Müasir dövrdə uşaqların smartfon və planşetlərdən istifadəsi sürətlə artır. Artıq 1-2 yaşlı uşaqlar belə mobil cihazlarla daha tez tanış olur. Bu texnologiyalar onların öyrənmə sürətini artıra bilər. Lakin erkən yaşda telefon istifadəsinin mənfi tərəfləri də az deyil.
Uzun müddət ekran qarşısında qalmaq göz yorğunluğuna və diqqət dağınıqlığına səbəb ola, uşaqların sosial bacarıqlarını məhdudlaşdıra bilər. Ekspertlər valideynləri bu məsələdə daha diqqətli olmağa çağırırlar.
Psixoloqlar bildirirlər ki, uşaqların real dünyadan uzaqlaşması onların emosional inkişafına mənfi təsir edir. Həkimlər isə uzunmüddətli telefon istifadəsinin fiziki sağlamlığa zərər verə biləcəyini qeyd edirlər.
Buna baxmayaraq, bir çox valideynlər övladlarını sakitləşdirmək üçün onlara telefon verirlər. Xüsusilə yemək zamanı və ya ictimai yerlərdə bu tendensiya daha çox müşahidə edilir. Aparılan araşdırmalara görə, gündəlik ekran vaxtı çox olan uşaqların diqqət müddəti daha qısa olur. Həmçinin, bu uşaqlarda yuxu problemləri də daha çox rast gəlinir. Valideynlər uşaqları alternativ məşğuliyyətlərə yönəltməyə çalışmalıdırlar.
Açıq havada oynamaq, kitab oxumaq və ailə ilə vaxt keçirmək daha faydalı seçimlərdir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, 5 yaşına qədər uşaqların ekran qarşısında vaxt keçirməsi məhdudlaşdırılmalıdır.
Mövzu ilə bağlı Modern.az-a danışan uşaq psixoloqu Zeynəb Əyyubova bildirib ki, uşaqların texnologiya ilə tanışlığı və onun istifadəsi valideynlərin düzgün yanaşmasından asılıdır:
“Mütəxəssislər 2 yaşına qədər uşaqların ekran qarşısında vaxt keçirməməsini tövsiyə edirlər. 2-5 yaş arası uşaqlara isə gündə maksimum 1 saat nəzarət altında, keyfiyyətli və maarifləndirici məzmun təqdim etmək olar. 6 yaşdan sonra isə texnologiyadan istifadə balanslı şəkildə tənzimlənməlidir. Burada əsas məqsəd uşağın həm texnologiyadan faydalı şəkildə istifadə etməsini təmin etmək, həm də onun real həyat bacarıqlarını inkişaf etdirməyə şərait yaratmaqdır.
Valideynlər texnologiyanı uşaqların əyləncə və təhsil vasitəsi kimi görsələr də, əsas diqqət məzmunun keyfiyyətinə və istifadə müddətinə yönəldilməlidir. Çox vaxt valideynlər uşaqları sakitləşdirmək üçün telefon və ya planşetdən istifadə edirlər. Bu, qısa müddətdə problemi həll etsə də, uzunmüddətli psixoloji təsirləri olduqca mənfidir. Uşaq emosional tənzimləmə bacarıqlarını inkişaf etdirmək əvəzinə, diqqətini yayındıraraq problemlərdən qaçmağa öyrəşir. Bu da gələcəkdə impulskontrolla bağlı çətinliklər, diqqət dağınıqlığı və sosial bacarıqların zəifləməsi kimi problemlərə gətirib çıxara bilər”.
Psixoloq qeyd edib ki, texnologiyadan həddindən artıq istifadə uşağın yaradıcılıq qabiliyyətini və təbii ünsiyyət bacarıqlarını zəiflədə bilər:
“Uşaqlar real həyatda dostları və ailə üzvləri ilə ünsiyyət qurmalı, fiziki oyunlar oynamalı, ətraf aləmi kəşf etməlidirlər. Əgər uşaq hər emosional vəziyyətdə texnologiyaya yönəldilərsə, o zaman hisslərini ifadə etməyi və idarə etməyi öyrənməyəcək.
Valideynlər texnologiyanı bir “elektron dayə” kimi istifadə etməməlidirlər. Bunun əvəzinə, uşaqları ilə keyfiyyətli vaxt keçirməli, onlara hislərini ifadə etməyi öyrətməli və maraqlı alternativ fəaliyyətlər təklif etməlidirlər. Məsələn, birgə oyunlar oynamaq, açıq havada vaxt keçirmək, kitab oxumaq və ya sadəcə söhbət etmək uşağın emosional və sosial inkişafı üçün çox daha faydalıdır”.
Z.Əyyubova sonda vurğulayıb ki, ən vacib məqamlardan biri də valideynlərin öz nümunələridir:
“Əgər valideyn gün ərzində daim telefona baxırsa, uşaq da bunu normallaşdırır və texnologiyaya bağlılığı artır. Buna görə də valideynlər əvvəlcə öz texnologiya istifadələrini nəzarətdə saxlamalı, uşaqları ilə real ünsiyyəti prioritet etməlidirlər.
Ümumiyyətlə, texnologiyanın uşaqların həyatında yer alması qaçılmazdır, lakin əsas məsələ onun düzgün idarə olunmasıdır. Texnologiya qadağan edilməli deyil, lakin ona nəzarət edilməli, balanslı və faydalı şəkildə istifadə olunmalıdır”.
