16 noyabr 2018, Cümə
Ana Səhifə - MƏDƏNİYYƏT - “Bütün İngiltərə onun ayaqları altında idi...”
“Bütün İngiltərə onun ayaqları altında idi...”
29.01.2016, 11:36

Bu gün dünya şöhrətli futbol hakimimiz Tofiq Bəhram oğlu Bəhramovun doğum günüdür. Yaşasaydı, 91 yaşını qeyd edəcəkdi... Mən bir futbol hakimi olaraq, belə bir gündə Azərbaycanın unudulmaz şəxsiyyət haqqında yazmağı özümə borc bilirəm. Bəlkə də çoxlarımız onun Azərbaycan üçün nə qədər dəyərli bir sima olduğunun fərqində deyilik. Ötən yay bir neçə tədbirdə iştirak etdim. Tədbir əsnasında təxminən yüzə yaxın iştirakçıdan Tofiq Bəhramov haqqında eşıdıb-eşıtmədiklərini soruşdum. Onu da qeyd edim ki, respodentlərin əksəriyyəti gənclər idi. Aldığım cavablar məni çox məyus etdi. Sən demə, dünya şöhrətli hakimimizi çox az adam tanıyırmış. Bəziləri “Stadionu deyirsiz” deyə soruşdular. Onlar Şvartseneggeri, Stalloneni, Norrisi, Beyonsu, Şakiranı, Hadisəni, daha nə bilim yüzlərlə əcnəbini çox gözəl tanıyırlar. Amma dünya şöhrətli həmyerlimizi tanımırlar, o ki qaldı onun başında durduğu əsas hadisədən xəbərdar olalar. İstəsən, içi Hadisə qarışıq bəzilərinin tərcümeyi-halını sənə danışarlar. Di gəl ki özümüzkünün... Özü də sıradan bir özümüzkünün yox ha...


Nə isə... Bu yazını oxuyanların arasında elələri ola bilər ki, Tofiq Bəhramovun kimliyindən xəbardar olmasın. Məqsədim heç də portallardan sitat gətirmək, faktları sadalamaq deyil, sadəcə bu əlamətdar gündə oxucularımızla mülahizələrimi bölüşmək istərdim. Bəli, internetdə onun haqqında kifayət qədər informasiya var. Onunla bağlı maraqlı faktlar yetərincədir. Özü də ki, bu elə faktlardır ki, bunları oxuduqca özünü azərbaycanlı, bu torpağın övladı sayan kəs qürur hissi keçirməyə bilməz... Bu elə bir nailiyyətlərdir ki,bunu nəinki hansısa həmyerlimiz, heç yer kürəsində yaşamış hansısa bəşər övladı qazana bilməyib. Tofiq Bəhramov xüsusi, fenomenal bir şəxsiyyətdir. Tofiq Bəhram oğlu Bəhramova verdiyi ani qərarla bütün Böyük Britaniyanı sevincə qərq eləmiş və növbəti gün bütün dünya qəzetlərinin manşetlərini bəzəmişdi. Bu qərar 1966-cı ildə İngiltərədə keçirilən futbol üzrə dünya çempionatının finalına təsadüf etmişdi. Həmin oyunda İngiltərə yığması Almaniya Federativ Respublikası yığmasıyla qarşılaşırdı. Bəhramov da yan xətt hakimi (sonralar bu işin icraçıları hakim köməkçisi adlandırıldı), isveçrəli Qotfrid Dinsin yardımçısı idi. Oyunun əsas vaxtı 2:2 hesabıyla başa çatır. Əlavə vaxtda ingilis futbolçu Ceffri Herstin zərbəsindən sonra top əvvəlcə qapı tirinə, ardınca tirin altındakı qapı xəttinə dəyərək meydançaya sıçrayır... İngiltərə futbolçuları topun qapı xəttini keçdiyini zənn edərək, ”qol” qışqırırlar. Çaşqın vəziyyətdə qalan Dinst qərar vermək üçün Bəhramova yaxınlaşır. O da qətiyyətli bir jestlə topun qapıdan keçdiyini bildirir. Bir anda almanların çevrəsində qalaraq, etirazlara, təzyiqlərə və təhqirlərə məruz qalsa da, dediyindən dönmür. Bəli, təhqirlərə məruz qalsa da... Çünki almanlar üçün bu matçın hansı əhəmiyyət kəsb etdiyini və həyatlarının ən vacib qarşılaşmasına çıxdıqlarını onların özləri çox gözəl dərk edirdilər. Üstəlik, bu qərarı verən hakimin sovet vətəndaşı olması onların qəzəbini daha da alovlandırırdı. Baş hakim də öz növbəsində mərkəzi göstərir... Final fitinə az qalmış elə həmin o Herst komandasının dördüncü qolunu vuraraq, İngiltərə yığmasının tarixində ilk dəfə (50 il ötməsinə baxmayaraq son dəfə) dünya çempionluğunu rəsmiləşdirir. Oyundan sonra hakimlər briqadası tam heyətlə (!) “Qızıl fit”lə təltif olunurlar. Halbuki, o vaxtadək yalnız final oyununun baş hakimi bu şərəfə layiq görülürdü.  Üstəlik, ”Qızıl İlahə”nin (Dünya Kubokunun) surətini Bəhramova Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının kraliçası İİ Yelizaveta şəxsən təqdim edir... 
          
Sual yaranır: FİFA hansı məntiqlə sovet hakimini almanların oyununa təyin etmişdi? Axı sonuncu dünya müharibəsindən 20 il ötürdü. Müharibənin vurduğu yaralar heç qaysaq bağlamamışdı... Neytrallıq prinsipi görəsən nəyə qurban verlilirdi? Üstəlik, yarımfinal matçında qərbi almanlar SSRİ yığmasını mübarizədən kənarlaşdırmışdı. Bu amilin özü də Bəhramova təsir göstərməyə bilməzdi. Bütün bunları bilərək, FİFA həmyerlimizi belə vacib oyuna təyin edir... Olmaya dünya futbol qurumu Bəhramovun mübahisəli məqamlarda ingilislərin lehinə qərar verəcəyinə ümid bəsləyirdi? Maraqlıdır, o ərəfədə almanlar buna etiraz etməmişdilərmi? Yoxsa,onlar üçün fərqi yox idi? Sualın içindən sual doğur,cavablar isə qeyri-müəyyəndir.

Elə bu günlərdə İngiltərənin “Sky Sports” telekanalı İngiltərə yığmasının dünya çempionluğunun 50 illiyinə həsr olunmuş 50 saatlıq (!) layihəni təqdim edib. Müasir texnologiyanın köməyilə topun qapı xəttini keçib-keçmədiyi müəyyənləşdirilib. Kanalın daimi ekspertləri Ceymi Karrager və Ed Çemberlen epizodu dəqiqliyinə qədər təhlil ediblər. Müasir texnologiya ilə aparılan araşdırma Tofiq Bəhramovu haqlı çıxarıb. Taleyin gərdişindən bu unudulmaz hakimimizin doğum gününün ərəfəsində baş verdi. Yəqin ki,şanlı referimizin ruhu şad olar... O dünyada da rahat buraxarlar. Bundan sonra almanlar yəqin ki,bir az sakitləşərlər. Bir də ki, niyə də sakitləşməsinlər-aktivlərində dördqat dünya çempionluğu var. Bu zavallı ingilislərin 86 ildə vur-tut 1 çempionluğu var, onu da 50 ildir ki,dilə-dişə salıblar...



Bəhramovun qərarı necə qətiyyətlə verdiyini xüsusi vurğulamağa və həmin anı dəfələrlə izləməyə dəyər. Bax,bu qətiyyət – hakim üçün olduqca vacib xüsusiyyətdir. Hətta səhv olsan və içində verəcəyin qərara şübhələrin qalsa belə, qətiyyət nümayiş etdirirsənsə, bu çox müsbət keyfiyyətdir. Yoxsa Miroslav Stupar kimi. 1982-ci ildə İspaniyada keçirilən dünya çempionatında SSRİ-ni hakim kimi təmsil etmək ona həvalə olunmuşdu. O da beynəlxalq arenada Tofiq Bəhramov kimi hakimin sayəsində sovet futbol hakimlik məktəbinin qazandığı nüfuza, yumşaq desək, zərbə vurdu. Fransa-Küveyt matçına təyinat alan Stupar fransızların qolunu sayır. Ardından Küveyt şahzadəsi meydançaya daxil olaraq küveytli futbolçulara meydançadan kənara çıxmaq göstərişi verir. Həmçinin də qərarın dəyişməyəcəyi təqdirdə oyuna çıxmayacaqlarını bildirir. Vəziyyətin belə olduğunu görən ukraynalı referi qərarını dəyişməyə məcbur olur. Ola bilsin, ona FİFA futbol funksionerlərindən kimsə təsir göstərib.Amma fakt faktlığında qalır ; sovet hakimi Miroslav Stupar qolu saydı,sonra qərarını dəyişdi. Bu da heç də hakimə başucalığı gətirmir... Onu da qeyd edim ki, fransızların vurduğu qol o vaxtın qaydalarına uyğun vurulmuşdu. Düzdür, məntiqlə yanaşanda qolun sayılması düzgün olmazdı,lakin qaydalar buna imkan verirdi. Bax belə... Bu misalı gətirməkdə məqsədim qətiyyətin,verilən qərarın dəyişməməyin nə qədər önəmli olduğunu və ən əsası Bəhramovun fərqini göstərmək idi.

11 ildir ki,mərkəzi arenamız Tofiq Bəhramovun adını daşıyır.Dünyada hakimlər içərisində ilki dəfə onun adına abidə ucaldılıb. 1992-ci ildə Bakıya səfəri zamanı “dəmir ledi” Marqaret Tetçer 1992-ci ildə Bakıya səfəri zamanı şəxsən Bəhramovla görüşmüş, 26 il əvvəlki qüsursuz hakimliyinə görə ona minnətdarlığını bildirmişdi.

Onun haqqında çəkilən sənədli filmdə oğlu Bəhram Bəhramov deyir: “Futbol hakiminə xas bütün keyfiyyətləri özündə cəmləşdirməsəydi, rus həmkarlarından qat-qat üstün olmasaydı, sovet futbol funksionerləri əsla onu FİFA referiliyinə təqdimat verməzdi”.
Göründüyü kimi, onun azərbaycanlı olması heç də hakimlik karyerasında irəliləmək üçün köməkçi vasitə olmayıb. Əgər yüksək şəxsi keyfiyyətləri olmasaydı, heç dünya çümpionatına da getməyəcəkdi, üstündən 50 il ötməsinə baxmayaraq onun qərarı müzakirə obyekti olmayacaqdı...

Təəssüf ki, o, az yaşadı-cəmi 68 il. Həyatının son 18 iini ali məktəblərin birində pedaqoji fəaliyyətə həsr elədi. Düşünürəm ki, onun xatirəsini əbədiləşdirmək üçün daha çox işlər görmək olardı. Bakıda, rayonlarda küçələrə, lap elə prospektlərə onun adını qoymaq olar. Bəlkə də paytaxtda var, amma rastıma çıxmayıb. Rusiyada Azərbaycanla müştərək Tofiq Bəhramovun xatirəsinə həsr olunan futbol turniri keçirilir. Bizdə də belə ənənəvi turnir təşkil olunsaydı, onun ruhuna böyük bir töhvə vermiş olardıq. Çünki o bunlara,bunlardan da çoxuna layidir...

İngilis yazıçısı Artur Hopkraft Tofiq Bəhramov haqqında yazdığı “Futbol adamı” kitabından sitat gətirmək istəyirəm. Şəxsən bu sətirləri oxuyarkən, bir azərbaycanlı kimi çox böyük qürur hissi keçirirəm və qeyri-ixtiyari kövrəlirəm:
“Bəhramov bayrağını qaldıranda təkcə "Uembli" deyil, bütün İngiltərə onun ayaqları altında idi. Hamı fikirləşirdi: Bu rus nə istəyir? Ancaq üstündən 10 illərlə vaxt keçəndən sonra hamı başa düşdü ki, o, rus deyil, möcüzəli bir ölkənin, Azərbaycanın oğludur. Sonradan futbolçular mənə etiraf edirdilər ki, onlar özlərini yan xətt hakimini qaçıb qucaqlamaqdan zorla saxlamışdılar. Onlara verilən bu hədiyyəyə görə yox, öz işini peşəkarcasına yerinə yetirdiyinə görə".

Ruhun şad olsun, DAHİ HAKİM ! Şəxsən məndə bu peşəyə daha çox maraq yaratdığına, ən əsası Azərbaycan üçün etdiklərinə görə... Arzumuz budur ki,xələflərin başını aşağı etməsin,nüfuzuna zərbə vurmasın, ən azından Avropa futbolunda söz sahibi olsun, Azərbaycanın adını uca tutsunlar. Nə etməli,sənin fəth etdiyin zirvəyə çıxmaq yaxın gələcəkdə mümkünsüz görünür...

Ağahüseyn Əzizov


xeber, parlament, ölkə, qarabağ, müsahibə, müəlliflər, təhsil, iqtisadiyyat, reportaj, gündəm, mədəniyyət, dünya, media, ədəbiyyat, fotosöhbət, Azərbaycan, xəbərlər, Russia, Turkey, Azerbaijan, Bakı, Baku
Şəfahət
30.01.2016, 00:25

Minnətdaram Usta !!! Belə Azərbaycan oğullarını hər zaman xatırlamaq lazımdır. Yüz yaşa

AĞCABƏDİ
31.01.2016, 05:19

ALLAH Rehmet elesin TOFİQ BƏHRAMOV AĞCABƏDİNİN FƏXRİ

Şərh yaz

Bu kateqoriyadan olan xəbərlər
SON XƏBƏR
Bakıda liftin mühərriki yandı -  2 nəfər xilas edildi
16.11.2018, 19:51

Bakıda liftin mühərriki yandı - 2 nəfər xilas edildi

Azərbaycan klubu liqadan uzaqlaşdırıldı – Səbəb
16.11.2018, 19:40

Azərbaycan klubu liqadan uzaqlaşdırıldı – Səbəb

İsrail növbədənkənar seçkiyə gedir
16.11.2018, 19:24

İsrail növbədənkənar seçkiyə gedir

Abel Məhərrəmovu əvəzləyən İradə Əliyeva kimdir? - DOSYE   
16.11.2018, 19:17

Abel Məhərrəmovu əvəzləyən İradə Əliyeva kimdir? - DOSYE  

"Qarabağla bağlı beynəlxalq tribunal yaradılsın" -  Azay Quliyev
16.11.2018, 19:15

"Qarabağla bağlı beynəlxalq tribunal yaradılsın" - Azay Quliyev

Türkiyədə 723 terrorçu təslim olub
16.11.2018, 18:51

Türkiyədə 723 terrorçu təslim olub

Putin Paşinyana zəng etdi
16.11.2018, 18:42

Putin Paşinyana zəng etdi

Vergilər Nazirliyi kollegiyasının yeni tərkibi təsdiq edilib
16.11.2018, 18:31

Vergilər Nazirliyi kollegiyasının yeni tərkibi təsdiq edilib

Sadələşdirilmiş vergiyə cəlb edilən fəaliyyət növlərinin sayı artırılır
16.11.2018, 18:21

Sadələşdirilmiş vergiyə cəlb edilən fəaliyyət növlərinin sayı artırılır

Prezident məktəb tikintisinə 1 milyon ayırdı
16.11.2018, 18:10

Prezident məktəb tikintisinə 1 milyon ayırdı

Yol tikintisinə 1.5 milyon manat ayrıldı
16.11.2018, 18:00

Yol tikintisinə 1.5 milyon manat ayrıldı

Mədəniyyət Nazirliyi Çində keçirilən festivalda iştirak edib - FOTO
16.11.2018, 17:52

Mədəniyyət Nazirliyi Çində keçirilən festivalda iştirak edib - FOTO

Prezident: “Azərbaycan tarixi nailiyyət əldə edib”
16.11.2018, 17:49

Prezident: “Azərbaycan tarixi nailiyyət əldə edib”

“Hər ailə ağac əksin” aksiyası davam edir
16.11.2018, 17:49

“Hər ailə ağac əksin” aksiyası davam edir

Gənclər və idman komitəsi gənclərə nə vəd edir?
16.11.2018, 17:47

Gənclər və idman komitəsi gənclərə nə vəd edir?

Paytaxtın iki əsas yeni yolu istifadəyə veriləcək - Saleh Məmmədov
16.11.2018, 17:38

Paytaxtın iki əsas yeni yolu istifadəyə veriləcək - Saleh Məmmədov

Abunəçilər “Nar”-ın Müştəri xidmətinin fəaliyyətini yüksək qiymətləndirir
16.11.2018, 17:33

Abunəçilər “Nar”-ın Müştəri xidmətinin fəaliyyətini yüksək qiymətləndirir

İstirahət günləri səyahətə çıxanlar üçün hava PROQNOZU
16.11.2018, 17:28

İstirahət günləri səyahətə çıxanlar üçün hava PROQNOZU

Ələt-Astara yolunun ödənişli olacağı vaxt açıqlandı
16.11.2018, 17:21

Ələt-Astara yolunun ödənişli olacağı vaxt açıqlandı

Gömrük Akademiyasında Milli Dirçəliş günü qeyd olundu
16.11.2018, 17:20

Gömrük Akademiyasında Milli Dirçəliş günü qeyd olundu

Manat və dolların 3 günlük MƏZƏNNƏSİ
16.11.2018, 17:19

Manat və dolların 3 günlük MƏZƏNNƏSİ

Dizel və benzinlə işləyən maşınlara qadağa qoyulur
16.11.2018, 17:05

Dizel və benzinlə işləyən maşınlara qadağa qoyulur

Koordinasiya Şurası Türkiyə Səfirliyi ilə əməkdaşlığı genişləndirir
16.11.2018, 16:57

Koordinasiya Şurası Türkiyə Səfirliyi ilə əməkdaşlığı genişləndirir

BDU-nun rektoru vəzifəsinin icrası bu xanıma həvalə edildi
16.11.2018, 16:51

BDU-nun rektoru vəzifəsinin icrası bu xanıma həvalə edildi

Bərdədə yolu keçən piyadanı maşın vurub öldürdü
16.11.2018, 16:48

Bərdədə yolu keçən piyadanı maşın vurub öldürdü

Leyla Əliyeva ekologiya ilə bağlı konfransda iştirak etdi
16.11.2018, 16:42

Leyla Əliyeva ekologiya ilə bağlı konfransda iştirak etdi

ABŞ İran sanksiyaları üzrə nümayəndələrini Bakıya göndərdi - Bu, sonuncudur...
16.11.2018, 16:35

ABŞ İran sanksiyaları üzrə nümayəndələrini Bakıya göndərdi - Bu, sonuncudur...

Miqrasiya xidmətinin rəisi əcnəbilərin ev problemindən yazdı
16.11.2018, 16:32

Miqrasiya xidmətinin rəisi əcnəbilərin ev problemindən yazdı

Xızıda heyvan oğruları tutuldu
16.11.2018, 16:30

Xızıda heyvan oğruları tutuldu

Azercell-in ödənişsiz ingilis dili kurslarında 50 jurnalist iştirak edəcək
16.11.2018, 16:20

Azercell-in ödənişsiz ingilis dili kurslarında 50 jurnalist iştirak edəcək

Azərbaycandan keçən beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin yenidən qurulması başa çatır
16.11.2018, 16:14

Azərbaycandan keçən beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin yenidən qurulması başa çatır

Musiqili Teatr uşaqları payız tətilində sevindirəcək - FOTO
16.11.2018, 16:08

Musiqili Teatr uşaqları payız tətilində sevindirəcək - FOTO

5 nəfərin faciəli şəkildə ölümü ilə bağlı cinayət işi açıldı - RƏSMİ
16.11.2018, 16:02

5 nəfərin faciəli şəkildə ölümü ilə bağlı cinayət işi açıldı - RƏSMİ

“İƏT Modeli” - 2018 Beynəlxalq Münasibətlər Akademiyasına start verildi
16.11.2018, 16:00

“İƏT Modeli” - 2018 Beynəlxalq Münasibətlər Akademiyasına start verildi

“Palmali” rəsmən müflis elan edildi
16.11.2018, 15:55

“Palmali” rəsmən müflis elan edildi

Paşinyan Azərbaycanla sərhədə gəldi
16.11.2018, 15:50

Paşinyan Azərbaycanla sərhədə gəldi

ABŞ Gülənlə bağlı iddiaları inkar etdi
16.11.2018, 15:43

ABŞ Gülənlə bağlı iddiaları inkar etdi

Dövlət Miqrasiya Xidmətinin mobil tətbiqi hazırlanır
16.11.2018, 15:36

Dövlət Miqrasiya Xidmətinin mobil tətbiqi hazırlanır

Şeyx Almaniyaya gedir
16.11.2018, 15:30

Şeyx Almaniyaya gedir

ADU-da SEMİNAR: “Sanskrit dili qədim və zəngin dil kimi”
16.11.2018, 15:25

ADU-da SEMİNAR: “Sanskrit dili qədim və zəngin dil kimi”

İlham Əliyev Sumqayıtdan Bakıya qatarla gəldi - FOTOLAR
16.11.2018, 15:18

İlham Əliyev Sumqayıtdan Bakıya qatarla gəldi - FOTOLAR

Əhliman Əmiraslanov üçün özəl gün - FOTO
16.11.2018, 15:15

Əhliman Əmiraslanov üçün özəl gün - FOTO

Nazirlik orta məktəbdə robot texnika laboratoriyası yaratdı
16.11.2018, 15:10

Nazirlik orta məktəbdə robot texnika laboratoriyası yaratdı

Putin Lukaşenko və Nazarbayevə zəng etdi
16.11.2018, 15:04

Putin Lukaşenko və Nazarbayevə zəng etdi

Siqaret zavodu istifadəyə verildi - FOTOLAR
16.11.2018, 15:00

Siqaret zavodu istifadəyə verildi - FOTOLAR

Bakıda və İmişlidə qanunsuz ovla məşğul olan şəxslər saxlanılıb - FOTO
16.11.2018, 14:54

Bakıda və İmişlidə qanunsuz ovla məşğul olan şəxslər saxlanılıb - FOTO

Zombilər
16.11.2018, 14:48

Zombilər

Sumqayıtda daha bir zavodun açılışı oldu - FOTO
16.11.2018, 14:42

Sumqayıtda daha bir zavodun açılışı oldu - FOTO

Məmmədyarov Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə gedib
16.11.2018, 14:37

Məmmədyarov Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə gedib

UEFA Azərbaycana 1 milyon manat ayırdı
16.11.2018, 14:31

UEFA Azərbaycana 1 milyon manat ayırdı

ARXİV