22 mart 2019, Cümə
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - “Bütün İngiltərə onun ayaqları altında idi...”
“Bütün İngiltərə onun ayaqları altında idi...”
29.01.2016, 11:36

Bu gün dünya şöhrətli futbol hakimimiz Tofiq Bəhram oğlu Bəhramovun doğum günüdür. Yaşasaydı, 91 yaşını qeyd edəcəkdi... Mən bir futbol hakimi olaraq, belə bir gündə Azərbaycanın unudulmaz şəxsiyyət haqqında yazmağı özümə borc bilirəm. Bəlkə də çoxlarımız onun Azərbaycan üçün nə qədər dəyərli bir sima olduğunun fərqində deyilik. Ötən yay bir neçə tədbirdə iştirak etdim. Tədbir əsnasında təxminən yüzə yaxın iştirakçıdan Tofiq Bəhramov haqqında eşıdıb-eşıtmədiklərini soruşdum. Onu da qeyd edim ki, respodentlərin əksəriyyəti gənclər idi. Aldığım cavablar məni çox məyus etdi. Sən demə, dünya şöhrətli hakimimizi çox az adam tanıyırmış. Bəziləri “Stadionu deyirsiz” deyə soruşdular. Onlar Şvartseneggeri, Stalloneni, Norrisi, Beyonsu, Şakiranı, Hadisəni, daha nə bilim yüzlərlə əcnəbini çox gözəl tanıyırlar. Amma dünya şöhrətli həmyerlimizi tanımırlar, o ki qaldı onun başında durduğu əsas hadisədən xəbərdar olalar. İstəsən, içi Hadisə qarışıq bəzilərinin tərcümeyi-halını sənə danışarlar. Di gəl ki özümüzkünün... Özü də sıradan bir özümüzkünün yox ha...


Nə isə... Bu yazını oxuyanların arasında elələri ola bilər ki, Tofiq Bəhramovun kimliyindən xəbardar olmasın. Məqsədim heç də portallardan sitat gətirmək, faktları sadalamaq deyil, sadəcə bu əlamətdar gündə oxucularımızla mülahizələrimi bölüşmək istərdim. Bəli, internetdə onun haqqında kifayət qədər informasiya var. Onunla bağlı maraqlı faktlar yetərincədir. Özü də ki, bu elə faktlardır ki, bunları oxuduqca özünü azərbaycanlı, bu torpağın övladı sayan kəs qürur hissi keçirməyə bilməz... Bu elə bir nailiyyətlərdir ki,bunu nəinki hansısa həmyerlimiz, heç yer kürəsində yaşamış hansısa bəşər övladı qazana bilməyib. Tofiq Bəhramov xüsusi, fenomenal bir şəxsiyyətdir. Tofiq Bəhram oğlu Bəhramova verdiyi ani qərarla bütün Böyük Britaniyanı sevincə qərq eləmiş və növbəti gün bütün dünya qəzetlərinin manşetlərini bəzəmişdi. Bu qərar 1966-cı ildə İngiltərədə keçirilən futbol üzrə dünya çempionatının finalına təsadüf etmişdi. Həmin oyunda İngiltərə yığması Almaniya Federativ Respublikası yığmasıyla qarşılaşırdı. Bəhramov da yan xətt hakimi (sonralar bu işin icraçıları hakim köməkçisi adlandırıldı), isveçrəli Qotfrid Dinsin yardımçısı idi. Oyunun əsas vaxtı 2:2 hesabıyla başa çatır. Əlavə vaxtda ingilis futbolçu Ceffri Herstin zərbəsindən sonra top əvvəlcə qapı tirinə, ardınca tirin altındakı qapı xəttinə dəyərək meydançaya sıçrayır... İngiltərə futbolçuları topun qapı xəttini keçdiyini zənn edərək, ”qol” qışqırırlar. Çaşqın vəziyyətdə qalan Dinst qərar vermək üçün Bəhramova yaxınlaşır. O da qətiyyətli bir jestlə topun qapıdan keçdiyini bildirir. Bir anda almanların çevrəsində qalaraq, etirazlara, təzyiqlərə və təhqirlərə məruz qalsa da, dediyindən dönmür. Bəli, təhqirlərə məruz qalsa da... Çünki almanlar üçün bu matçın hansı əhəmiyyət kəsb etdiyini və həyatlarının ən vacib qarşılaşmasına çıxdıqlarını onların özləri çox gözəl dərk edirdilər. Üstəlik, bu qərarı verən hakimin sovet vətəndaşı olması onların qəzəbini daha da alovlandırırdı. Baş hakim də öz növbəsində mərkəzi göstərir... Final fitinə az qalmış elə həmin o Herst komandasının dördüncü qolunu vuraraq, İngiltərə yığmasının tarixində ilk dəfə (50 il ötməsinə baxmayaraq son dəfə) dünya çempionluğunu rəsmiləşdirir. Oyundan sonra hakimlər briqadası tam heyətlə (!) “Qızıl fit”lə təltif olunurlar. Halbuki, o vaxtadək yalnız final oyununun baş hakimi bu şərəfə layiq görülürdü.  Üstəlik, ”Qızıl İlahə”nin (Dünya Kubokunun) surətini Bəhramova Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının kraliçası İİ Yelizaveta şəxsən təqdim edir... 
          
Sual yaranır: FİFA hansı məntiqlə sovet hakimini almanların oyununa təyin etmişdi? Axı sonuncu dünya müharibəsindən 20 il ötürdü. Müharibənin vurduğu yaralar heç qaysaq bağlamamışdı... Neytrallıq prinsipi görəsən nəyə qurban verlilirdi? Üstəlik, yarımfinal matçında qərbi almanlar SSRİ yığmasını mübarizədən kənarlaşdırmışdı. Bu amilin özü də Bəhramova təsir göstərməyə bilməzdi. Bütün bunları bilərək, FİFA həmyerlimizi belə vacib oyuna təyin edir... Olmaya dünya futbol qurumu Bəhramovun mübahisəli məqamlarda ingilislərin lehinə qərar verəcəyinə ümid bəsləyirdi? Maraqlıdır, o ərəfədə almanlar buna etiraz etməmişdilərmi? Yoxsa,onlar üçün fərqi yox idi? Sualın içindən sual doğur,cavablar isə qeyri-müəyyəndir.

Elə bu günlərdə İngiltərənin “Sky Sports” telekanalı İngiltərə yığmasının dünya çempionluğunun 50 illiyinə həsr olunmuş 50 saatlıq (!) layihəni təqdim edib. Müasir texnologiyanın köməyilə topun qapı xəttini keçib-keçmədiyi müəyyənləşdirilib. Kanalın daimi ekspertləri Ceymi Karrager və Ed Çemberlen epizodu dəqiqliyinə qədər təhlil ediblər. Müasir texnologiya ilə aparılan araşdırma Tofiq Bəhramovu haqlı çıxarıb. Taleyin gərdişindən bu unudulmaz hakimimizin doğum gününün ərəfəsində baş verdi. Yəqin ki,şanlı referimizin ruhu şad olar... O dünyada da rahat buraxarlar. Bundan sonra almanlar yəqin ki,bir az sakitləşərlər. Bir də ki, niyə də sakitləşməsinlər-aktivlərində dördqat dünya çempionluğu var. Bu zavallı ingilislərin 86 ildə vur-tut 1 çempionluğu var, onu da 50 ildir ki,dilə-dişə salıblar...



Bəhramovun qərarı necə qətiyyətlə verdiyini xüsusi vurğulamağa və həmin anı dəfələrlə izləməyə dəyər. Bax,bu qətiyyət – hakim üçün olduqca vacib xüsusiyyətdir. Hətta səhv olsan və içində verəcəyin qərara şübhələrin qalsa belə, qətiyyət nümayiş etdirirsənsə, bu çox müsbət keyfiyyətdir. Yoxsa Miroslav Stupar kimi. 1982-ci ildə İspaniyada keçirilən dünya çempionatında SSRİ-ni hakim kimi təmsil etmək ona həvalə olunmuşdu. O da beynəlxalq arenada Tofiq Bəhramov kimi hakimin sayəsində sovet futbol hakimlik məktəbinin qazandığı nüfuza, yumşaq desək, zərbə vurdu. Fransa-Küveyt matçına təyinat alan Stupar fransızların qolunu sayır. Ardından Küveyt şahzadəsi meydançaya daxil olaraq küveytli futbolçulara meydançadan kənara çıxmaq göstərişi verir. Həmçinin də qərarın dəyişməyəcəyi təqdirdə oyuna çıxmayacaqlarını bildirir. Vəziyyətin belə olduğunu görən ukraynalı referi qərarını dəyişməyə məcbur olur. Ola bilsin, ona FİFA futbol funksionerlərindən kimsə təsir göstərib.Amma fakt faktlığında qalır ; sovet hakimi Miroslav Stupar qolu saydı,sonra qərarını dəyişdi. Bu da heç də hakimə başucalığı gətirmir... Onu da qeyd edim ki, fransızların vurduğu qol o vaxtın qaydalarına uyğun vurulmuşdu. Düzdür, məntiqlə yanaşanda qolun sayılması düzgün olmazdı,lakin qaydalar buna imkan verirdi. Bax belə... Bu misalı gətirməkdə məqsədim qətiyyətin,verilən qərarın dəyişməməyin nə qədər önəmli olduğunu və ən əsası Bəhramovun fərqini göstərmək idi.

11 ildir ki,mərkəzi arenamız Tofiq Bəhramovun adını daşıyır.Dünyada hakimlər içərisində ilki dəfə onun adına abidə ucaldılıb. 1992-ci ildə Bakıya səfəri zamanı “dəmir ledi” Marqaret Tetçer 1992-ci ildə Bakıya səfəri zamanı şəxsən Bəhramovla görüşmüş, 26 il əvvəlki qüsursuz hakimliyinə görə ona minnətdarlığını bildirmişdi.

Onun haqqında çəkilən sənədli filmdə oğlu Bəhram Bəhramov deyir: “Futbol hakiminə xas bütün keyfiyyətləri özündə cəmləşdirməsəydi, rus həmkarlarından qat-qat üstün olmasaydı, sovet futbol funksionerləri əsla onu FİFA referiliyinə təqdimat verməzdi”.
Göründüyü kimi, onun azərbaycanlı olması heç də hakimlik karyerasında irəliləmək üçün köməkçi vasitə olmayıb. Əgər yüksək şəxsi keyfiyyətləri olmasaydı, heç dünya çümpionatına da getməyəcəkdi, üstündən 50 il ötməsinə baxmayaraq onun qərarı müzakirə obyekti olmayacaqdı...

Təəssüf ki, o, az yaşadı-cəmi 68 il. Həyatının son 18 iini ali məktəblərin birində pedaqoji fəaliyyətə həsr elədi. Düşünürəm ki, onun xatirəsini əbədiləşdirmək üçün daha çox işlər görmək olardı. Bakıda, rayonlarda küçələrə, lap elə prospektlərə onun adını qoymaq olar. Bəlkə də paytaxtda var, amma rastıma çıxmayıb. Rusiyada Azərbaycanla müştərək Tofiq Bəhramovun xatirəsinə həsr olunan futbol turniri keçirilir. Bizdə də belə ənənəvi turnir təşkil olunsaydı, onun ruhuna böyük bir töhvə vermiş olardıq. Çünki o bunlara,bunlardan da çoxuna layidir...

İngilis yazıçısı Artur Hopkraft Tofiq Bəhramov haqqında yazdığı “Futbol adamı” kitabından sitat gətirmək istəyirəm. Şəxsən bu sətirləri oxuyarkən, bir azərbaycanlı kimi çox böyük qürur hissi keçirirəm və qeyri-ixtiyari kövrəlirəm:
“Bəhramov bayrağını qaldıranda təkcə "Uembli" deyil, bütün İngiltərə onun ayaqları altında idi. Hamı fikirləşirdi: Bu rus nə istəyir? Ancaq üstündən 10 illərlə vaxt keçəndən sonra hamı başa düşdü ki, o, rus deyil, möcüzəli bir ölkənin, Azərbaycanın oğludur. Sonradan futbolçular mənə etiraf edirdilər ki, onlar özlərini yan xətt hakimini qaçıb qucaqlamaqdan zorla saxlamışdılar. Onlara verilən bu hədiyyəyə görə yox, öz işini peşəkarcasına yerinə yetirdiyinə görə".

Ruhun şad olsun, DAHİ HAKİM ! Şəxsən məndə bu peşəyə daha çox maraq yaratdığına, ən əsası Azərbaycan üçün etdiklərinə görə... Arzumuz budur ki,xələflərin başını aşağı etməsin,nüfuzuna zərbə vurmasın, ən azından Avropa futbolunda söz sahibi olsun, Azərbaycanın adını uca tutsunlar. Nə etməli,sənin fəth etdiyin zirvəyə çıxmaq yaxın gələcəkdə mümkünsüz görünür...

Ağahüseyn Əzizov


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Azərbaycan Xorvatiya oyununda hesab bərabərləşdi: 1-1 - YENİLƏNİR
22.03.2019, 00:34

Azərbaycan Xorvatiya oyununda hesab bərabərləşdi: 1-1 - YENİLƏNİR

İraqda bərə qəzası: ölü sayı 85-ə çatdı - YENİLƏNİB
21.03.2019, 23:41

İraqda bərə qəzası: ölü sayı 85-ə çatdı - YENİLƏNİB

NATO-nun baş katibi Gürcüstana gəlir
21.03.2019, 23:24

NATO-nun baş katibi Gürcüstana gəlir

Güclü duman Biləsuvarda hərəkəti çətinləşdirdi
21.03.2019, 23:01

Güclü duman Biləsuvarda hərəkəti çətinləşdirdi

Azərbaycan və Xorvatiya  milli komandalarının start heyətləri açıqlanıb
21.03.2019, 22:43

Azərbaycan və Xorvatiya  milli komandalarının start heyətləri açıqlanıb

Avropa İttifaqı “Brexit”lə bağlı təcili toplana bilər
21.03.2019, 22:30

Avropa İttifaqı “Brexit”lə bağlı təcili toplana bilər

Ziya Məmmədov villasını satışa çıxardı
21.03.2019, 22:14

Ziya Məmmədov villasını satışa çıxardı

Xəzərdə 4.5 ballıq zəlzələ oldu
21.03.2019, 21:45

Xəzərdə 4.5 ballıq zəlzələ oldu

Rusiyadan NATO açıqlaması
21.03.2019, 21:24

Rusiyadan NATO açıqlaması

Bakıda mebel sexi yanıb
21.03.2019, 21:10

Bakıda mebel sexi yanıb

Kamil Zeynallı azadlığa buraxılıb - VİDEO
21.03.2019, 20:52

Kamil Zeynallı azadlığa buraxılıb - VİDEO

XİN bəyanat yaydı: “İşğalçı Ermənistan qüvvələri Azərbaycan ərazilərindən dərhal çıxarılmalıdır”
21.03.2019, 20:34

XİN bəyanat yaydı: “İşğalçı Ermənistan qüvvələri Azərbaycan ərazilərindən dərhal çıxarılmalıdır”

FHN-dən Bakı Nəqliyyat Agentliyinin açıqlamasına münasibət
21.03.2019, 20:18

FHN-dən Bakı Nəqliyyat Agentliyinin açıqlamasına münasibət

Kamçatkada Azərbaycan diasporu Novruz bayramı keçirdi
21.03.2019, 18:05

Kamçatkada Azərbaycan diasporu Novruz bayramı keçirdi

Əsgərlərin Novruz bayramı - FOTOLAR
21.03.2019, 17:21

Əsgərlərin Novruz bayramı - FOTOLAR

Elmar Məmmədyarov argentinalı həmkarı ilə görüşdü
21.03.2019, 16:34

Elmar Məmmədyarov argentinalı həmkarı ilə görüşdü

Karlova Universitetinin əməkdaşları BDU-da tədqiqat aparırlar
21.03.2019, 16:32

Karlova Universitetinin əməkdaşları BDU-da tədqiqat aparırlar

Əli Həsənov: “Nursultan Nazarbayevin qərarı qazax xalqının firavan gələcəyini təmin edəcək”
21.03.2019, 16:10

Əli Həsənov: “Nursultan Nazarbayevin qərarı qazax xalqının firavan gələcəyini təmin edəcək”

Tokayev Qazaxıstan prezidenti kimi ilk səfərini Rusiyaya edəcək
21.03.2019, 15:50

Tokayev Qazaxıstan prezidenti kimi ilk səfərini Rusiyaya edəcək

Azərbaycan səyahət etmək üçün ən yaxşı ölkələr siyahısına daxil edilib
21.03.2019, 15:28

Azərbaycan səyahət etmək üçün ən yaxşı ölkələr siyahısına daxil edilib

Bakı-Sumqayıt magistralında yol qəzası
21.03.2019, 15:15

Bakı-Sumqayıt magistralında yol qəzası

Gələn aydan ailələrə uşaqpulu veriləcək? - RƏSMİ AÇIQLAMA
21.03.2019, 14:53

Gələn aydan ailələrə uşaqpulu veriləcək? - RƏSMİ AÇIQLAMA

Qəzetləri məğlub edən saytlar sosial şəbəkələrlə mübarizə apara biləcəkmi?
21.03.2019, 14:22

Qəzetləri məğlub edən saytlar sosial şəbəkələrlə mübarizə apara biləcəkmi?

Azərbaycan “Dostluq naminə futbol”da təmsil olunacaq
21.03.2019, 13:37

Azərbaycan “Dostluq naminə futbol”da təmsil olunacaq

Avtovağzallarda gücləndirilmiş iş rejiminin müddəti uzadıldı
21.03.2019, 13:28

Avtovağzallarda gücləndirilmiş iş rejiminin müddəti uzadıldı

Sabahın HAVASI: Çiskinli yağış ehtimalı var
21.03.2019, 13:26

Sabahın HAVASI: Çiskinli yağış ehtimalı var

Əfqanıstanda PARTLAYIŞ: 6 ölü, 23 yaralı
21.03.2019, 13:00

Əfqanıstanda PARTLAYIŞ: 6 ölü, 23 yaralı

Azercell daha bir uğura imza atdı
21.03.2019, 12:34

Azercell daha bir uğura imza atdı

Qaradağda 2 otaqlı evdə YANĞIN
21.03.2019, 12:17

Qaradağda 2 otaqlı evdə YANĞIN

Mehriban Əliyeva Dariqa Nazarbayevanı təbrik edib
21.03.2019, 11:26

Mehriban Əliyeva Dariqa Nazarbayevanı təbrik edib

Polis həyətində çətənə əkəni saxladı
21.03.2019, 11:25

Polis həyətində çətənə əkəni saxladı

Bakı Novruzu belə qeyd edir - FOTOLAR
21.03.2019, 11:15

Bakı Novruzu belə qeyd edir - FOTOLAR

İrana gedən Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 83,8 faiz artıb - RƏSMİ
21.03.2019, 11:04

İrana gedən Azərbaycan vətəndaşlarının sayı 83,8 faiz artıb - RƏSMİ

Bu təqdirdə Azərbaycan Cənub-Cənub əməkdaşlığına daha fəal töhfə verə biləcək
21.03.2019, 10:50

Bu təqdirdə Azərbaycan Cənub-Cənub əməkdaşlığına daha fəal töhfə verə biləcək

Amerikada soydaşlarımızı bir araya gətirməyi bacaran azərbaycanlı - FOTOLAR
21.03.2019, 10:43

Amerikada soydaşlarımızı bir araya gətirməyi bacaran azərbaycanlı - FOTOLAR

Bakıda sərnişin avtobusu yandı
21.03.2019, 10:33

Bakıda sərnişin avtobusu yandı

“Bosniya qəssabı”nın cəzası ömürlük həbslə əvəz olundu
21.03.2019, 10:21

“Bosniya qəssabı”nın cəzası ömürlük həbslə əvəz olundu

Ermənilər atəşkəsi 30 dəfə pozdu
21.03.2019, 10:00

Ermənilər atəşkəsi 30 dəfə pozdu

Azərbaycanda dövlət hesabına dərmanla təmin olunan xəstələrin SAYI
21.03.2019, 09:35

Azərbaycanda dövlət hesabına dərmanla təmin olunan xəstələrin SAYI

Azərbaycana yaz fəsli gəldi   
21.03.2019, 01:58

Azərbaycana yaz fəsli gəldi  

Bu gün Avropa Çempionatının seçmə mərhələsi başlayır - TƏQVİM  
21.03.2019, 01:45

Bu gün Avropa Çempionatının seçmə mərhələsi başlayır - TƏQVİM  

Millimizin baş məşqçisi: “İstəyirik ki, rəqibə xoş olmayan sürpriz edək”
21.03.2019, 01:36

Millimizin baş məşqçisi: “İstəyirik ki, rəqibə xoş olmayan sürpriz edək”

Göyçayda faciə - gənc bədbəxt hadisənin qurbanı oldu   
21.03.2019, 01:24

Göyçayda faciə - gənc bədbəxt hadisənin qurbanı oldu  

Samuxda ər arvadını bıçaqladı
21.03.2019, 00:11

Samuxda ər arvadını bıçaqladı

Kral əyləncəyə 23 milyard dollar ayırdı
20.03.2019, 23:46

Kral əyləncəyə 23 milyard dollar ayırdı

Vergilər Nazirliyinin “Veysəloğlu”nu cərimələdiyi təsdiqləndi    
20.03.2019, 23:38

Vergilər Nazirliyinin “Veysəloğlu”nu cərimələdiyi təsdiqləndi  

Qazaxıstanın mərkəzi küçələrə Nursultan Nazarbayevin adı verilib
20.03.2019, 23:28

Qazaxıstanın mərkəzi küçələrə Nursultan Nazarbayevin adı verilib

FED baza faiz dərəcəsini dəyişmədi
20.03.2019, 23:10

FED baza faiz dərəcəsini dəyişmədi

Növbəti  Ay tutulması müşahidə edilir
20.03.2019, 22:27

Növbəti  Ay tutulması müşahidə edilir

Türkiyədə terror təşkilatının azərbaycanlı üzvü saxlanıldı
20.03.2019, 22:07

Türkiyədə terror təşkilatının azərbaycanlı üzvü saxlanıldı

ARXİV