18 mart 2019, Bazar ertəsi
Ana Səhifə - ÖLKƏ - Qarsın bələdiyyə sədri ilə xalauşaqlarıyıq - AZƏRBAYCANLI JURNALİST YAZDI
Qarsın bələdiyyə sədri ilə xalauşaqlarıyıq - AZƏRBAYCANLI JURNALİST YAZDI
03.04.2014, 12:49

Ermənilərin zaman-zaman türklərə qarşı həyata keçirdikləri soyqırımı siyasəti təkcə ata-baba torpaqlarımızın deyil, həm də qanı-qanımızdan, canı-canımızdan olan doğmalarımızın itirilməsi ilə nəticələnib.

Martın 30-da qardaş Türkiyədə keçirilən bələdiyyə seçkilərində Qars vilayətindən Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) namizədi olan Murtaza Karaçantanın bələdiyyə sədri seçilməsi bu soyad üzərində düşünməyə əsas verirdi.

Bir qədər əvvəldən başlayaq

Öncə onu deyək ki, Murtaza Karaçanta Qərbi Azərbaycan əsillidir. Ağbaba-Şörəyel mahalının (Amasiya rayonu) Qaraçanta kəndindəndir. Yəni Cənub-Qərbi Qafqazda Ələyəz (Alagöz) dağının ətəklərindən tutmuş Arpaçay boyunca uzanan və Arpa gölünün ətrafını əhatə edən ərazinin dağlıq hissəsi Ağbaba, aran hissəsi isə Şörəyel adlanır.

İndiki Ermənistanın ərazisində qalan, sonralar Amasiya rayonu adlandırılan Ağbaba Qərbdən Çıldır, Şimaldan Axılkələk və Şərqdən Qızılqoç (Qukasyan) rayonu ilə əhatə olunmuş dağlıq ərazidir.

AMEA-nın elmi işçisi Nazim Mustafanın uzun illər apardığı tədqiqatlardan bəlli olur ki, Arpaçay Şörəyelin özünü iki hissəyə ayırır. Qars vilayəti ərazisində qalan hissə Qərbi Şörəyel, bir hissəsi indiki Ermənistan ərazisində qalan ərazi isə Şərqi Şörəyel adlanır.

1918-ci ilədək 39 kəndi özündə birləşdirən və Qars vilayətinin tərkibində olan Ağbaba nahiyəsinin ərazisinin böyük bir qismi əvvəlcə Gümrü (1920), sonra isə Moskva və Qars (1921) müqavilələrinə əsasən, Ermənistanın tərkibinə qatılıb.

1930-cu il sentyabrın 30-da Ağbaba nahiyəsinin əsasında Amasiya rayonu təşkil edilib. 1924-1989-cu illərdə Ağbaba nahiyəsində və Amasiya rayonunda Partiya Komitəsinin 14 birinci katibindən 10 nəfərinin türk, yalnız 4 nəfərinin erməni, İcraiyyə Komitəsinin sədri vəzifəsində işləyənlərin 8 nəfərinin türk olması və nəticə etibarilə 70-ci illərdə əhalinin 84 faizinin türklər, 15 faizinin ermənilər, yalnız 1 faizinin digər millətlərin nümayəndələrinin təşkil etməsi ermənilərin ciddi narahatlığına səbəb olub.

Zori Balayan: «Fikirləşib, ciddi tədbir görmək lazımdır»

Tədqiqatçı Nazim Mustafanın yazdığına görə, Ermənistanın Rusiyaya birləşdirilməsinin 150 illiyi ərəfəsində-1978-ci ildə «Ocaq» kitabını yazmaq üçün materiallar toplamaq məqsədilə Amasiyaya gələn Zori Balayan rayonun ərazisni gəzdikdən sonra ermənilərin sayının azlığından narahat olaraq deyir: «Fikirləşib, ciddi tədbir görmək lazımdır». Tədbir də görülür. Azərbaycanlı kadrlar sıxışdırılıb çıxarılır, cinayət məsuliyyətlərinə cəlb edilir, müxtəlif yerlərdə ali təhsil almış gənclər sərhəd zonasında pasport rejimi qaydalarını bəhanə edərək qeydiyyata götürülmür və bu kimi səbəblərə görə 80-ci illərdə yüzlərlə gənc türk ailəsi məcburiyyət qarşısında qalıb Şimali Qafqaza və Qazaxstana köç edirlər.

1987-ci ilin əvvəllərində rayonun 21 min nəfərlik əhalisindən təqribən 18 min nəfərini türklər təşkil edib. Belə ki, 27 kənddən 21-də sırf türklər, 5 kənddə ermənilər, rayon mərkəzində isə türklərlə ermənilər qarışıq yaşayıblar. Təmiz türklərin yaşadığı kəndlərdən biri də 1929-1932-ci illər arası Türkiyədə sığınacaq tapan və artıq Qarsın bələdiyyə başqanı olan Murtaza Qaraçanta nəslinin doğma Qaraçanta kəndi olub. Oğuz yurdu Qaraçanta Öncə Qaraçalma, Qaraçəntey, sonralar isə Qaraçanta adlandırılan bu kəndin adının haradan götürüldyü haqda dəqiq məlumat yoxdur. Qaraçanta adı ətrafında bəzi versiyalar səslənsə də, bunlar heç bir qaynağa əsaslanmır.

Lakin şübhəsizdir ki, kəndin adında olan «qara» sözü rəng mənası bildirmir. Bu söz, eramızdan əvvəl 7-ci yüzillikdə yaradılmış qədim türk dastanlarından olan «Yaradılış» dastanının baş qəhrəmanı Qara xan, yaşı 1500 ildən çox olan «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanının qəhrəmanlarından Qaraca Çoban, nağıl qəhrəmanı Qara Pəhləvan və bir sıra digər adlarla həmahəng olub, igid, cəsur, mərd, məğlubedilməz mənasını verir. Qaraçanta kədi sonacan adını qoruyub saxlaya bilməyib və Murtaza Karaçanta ailəsinin köçündən bir qədər sonra, 1939-cu il may ayının 4-də inqilabçı bolşevik Məşədi Əzizbəyovun şərəfinə Əzizbəyov adlandırılıb. Qaraçantda 600 ev, 314 ailə, 1750 nəfərdən ibarət olan kəndin məktəbinin tipi orta, şagirdlərin sayı 500 olub. Dini-ruhani dərslərin keçirildiyi kənddə dünyəvi dərslərin əsası 1927-ci ildə qoyulub.

1938-ci ildə 7 illik məktəb açılıb, 1962-ci ildən isə orta məktəbə çevrilib. Qarsla sərhəddə yerləşən Qaraçantanın qışı olduqca soyuq, yayı mülayimdir. «Duz dağ», «Qapılı zağa», «Ömər dərəsi», «Arpa çayı», «Hülley dağ», «Orta təpə», «Üçgözlər», «Məmmədağa», «Daş dərə», «Göy bulaq», «Alməmmədlilərin bulağı» qaraçantalıların heç vaxt unutmayacaqları dağ, dərə, bulaq adlarıdır.

Murtaza Qaraçanta kimdir?

Murtaza Qaraçantanın ata babası Abbasqulu kişi xeyirxah əməlləri ilə bütün mahalda ad çıxardığına görə, hörmət əlaməti olaraq əhali tərəfindən «Abbas əmi» deyə çağırılıb. 30-cu illərdə kənddə kolxoz qurulan vaxt onun 6 yerdə mərəyi, 2 yerdə otlağı, min başa qədər ana qoyunu, bir o qədər toğlusu, quzusu, 30 boyun öküzü, camışı, yüzdən artıq iribuynuzlu qaramalı, inəyi olub.

Kolxozun qoyunçluq yerləşən tövlələri, pəyələri də ona məxsus olub. Abbasqulunun Haqverdi, Əliyar, Heydər, Bəxtiyar və Murtaza Qaraçantanın babası Allahyar adlı 5 oğlu olub.

Ötən əsrin 30-cu illərində Abbasqulu kişinin bütün var-dövləti əlindən alınıb, özü isə «kulak» adlandırılıb. Bundan sonra ailə Türkiyəyə, Qarsa üz tutub. Murtaza bəyin babası Allahyar kişi kəndin Süleymanlılar tayfasının qızı Kamala xanımla ailə həyatı qurub. Murtaza Karaçantanın nənəsi Kəmalə xanımla mənim anamın nənəsi Lala isə doğmaca bacıdır. Murtaza Karaçanta Allahyar bəy və Kəmalə xanımın övladları Vural bəyin oğludur. Bir az da yaxınlaşdırsaq, xala uşaqları!!!

Karaçantalıların Türkiyə fəaliyyəti

Doğrusu, bu haqda məlumatımız azdır. Amma bildiyimiz odur ki, Haqverdiyev soyadlı bu nəsil Türkiyəyə köçdükdən sonra doğma kəndimizin adını soyad kimi ədəbiləşdiriblər. Amasiya və Qarsı yalnız iri məftillər ayırırdı. Qalan şey- milli-mənəvi dəyərələr, etnoqrafik ənənələr olduğu kimi qorunurdu.

Təbrik zəngimdə özümün də hiss etdiyim kimi... Söhbət əsnasında təmiz Qaraçanta ləhcəsini duymamaq olmurdu. Bundan başqa Murtaza bəyin öz soy-kökünü, adət-ənənələrimizi ailəsi ilə birgə necə qoruyub saxladığını açıq-aydın hiss etdim. Var olun, Murtaza bəy!!! Tezliklə görüşmək ümidi ilə…

Pərvanə İbrahimova


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Venesuela neft tədarükü üçün yeni bazarlar axtarır
18.03.2019, 20:59

Venesuela neft tədarükü üçün yeni bazarlar axtarır

Qızılcaya 2 385 yoluxma halı qeydə alınıb
18.03.2019, 20:42

Qızılcaya 2 385 yoluxma halı qeydə alınıb

Təhsil sahəsinə qoyulan sərmayə kəskin artıb
18.03.2019, 20:30

Təhsil sahəsinə qoyulan sərmayə kəskin artıb

Mədət Quliyev oğlunun klip təqdimatında - FOTOLAR
18.03.2019, 20:17

Mədət Quliyev oğlunun klip təqdimatında - FOTOLAR

Rövnəq Abdullayev  “Lukoyl”  prezidenti ilə müzakirələr apardı
18.03.2019, 20:04

Rövnəq Abdullayev  “Lukoyl”  prezidenti ilə müzakirələr apardı

“Dövlət jurnalistlərə dəstəyi şəffaf şəkildə həyata keçirilir, bu prosesdə heç bir qaranlıq məqam yoxdur” - Əli Həsənov
18.03.2019, 19:50

“Dövlət jurnalistlərə dəstəyi şəffaf şəkildə həyata keçirilir, bu prosesdə heç bir qaranlıq məqam yoxdur” - Əli Həsənov

İlahiyyat İnstitutunda Novruz bayramı ilə bağlı tədbir keçirilib - FOTO 
18.03.2019, 19:36

İlahiyyat İnstitutunda Novruz bayramı ilə bağlı tədbir keçirilib - FOTO 

UNEC-in tələbələri elmi fəaliyyətə cəlb olunurlar
18.03.2019, 19:28

UNEC-in tələbələri elmi fəaliyyətə cəlb olunurlar

Lerik rayonunda Novruz şənliyi keçirilib - FOTOLAR
18.03.2019, 19:20

Lerik rayonunda Novruz şənliyi keçirilib - FOTOLAR

Əcnəbilərin Azərbaycan vətəndaşlığını əldə etməsi üçün elektron müraciət proseduru dəyişdi
18.03.2019, 19:12

Əcnəbilərin Azərbaycan vətəndaşlığını əldə etməsi üçün elektron müraciət proseduru dəyişdi

Prezident xəstəxananın təmirinə 2 milyon ayırdı
18.03.2019, 19:04

Prezident xəstəxananın təmirinə 2 milyon ayırdı

Şeyx Novruz bayramı münasibətilə xalqı təbrik etdi
18.03.2019, 18:56

Şeyx Novruz bayramı münasibətilə xalqı təbrik etdi

İlham Əliyevdən xalqa Novruz TƏBRİKİ
18.03.2019, 18:48

İlham Əliyevdən xalqa Novruz TƏBRİKİ

Ülvi Quliyev: “Prezident gəncləri əfv etməklə onlara şans verdi”
18.03.2019, 18:40

Ülvi Quliyev: “Prezident gəncləri əfv etməklə onlara şans verdi”

Deputat Hikmət Məmmədov GRECO-nun 82-ci plenar iclasında iştirak edəcək
18.03.2019, 18:32

Deputat Hikmət Məmmədov GRECO-nun 82-ci plenar iclasında iştirak edəcək

Oğurluq edən yeniyetmə saxlanıldı
18.03.2019, 18:24

Oğurluq edən yeniyetmə saxlanıldı

Xəzər dənizində zəlzələ olub
18.03.2019, 18:16

Xəzər dənizində zəlzələ olub

İraqlı şagirdlər Azərbaycanda təhsil almaq istəyirlər
18.03.2019, 18:08

İraqlı şagirdlər Azərbaycanda təhsil almaq istəyirlər

Film ssenariləri müsabiqəsi elan olundu
18.03.2019, 18:02

Film ssenariləri müsabiqəsi elan olundu

Keçmiş nazirin adam oğurluğunda suçlanan qardaşı azadlığa buraxılıb   
18.03.2019, 17:58

Keçmiş nazirin adam oğurluğunda suçlanan qardaşı azadlığa buraxılıb  

Prezident Bakıda xəstəxana tikintisi üçün pul ayırdı   
18.03.2019, 17:46

Prezident Bakıda xəstəxana tikintisi üçün pul ayırdı  

Şəkidə 22 yaşlı oğlan  itkin düşüb   
18.03.2019, 17:32

Şəkidə 22 yaşlı oğlan  itkin düşüb  

Dağlıq Qarabağda Novruz şənliyi keçirilib -  FOTOLAR
18.03.2019, 17:21

Dağlıq Qarabağda Novruz şənliyi keçirilib -  FOTOLAR

Nazirlik bir həftədə 61 təlim keçirdi
18.03.2019, 17:20

Nazirlik bir həftədə 61 təlim keçirdi

Kooperasiya Universitetində bayram tədbiri - FOTO
18.03.2019, 17:19

Kooperasiya Universitetində bayram tədbiri - FOTO

QHT Şurası müsabiqənin nəticələrini açıqladı   
18.03.2019, 17:18

QHT Şurası müsabiqənin nəticələrini açıqladı  

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
18.03.2019, 17:16

Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ

“İnsanov ikrah doğuran ucuz açıqlama verirdi” - Qüdrət Həsənquliyev
18.03.2019, 17:14

“İnsanov ikrah doğuran ucuz açıqlama verirdi” - Qüdrət Həsənquliyev

Şəhid ailələrinin həmrəylik kampaniyası - FOTOLAR
18.03.2019, 17:06

Şəhid ailələrinin həmrəylik kampaniyası - FOTOLAR

Nazir:
18.03.2019, 16:53

Nazir: "Cəlil Məmmədquluzadə, Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəllərinin qoyulması üçün işlər gedir"  

Azercell-dən rəqəmsallığa doğru daha bir addım
18.03.2019, 16:48

Azercell-dən rəqəmsallığa doğru daha bir addım

Daha bir ölkə OPEK+ komitəsini tərk etdi
18.03.2019, 16:45

Daha bir ölkə OPEK+ komitəsini tərk etdi

Siyavuş Novruzov: Həbsxanaya avtoritar kimi düşən, mələk cildində çıxır
18.03.2019, 16:26

Siyavuş Novruzov: Həbsxanaya avtoritar kimi düşən, mələk cildində çıxır

Dünyanın dini liderləri terrora qarşı bəyanat verdilər - Direktorlar Şurasında Şeyx də var
18.03.2019, 16:19

Dünyanın dini liderləri terrora qarşı bəyanat verdilər - Direktorlar Şurasında Şeyx də var

“Nar” nömrə ilə xaricdə “WhatsApp” pulsuzdur
18.03.2019, 16:12

“Nar” nömrə ilə xaricdə “WhatsApp” pulsuzdur

Deputat seçicilərinə bayram sovqatı çatdırdı
18.03.2019, 16:06

Deputat seçicilərinə bayram sovqatı çatdırdı

Qərbi Azərbaycan İcmasından Əli İnsanovla bağlı AÇIQLAMA
18.03.2019, 16:02

Qərbi Azərbaycan İcmasından Əli İnsanovla bağlı AÇIQLAMA

Hollandiyada terror: Ölən və yaralananlar var
18.03.2019, 15:58

Hollandiyada terror: Ölən və yaralananlar var

Bahar Muradova Horadizdəki Novruz şənliyinə getdi
18.03.2019, 15:42

Bahar Muradova Horadizdəki Novruz şənliyinə getdi

Gömrükçülər 306 kiloqramdan çox heroin aşkarladı
18.03.2019, 15:41

Gömrükçülər 306 kiloqramdan çox heroin aşkarladı

Azərbaycan elmi məqalə sayına görə Cənubi Qafqazın lideridir
18.03.2019, 15:32

Azərbaycan elmi məqalə sayına görə Cənubi Qafqazın lideridir

Deputatlar sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlara baş çəkiblər - FOTOLAR
18.03.2019, 15:30

Deputatlar sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlara baş çəkiblər - FOTOLAR

Siçanabənzər gəmiricilərə qarşı mübarizə davam etdirilir
18.03.2019, 15:24

Siçanabənzər gəmiricilərə qarşı mübarizə davam etdirilir

Ərdoğan: “İstanbulu Konstantinopola çevirməyə qoymayacağıq”
18.03.2019, 15:23

Ərdoğan: “İstanbulu Konstantinopola çevirməyə qoymayacağıq”

İran ABŞ-ı məhkəməyə vermək istəyir
18.03.2019, 15:19

İran ABŞ-ı məhkəməyə vermək istəyir

İşdən qovulan tibb bacıları məhkəməyə müraciət etməkdən qorxdular - VİDEO   
18.03.2019, 15:14

İşdən qovulan tibb bacıları məhkəməyə müraciət etməkdən qorxdular - VİDEO  

Milli Məclisin növbəti iclasının GÜNDƏLİYİ
18.03.2019, 15:13

Milli Məclisin növbəti iclasının GÜNDƏLİYİ

Ətrafı sarı rəngdə görən siyasi xəstələr var    
18.03.2019, 15:04

Ətrafı sarı rəngdə görən siyasi xəstələr var  

Dindarlar əfv sərəncamına görə Prezidentə təşəkkür etdilər
18.03.2019, 15:00

Dindarlar əfv sərəncamına görə Prezidentə təşəkkür etdilər

Deputat Prezidentin əfv sərəncamını alqışladı
18.03.2019, 14:49

Deputat Prezidentin əfv sərəncamını alqışladı

ARXİV