Referans Poliklinik Əhmədli filialının qastroenteroloq-endoskopisti Dr. Aynur Qurbanova Qastroenteroloji xəstəliklərin səbəbləri və təsirləri haqqında Modern.az saytının suallarını cavablandırıb.
Həmin müsahibəni təqdim edirik.
Doktor qeyri-ciddi yanaşdığımız qəbizlik, vaxtaşırı ürəkbulanma, ishal ciddi qastroenteroloji xəstəliklərin əlaməti ola bilərmi?
Bəli, bu sadə görünən şikayətlərin ardında çox ciddi xəstəliklər dayanır. Məsələn, ürəkbulanma müxtəlif xəstəliklərin, o cümlədən reflüks xəstəliyi, qida zəhərlənməsi, qurd invaziyaları və mədə-bağırsaq xəstəliklərinin əlaməti ola bilər. Ürəkbulanma həmçinin həzm sistemindən kənar səbəblərlə, məsələn, migren və ya bəzi dərmanların yan təsirləri ilə əlaqəli ola bilər. Qəbizlik və ishal da adi qidalanma pozğunluqlarından tutmuş, bağırsaq xərçəngi kimi daha ciddi problemlərə qədər müxtəlif xəstəliklərin göstəricisi ola bilər. Bu şikayətlərin ardında gizli qalan xəstəliklərin vaxtında diaqnozu və müalicəsi çox önəmlidir.
Bağırsaq sağlamlığı ilə ümumi immunitet sistemi arasında əlaqə varmı? Bağırsaq xəstəlikləri digər sistemlərə təsir edə bilərmi?
Bağırsaq sağlamlığı bədənin ümumi sağlamlığı üçün çox mühüm rol oynayır. Bağırsaq mikroflorası immunitet sisteminin güclənməsində əsas rol oynayır. Sağlam mikroflora bədəni patogenlərdən qoruyur və immunitet reaksiyalarını tənzimləyir. Bağırsaq xəstəlikləri isə yalnız həzm sistemini deyil, həm də ürək-damar, sinir və hətta hormonal sistemləri təsirləndirə bilər. Məsələn, bəzi autoimmun xəstəliklərin və metabolik sindromların yaranmasında bağırsaq sağlamlığının pozulması əsas amillərdən biri hesab edilir.
Gündəlik qida rasiyonuna əməl etməmək bu xəstəliklərə nə kimi təsiri var?
Qida rasionu xəstəliklərin yaranmasına və mövcud olan xəstəliklərin kəskinləşməsinə birbaşa təsir göstərir. Balanssız qidalanma, xüsusilə yağlı, şəkərli və emal olunmuş qidaların həddindən artıq istehlakı piylənmə, diabet və ürək-damar xəstəlikləri kimi xroniki xəstəliklərə səbəb ola bilər. Bunun əksinə, vitamin və mineral baxımından zəngin, liflə dolu qidalar orqanizmin ümumi sağlamlığını dəstəkləyir, immunitet sistemini gücləndirir və bağırsaq mikroflorasını tarazlayır. Sağlam qida vərdişlərinin qəbulu mövcud xəstəliklərin idarə olunmasında da əhəmiyyətlidir.
Həzm sistemini gücləndirmək üçün hansı qidaları tövsiyə edərsiniz və hansı qidaları azaltmaq lazımdır?
Həzm sisteminin sağlamlığı üçün liflə zəngin qidalar, təzə tərəvəz və meyvələr, tam taxıllar və təbii probiyotiklər çox faydalıdır. Məsələn, qatıq, kefir və turşu məhsulları bağırsaq mikroflorasını dəstəkləyir. Yağlı, şəkərli və emal olunmuş qidaların, fast food və qazlı içkilərin istehlakını azaltmaq lazımdır, çünki bu qidalar həzm sistemini zəiflədərək müxtəlif xəstəliklərə yol açır. Sağlam qida vərdişləri həzm sistemini gücləndirir və ümumi sağlamlığı dəstəkləyir.
Stresin həzm sistemi üzərindəki təsiri nə dərəcədədir?
Stres həzm sistemi üzərində ciddi təsirlərə malikdir. Uzunmüddətli stres vəziyyətində mədə turşusu artaraq reflüks və digər həzm problemlərinə səbəb ola bilər. Stres həmçinin bağırsaq mikroflorasını pozur, bu da iltihabi proseslərin artmasına və immunitetin zəifləməsinə gətirib çıxarır. Stresin idarə olunması həzm sisteminin funksional vəziyyətini yaxşılaşdırmağa və ümumi sağlamlığa müsbət təsir göstərməyə kömək edir.
Genetik faktorların mədə-bağırsaq sistemi xəstəliklərinə təsiri nədir?
Genetik faktorlar bəzi mədə-bağırsaq xəstəliklərinin yaranmasındamühüm rol oynayır. Məsələn, Kron xəstəliyi və ulcerativ kolit kimi iltihabi bağırsaq xəstəlikləri genetik meyilliklə əlaqələndirilir. Ailəvi bağırsaq polipozu da genetik xəstəliklərdən biridir və vaxtında diaqnoz qoyulmadıqda bağırsaq xərçənginə səbəb ola bilər. Bu cür xəstəliklər ailə üzvləri arasında daha çox rast gəlinir və vaxtaşırı müayinələr erkən diaqnoz üçün vacibdir.
