Hər kəs dünyasını dəyişən doğmasını el adəti ilə hörmət və ehtiramla dəfn etməyi özünə mənəvi borc bilir. Bu ənənə təkcə bizdə mövcud deyil. Dünyanın bütün xalqları dini və mental inanclarından irəli gələn dəfn mərasimlərini itirdikləri insanın ruhuna sayğı hissi ilə yerinə yetirir. Təbii ki,burada istisnalar da var. Məsələn, “Nisbilik nəzəriyyəsi”nin yaradıcısı və amerkalıların “allahını əlindən alan mühacir” Albert Eynşteyn 1955-ci ilin aprelində anevrizmdən ölür və öz arzusuna görə cəsədi yandırılır, külü havaya səpilir. Yaxud uşaqlığında “balaca alim”adlandırılan və 24 yaşında doktor-professor olmuş Meçnikov isə öz vəsiyyətinə görə krematoriyada yandırılıb. Bu, Eynşteyn və Meçnikovun şəxsi inanclarından irəli gələn bir məsələ idi. Hər iki faktın mövzu ilə birbaşa bağlılığı olmasa da dolayısı ilə səsləşən məqamlardır.
Bəs görəsən insan ağlı və iradəsi ilə idarə olunan dünyanın bir parçası müsəlman Azərbaycanında vəziyyət nə yerdədir? Bir müddət əvvəl telekanallardan birinin axşam xəbərlərində diqqətimi çəkən bir məlumat əlimdəki vacib işimi kənara qoyub televizor qarşısında oturmağıma səbəb oldu. Telekanalların xəbər siyasətində dəfələrlə deyilən və yazılan sosial bir problem olan dəfn mərasimlərinin keçirilməsində yol verilən nöqsanlar(!), israfçılıq, dini qaydaların bilərəkdən pozulması və s. ilk baxışdan tamaşaçının marağına hesablansa da bəzən xəbər boyu maraqlı fakt intizarı seyrçini yaman İNTİZARDA qoyur. Amma necə deyərlər, bu həna o hənadan deyildi.
Səbr edin, hər şeyi yazacam...
Sən demə Gəncənin yas mərasimlərində əməlli-başlı qonaqlıq olurmuş. Məsələn, qonşudan geri qalmağı ağıllarına belə gətirməyən gəncəlilər yas mərasimlərində bir-birinin bəhsinə hətta banan və kivini də əlahəzrət mollanın süfrəsindən əskik etmirmişlər. Sujetdən görünən kimi yas süfrəsində dünyanın hər neməti var idi. Fikri öyrənilən Gəncə sakinləri özlərinin bilavasitə təşkilatçısı olduqları belə mərasimləri kollektiv surətdə “baykot” edib özünüsığorta ilə aydan arı, sudan duru oldular. Amma kasıb təbəqənin nümayəndəsi olan zəhmətkeş qardaşımız ləzzət edən bir söz dedi ki, olduğu kimi də yazıram: “Əlbəttə bu pis haldır.Yasda çörək verərlər, pendir verərlər bir də halva.Vəssalam”. Yadıma bir atalar sözü düşdü: “Ölülər də elə bilir ki, dirilər halva yeyir”. Bu da mənim əlavəm: “Day demirlər ki, bananla kivi aşırırlar”.
Məsələyə münasibət bildirən Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin Qərb bölgəsi üzrə axundu isə bu halı islam qaydalarına zidd bir hərəkət adlandırdı. Axundun dediyinə görə hətta borc götürüb ehsan verənlər də var. Ehh...Ölülər,Ölülər...Burda deyiblər ha ölüm var ki, ölüm kimi, ölüm var ki, zülüm kimi.
Problemə toxunan Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Eldar Əzizov da Quran oxuyan və dinlə məşğul olan bir adam kimi belə mərasimlərin dini qaydalara uyğun olmadığını bildirdi. Hətta cənab Əzizov 9-ci əsrdə yaşamış Əl-Buxarının hədislərini misal gətirərək deyib ki, müsəlman yaslarında üç,qırx və il mərasimlərinin qeyd edilməsinə ehtiyac yoxdur. Nəhayət ən maraqlı məqam...
Xəbəri efirə hazırlayan müxbirin Gəncənin axunduna istinadən dediyinə inansaq, Nizami yurdunun qəbiristanlıqlarında 150-160 min dollarlıq qəbirüstü abidələr var. Buna inanmasam da evdəkilər “üzüqara” mərmərin qiymətinin bahalığını deyəndə inanmaq istədim.Bəlkə də bu mənim avamlığımdan və sadəlövhlüyümdən irəli gəlir?Amma ilk ağlıma gələn bu oldu ki, görəsən ulu Gəncəvi türbəsinin tikintisinə nə qədər xərc çəkilib? İstehsasız filansız, bunu bilmək mənim üçün çox maraqlı olardı.
P.S.1821-ci il mayın 5-də Müqəddəs Yelena adasından qaçırılan Napleon Bonopart Avstriyada arvadının təkidi ilə qeydiyyatsız dəfn edilib.
