü mərtəbədən yıxılaraq ölüb 21 Aprel 2019, 20:21 Kamal Kılıçdaroğlu döyülməsindən danışdı: “Şəhidlərin dəfninə getməyimi istəmirlər” 21 Aprel 2019, 20:09 Elməddin Behbud: “Azərbaycan Türk Şurası ölkələri ilə münasibətlərin inkişafı istiqamətində fəaliyyət göstərir” 21 Aprel 2019, 20:08 Yeni rəsm əsəri: Dədə Qorqud və Napoleon bir arada 21 Aprel 2019, 18:29 Kamal Kılıçdaroğlu döyüldü - FOTOLAR 21 Aprel 2019, 18:07 General Bakı Qarnizonu ilə bağlı tapşırıq verdi 21 Aprel 2019, 18:03 Bakıda it 4 yaşlı uşağın üzünü parçaladı - FOTO 21 Aprel 2019, 17:58 AvroLiqanın kuboku Moskvada təqdim olundu 21 Aprel 2019, 17:05 Gürcüstanda aksiya -Polis qazdan və rezin güllədən istfadə etdi 21 Aprel 2019, 16:42 11-ci sinif şagirdləri buraxılış imtahanları veridilər - YENİLƏNİB 21 Aprel 2019, 16:00 Azərbayacn Xarici İşlər Nazirliyindən Şri-Lankada baş verən terrora MÜNASİBƏT 21 Aprel 2019, 15:54 Tovzda 70 yaşlı kişi bıçaqlandı 21 Aprel 2019, 15:40 Dövlət qulluqçusu olmaq istəyənlər imtahan verdi   21 Aprel 2019, 15:10 Şri-Lankada terror aktlarının sayı 8-ə çatdı 21 Aprel 2019, 14:29 Sabahın HAVASI: Yağışlı, küləkli olacaq 21 Aprel 2019, 13:39 10 min dollardan çox kredit borcu olanlara da güzəşt ediləcək   21 Aprel 2019, 13:30 Avtobus  qəzasında xəsarət alanlar evə buraxıldı - YENİLƏNİB 21 Aprel 2019, 13:22 Fransanın Nant şəhərində Azərbaycan məktəbi açıldı   21 Aprel 2019, 12:29 Gömrükdən malların və avtomobillərin keçirilməsi qaydasında DƏYİŞİKLİK 21 Aprel 2019, 12:01 Kürdəmirdə YANĞIN:  5 nəfər yaralandı 21 Aprel 2019, 11:58 Şri-Lankada 6 partlayış: 160 ölü, 500-dən çox yaralı - FOTOLAR- YENİLƏNİB 21 Aprel 2019, 11:28 Kürdə suyun səviyyəsi artdı 21 Aprel 2019, 11:19 Meriya Bəhram Bağırzadə və Tahir İmanova yer bəyəndirə bilmir 21 Aprel 2019, 10:49 Ukraynada prezident seçkilərinin II turu keçirilir 21 Aprel 2019, 10:26 Doğum və ölüm günü bir yerdə qeyd olunan aktrisa - Məşhur cütlüyün ailə FACİƏSİ - FOTOLAR 21 Aprel 2019, 09:49 Ermənilər cəbhədə təxribatlara davam edir 21 Aprel 2019, 09:44 Rektor gənclərə daha 10 tövsiyə verdi: “Hər işi öz zamanında görün” 21 Aprel 2019, 09:26 Tanrı pıçıltısını sözə çevirə bilən xanım 21 Aprel 2019, 09:11 Bakıda mənzildən qadın meyiti tapıldı 21 Aprel 2019, 00:54