13 noyabr 2018, Çərşənbə
Ana Səhifə - - Mühazirə deyən heykəl: Nizami Gəncəvi – Yeni Bakının köhnə abidələri
Mühazirə deyən heykəl: Nizami Gəncəvi – Yeni Bakının köhnə abidələri
08.10.2013, 12:23


O, əlində lülə formasında bükülmüş kağız, müdriklik yağan nəzərləriylə muzeyə tərəf baxır. Daha doğrusu, muzey divarlarında portret və berelyefləri qoyulan tələbələrinə – şair və mütəfəkkirlərə öz mühazirəsini oxuyur. Artıq 60 ildən yuxarıdır ki, bu dərs davam edir. Və edəcək də...

Beləliklə, Modern.az “Yeni Bakının köhnə heykəlləri” adlı layihəsində növbəti yazını təqdim edir. Bu dəfə söz Nizami Gəncəvinin heykəlindən düşəcək. Nizami meydanında İstiqlaliyyət, Əhməd Cavad, Azərbaycan və İslam Səfərli küçələrinin kəsişməsində yerləşən heykəlin açılışı 1949-cu il aprelin 30-da olub. Heykəlin müəllifi, Azərbaycanın xalq rəssamı Fuad Əbdürəhmanov, memarları Mikayıl Hüseynov və Sadıq Dadaşovdur.   Hər bir şəhərin özünəməxsus əlamətləri var ki, onlar şəhərin simasını müəyyənləşdirir, onun tarixi barədə məlumat verir. Bakının Nizami bağında ucaldılan Nizami Gəncəvi heykəli də bu əlamətlərdən biridir. Yerləşdiyi ərazi müasirliklə tarixizmin vəhdətini yaratdığından abidə həm Şərq monumentallığını, həm də Qərb modernist baxış tərzini özündə çox gözəl əks etdirir. İçərişəhərin Qoşa Qapı girişinin yaxınlığında yerləşən abidə tarixiliklə müasirliyi bir növ tamamlayır. 
Nizami meydanı ümumi bir ansamblı xatırladır. Buradakı bütün tikililər bir-birilə zəncirvari birləşərək estetik baxımdan vahid harmoniya yaradır. Şəhərin ən mərkəzi meydanı hər tikilini ortaq estetik dəyər ətrafında cəmləyə bilir.  

Siyasi məqsədlə ucaldılan heykəl  

Dünya siyasi arenasının çox mürəkkəb bir dövründə SSRİ öz riyakar diplomatiyasından əl çəkmirdi. Beləki, imperiya tərkibində olan müstəmləkələrin tarixinə aid əsərlər yazdırıb, abidə saldırmaqla öz humanistliyini və tabeçiliyində olanlara guya hörmət etdiyini dünyaya çatdırmaq istəyirdi. Odur ki, hətta 1939-cu ildə, yəni İkinci Dünya müharibəsinin başladığı vaxtda Bakıda Azərbaycan tarixini əbədiləşdiriləcək parkın salınması və orda abidə ucaldılması barədə qərar qəbul edir. Beləliklə, 1939-cu ildə dahi Azərbaycan şairinin 800 illiyi ilə əlaqədar Bakının mərkəzində muzeyin yaradılması və Nizaminin heykəlinin qoyulması barədə qərar qəbul edilir. 1935-ci ildə İstiqlaliyyət, Əzizbəyov, Hüsü Hacıyev və Qara Qarayev küçələri arasındakı, təxminən bir hektar sahədə köhnə binalar sökülür və onların yerində memar Y.Abramovanın layihəsi ilə bağ salınır. Layihədə iştikal edən qrup Nizami heykəlini də bu bağda ucaltmağı qərara alır. Sonra incəsənət işləri üzrə idarə Nizami heykəlinin layihəsini yaratmaq üçün müsabiqə elan edir. Həmin müsabiqəyə 70-ə yaxın əsər təqdim edilsə də, onlarda heç biri münsiflər heyəti tərəfindən bəyənilmir. Çünki müəlliflərdən heç biri şairin obrazını lazımınca tərənnüm edə bilməmişdi. Bu da təsadüfi deyildi. Çünki o vaxta qədər Nizaminin surətini əks etdirən heç bir miniatür əsəri, yaxud bir freska dövrümüzə gəlib çatmamışdı.  

Yenə də Fuad Əbdürrəhmanov...  

Amma bir rəssamın işini geri qaytarmırlar. O da Şərq dünyasının vurğunu olan və gələcəkdə əsərlərinin demək olar ki, hamısında bunu əks etdirəcək Fuad Əbdürrəhmanovun layihəsi qəbul olunur və ona heykəlin modelini hazırlamaq tapşırılır. Abidənin postamentini yaratmaq və meydanı planlaşdırmaq işi memarlar S. Dadaşov, M. Hüseynova tapşırılır. İşlərə 1940-cı ildə sitat verilir. Dünya geosiyasətinin ən qanlı-qadalı illəri artıq başlamışdı. Buna baxmayaraq, sovet hökuməti işi yarımçıq qoymur və mədəni quruculuq siyasətini sonadək yerinə yetirməyə çalışırdı.

1941-cı ilin fevralında Nizaminin abidəsinin layihəsi və 1 metr hündürlüyündə olan maketi hazır oldu və o Moskvada Təsviri İncəsənət Müəssisələri Baş İdarəsinin bədii-texniki şurasında təsdiq edildi. Eyni zamanda, müəlliflərə abidə üzərində sonrakı işlərində Nizaminin simasındakı milli əlamətləri daha da artırmaq təklif olundu. Həmin əlamətlərdə müdriklik və Şərq aləminə xas olan alilik arifanə ifadələr daxil idi. Lakin gözlənilmədən başlanan Böyük Vətən müharibəsi abidə üzərindəki işləri müvəqqəti dondurdu. Amma heç müharibə bitməmiş, yəni 1944-cü ildən başlayaraq monumental abidə ilə əlaqədar işlərə yenidən sitat verilir. Müharibə qələbə ilə qurtardıqdan bir müddət sonra – 1947-ci ilin yanvarında Bakıda Nizami Gəncəvinin monumental abidəsinin ucaldılması ilə əlaqədar inşaat işlərinin bərpası və sürətlə aparılması barədə ümumittifaq hökümət xüsusi sərəncam verdı.

1947-ci ilin yazında Bakının mərkəzində monumental abidə qoyulacaq bağda memarlar M. Hüseynov və V. İvanovun layihəsi ilə planlaşdırma və arxitektura abadlığı işləri həyata keçirildi. Bu işlərin özünə məxsus cəhətləri var idi. Belə ki, əsas diqqət heykəlin bağla vahid kompozisiyada görünməsinə, eyni orqanizmdə qovuşmasına nail olmaq idi. Memarlar öz işini çox böyük ustalıqla yerinə yetirə bildirlər. Belə ki, bu meydançanı, onu bürüyən yaşıllığı, ətrafdakı memarlıq ansamblını indi Nizami heykəli olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Bütün bu işlər çox böyük zaman kəsimində görülüb qurtardı. Şəhərin ən gözəl heykəllərindən biri olmasına baxmayaraq bu heykəl bəlkə də ən qısa zaman ərzində hazırlanan tikili idi. Təsəvvür edin, müharibə illəri və o illərdən sonrakı aclıq olmasına baxmayaraq cəmi 9 ilə bu cür möhtəşəm sənət əsəri hazır oldu. Nizaminin tunc fiqurunun postament üzərinə qaldırılması daxil olmaqla, bütün tikinti, quraşdırma, bəzək və üz çəkmə işləri 1949-cu ilin yazında başa çatdırıldı. 1949-cu il aprelin 30-da abidənin təntənəli açılışı oldu. Tunc heykəlin hündürlüyü 6,2 metr, çəkisi isə 7 tondur. Postamentlə birlikdə abidənin hündürlüyü  isə 15 metrdir.

Təmirdən sonrakı heykəlin vəziyyəti  

Ən qocaman heykəllərdən olan Nizami heykəli sərəncam əsasında əsaslı təmir olundu və monumentallıq baxımından çox gözəl elementlərlə zənginləşdirildi. Belə ki, heykəlin ətrafında işıqlandırma sistemlərinin salınması onun baxımlılığını xüsusən də gecə vaxtı birə beç artırdı. Heyhəlin pyedestalında olan və “Xəmsə”dən hissəcikləri əka etdirən 8 berelyef bu işıqların altında xüsusi bərq vurur. Bu berelyeflər Nizami Xəmsəsinin qəhrəmanlarını – Şirini at minən, Fərhadı dağ çapan, Nüşabəni İsgəndərlər mübahisə edən, bayquşları danışan zaman çox böyük ustalıqla əks etdirir. Əslində bu pyedestaldakı 8 berelyefin hər biri ayrı ayrılıqda xüsusi gözəl sənət əsəridir. Nizami heykəli bəlkə yeganə heykəldir ki, onun barəsində problematikadan kənar ağızdolusu danışmaq olar. Amma yeganə probelem isə 60 ilə yaxındır ki, mühazirə deyən bu heykələ təəssüf ki, bizlər qulaq asmırıq. Onu ancaq və ancaq muzeyin divarlarından boylanan xələfləri dinləyir. Sanki bu dərsin bizə aidiyyəti yoxdur...  

 Elmin Nuri

 
xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Azərbaycanın “İnterpol” xətti ilə axtarışa verdiyi biznesmen Ukraynada saxlanılıb
13.11.2018, 11:17

Azərbaycanın “İnterpol” xətti ilə axtarışa verdiyi biznesmen Ukraynada saxlanılıb

Şükranlıq, yaxud boz küçüyün taleyi  
13.11.2018, 11:01

Şükranlıq, yaxud boz küçüyün taleyi  

“Mədəniyyət.az” jurnalının növbəti sayı çıxdı
13.11.2018, 10:58

“Mədəniyyət.az” jurnalının növbəti sayı çıxdı

Lənkəranda çılpaq ilbizlərlə mübarizə aparılır
13.11.2018, 10:54

Lənkəranda çılpaq ilbizlərlə mübarizə aparılır

Ermənistan büdcəsinin gəlir və xərcləri açıqlandı
13.11.2018, 10:50

Ermənistan büdcəsinin gəlir və xərcləri açıqlandı

“Azərişıq” qış mövsümü ilə bağlı vəd VERDİ
13.11.2018, 10:47

“Azərişıq” qış mövsümü ilə bağlı vəd VERDİ

Gömrükdən gizlədilən 61 telefon aşkarlandı
13.11.2018, 10:42

Gömrükdən gizlədilən 61 telefon aşkarlandı

Ötən gün Azərbaycan yollarında 2 nəfər ölüb
13.11.2018, 10:39

Ötən gün Azərbaycan yollarında 2 nəfər ölüb

Azərbaycan İsveç, Norveç və Finlandiyaya yeni səfir göndərəcək? - XİN-dən yeni AÇIQLAMA
13.11.2018, 10:37

Azərbaycan İsveç, Norveç və Finlandiyaya yeni səfir göndərəcək? - XİN-dən yeni AÇIQLAMA

ATƏT sabah cəbhə xəttinə gedəcək
13.11.2018, 10:34

ATƏT sabah cəbhə xəttinə gedəcək

Məcburi köçkünlərin binasında yanğın - FOTOLAR
13.11.2018, 10:21

Məcburi köçkünlərin binasında yanğın - FOTOLAR

Neft 69 dollardan ucuz satılır
13.11.2018, 10:17

Neft 69 dollardan ucuz satılır

200-dən çox şəxsə mal və materiallar verilib
13.11.2018, 10:09

200-dən çox şəxsə mal və materiallar verilib

BANM-da Avropa İttifaqının yeni layihəsi müzakirə olunub
13.11.2018, 10:09

BANM-da Avropa İttifaqının yeni layihəsi müzakirə olunub

Hökumət kartof istehsalçılarını necə xilas etdi...   
13.11.2018, 10:03

Hökumət kartof istehsalçılarını necə xilas etdi...  

Ağcabədidə  74 yaşlı qadın evində yanaraq öldü
13.11.2018, 09:55

Ağcabədidə  74 yaşlı qadın evində yanaraq öldü

Bu gün Milli Məclisdə büdcə müzakirələri başlayır
13.11.2018, 09:47

Bu gün Milli Məclisdə büdcə müzakirələri başlayır

“Bakcell”in dəstəyilə keçirilmiş M.A.P. Festivalı unudulmaz təəssüratlar bəxş edib
13.11.2018, 09:39

“Bakcell”in dəstəyilə keçirilmiş M.A.P. Festivalı unudulmaz təəssüratlar bəxş edib

Salyanda ağır qəza: Ölən və yaralananlar var
13.11.2018, 09:36

Salyanda ağır qəza: Ölən və yaralananlar var

Ermənilər mövqelərimizə pulemyotlardan atəş açdılar
13.11.2018, 09:29

Ermənilər mövqelərimizə pulemyotlardan atəş açdılar

114 şəhidin vərəsəsinə ödəniş edildi - RƏSMİ
13.11.2018, 09:18

114 şəhidin vərəsəsinə ödəniş edildi - RƏSMİ

Xalq rəssamı Ömər Eldarova ağır itki üz verib   
13.11.2018, 08:58

Xalq rəssamı Ömər Eldarova ağır itki üz verib  

Azərbaycanda bu məhsullar bahalaşıb - SİYAHI   
13.11.2018, 08:46

Azərbaycanda bu məhsullar bahalaşıb - SİYAHI  

Dəhşətli meşə yanğınlarında  44 nəfər ölüb
13.11.2018, 08:31

Dəhşətli meşə yanğınlarında  44 nəfər ölüb

Manat və dollarun bugünkü MƏZƏNNƏSİ
13.11.2018, 08:26

Manat və dollarun bugünkü MƏZƏNNƏSİ

Tramp OPEK-i hasilatı azaltmamağa çağırdı
13.11.2018, 01:11

Tramp OPEK-i hasilatı azaltmamağa çağırdı

Rusiyada terror aktı planlaşdıran İŞİD üzvləri saxlanıldı
13.11.2018, 00:53

Rusiyada terror aktı planlaşdıran İŞİD üzvləri saxlanıldı

Ukrayna ABŞ-la razılıq əldə etdi
13.11.2018, 00:31

Ukrayna ABŞ-la razılıq əldə etdi

Marvelin yaradıcısı öldü
13.11.2018, 00:15

Marvelin yaradıcısı öldü

Goranboyda ağır qəza
12.11.2018, 23:53

Goranboyda ağır qəza

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı
12.11.2018, 23:36

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı

Vəzifəli şəxsin oğlu yeniyetmə qızı avtomobillə vurub
12.11.2018, 23:23

Vəzifəli şəxsin oğlu yeniyetmə qızı avtomobillə vurub

İsrail Qəzzaya raket zərbələri endirib
12.11.2018, 23:10

İsrail Qəzzaya raket zərbələri endirib

Ukraynada polis rəisi olan azərbaycanlı xanım - FOTO
12.11.2018, 22:55

Ukraynada polis rəisi olan azərbaycanlı xanım - FOTO

Kəsdiyi ağac Kürdəmir sakinini öldürdü
12.11.2018, 22:41

Kəsdiyi ağac Kürdəmir sakinini öldürdü

Hillari Klinton 2020-ci ildə ABŞ prezidentliyinə namizəd ola bilər
12.11.2018, 22:26

Hillari Klinton 2020-ci ildə ABŞ prezidentliyinə namizəd ola bilər

Kaliforniyadakı dəhşətli yanğında 31 nəfər öldü
12.11.2018, 22:10

Kaliforniyadakı dəhşətli yanğında 31 nəfər öldü

İranda bu estetik əməliyyatları edənlər cəzalandırılacaq
12.11.2018, 21:58

İranda bu estetik əməliyyatları edənlər cəzalandırılacaq

Motosikletdən düşən bomba həyacanlı anlar yaşatdı
12.11.2018, 21:43

Motosikletdən düşən bomba həyacanlı anlar yaşatdı

İcra başçısının sabiq müavininin evinə basqın oldu
12.11.2018, 21:30

İcra başçısının sabiq müavininin evinə basqın oldu

 Azərbaycana yeni qaz sayğacları gətirilib
12.11.2018, 21:16

 Azərbaycana yeni qaz sayğacları gətirilib

Bərdədə 2 piyada vuruldu: 1 ölü, 1 yaralı
12.11.2018, 21:02

Bərdədə 2 piyada vuruldu: 1 ölü, 1 yaralı

NATO-dan Türkiyə açıqlaması
12.11.2018, 20:50

NATO-dan Türkiyə açıqlaması

ABŞ Gürcüstanın Vaziani hərbi bazası ərazisində aerodrom inşa edir
12.11.2018, 20:37

ABŞ Gürcüstanın Vaziani hərbi bazası ərazisində aerodrom inşa edir

Cəlilabadda 15 yaşlı yeniyetmə intihar etdi
12.11.2018, 20:26

Cəlilabadda 15 yaşlı yeniyetmə intihar etdi

Ermənistanda xaos dərinləşir
12.11.2018, 20:14

Ermənistanda xaos dərinləşir

Rusiya miqrantlara qarşı siyasəti sərtləşdirir
12.11.2018, 20:01

Rusiya miqrantlara qarşı siyasəti sərtləşdirir

Gəncədə partlamamış hərbi sursat tapıldı
12.11.2018, 20:00

Gəncədə partlamamış hərbi sursat tapıldı

Bakıdan Şarm əl-Şeyxə birbaşa aviareys açıldı
12.11.2018, 19:55

Bakıdan Şarm əl-Şeyxə birbaşa aviareys açıldı

Kartof oğrusu tutuldu 
12.11.2018, 19:49

Kartof oğrusu tutuldu 

ARXİV