Modern.az

Qlobal müharibə astanasında: Bütün regionlarda hərbi xərclər artır - SIPRI HESABATI

Qlobal müharibə astanasında: Bütün regionlarda hərbi xərclər artır - SIPRI HESABATI

Analitika

22 Aprel 2024, 17:11

Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutu (SIPRI) yeni hesabatını dərc edib.

 

Modern.az hesabata nəzər yetirərək yazır ki, bütün bölgələrdə hərbi xərclər artır.

 

Dünya hərbi xərcləri ardıcıl olaraq 9-cu ildir artaraq 2443 milyard dollara yüksəlib. 2009-cu ildən bəri ilk dəfə olaraq hərbi xərclər SIPRI tərəfindən müəyyən edilmiş beş coğrafi regionun hamısında artıb, xüsusilə də Avropa, Asiya, Okeaniya və Yaxın Şərqdə böyük artımlar qeydə alınıb.

 

"Hərbi xərclərin görünməmiş artımı sülh və təhlükəsizliyin qlobal şəkildə pisləşməsinə birbaşa cavabdır. Dövlətlər hərbi gücə üstünlük verirlər, lakin getdikcə qeyri-sabit olan geosiyasi və təhlükəsizlik mənzərəsində hərəkət-reaksiya spiralını riskə atırlar”, - SIPRI-nin Hərbi Xərclər və Silah İstehsalı Proqramının baş elmi işçisi Nan Tian qeyd edib.

 

Ukraynaya hərbi yardım Rusiya ilə xərc fərqini azaldır

 

 

Rusiyanın Krımı ilhaq etdiyi 2014-cü ildən bəri Rusiyanın hərbi xərcləri 24 faiz artaraq 2023-cü ildə təxminən 109 milyard dollara çatıb ki, bu da 57 faiz artım deməkdir. 2023-cü ildə Rusiyanın hərbi xərcləri ümumi dövlət xərclərinin 16 faizini, hərbi yükü (ÜDM-in payı kimi hərbi xərclər) 5,9 faizini təşkil edib.

 

Ukrayna 2023-cü ildə 51 faizlik xərc artımından sonra 64,8 milyard dollara çataraq ən çox xərcləyən səkkizinci olub. Bu, Ukraynaya 37 faiz hərbi yük verib və ümumi dövlət xərclərinin 58 faizini təşkil edib.

 

2023-cü ildə Ukraynanın hərbi xərcləri Rusiyanınkinin 59 faizi qədər idi. Bununla belə, Ukrayna da il ərzində ən azı 35 milyard dollar hərbi yardım alıb, o cümlədən ABŞ-dan 25,4 milyard dollar. Bu yardım və Ukraynanın özünün hərbi xərcləri birlikdə Rusiya xərclərinin təxminən 91 faizinə bərabər idi.

 

ABŞ NATO-nun əsas xərcləyicisi olaraq qalır, lakin Avropa üzvləri payını artırır

 

 

2023-cü ildə NATO-nun 31 üzvünün hərbi xərcləri 1341 milyard dollar təşkil edib ki, bu da dünyanın hərbi xərclərinin 55 faizinə bərabərdir. ABŞ-ın hərbi xərcləri 2023-cü ildə 2,3 faiz artaraq 916 milyard dollara çatıb. Bu, NATO-nun ümumi hərbi xərclərinin 68 faizini təşkil edir. 2023-cü ildə əksər avropalı NATO üzvləri hərbi xərclərini artırdılar. Onların NATO-dakı ümumi payı 28 faiz təşkil edib ki, bu da son 10 ildə ən yüksək göstəricidir. Qalan 4 faiz Kanada və Türkiyədən gəlib.

 

SIPRI-nin Hərbi Xərclər və Silah İstehsalı Proqramının Tədqiqatçısı Lorenzo Skarazato deyib: “Avropalı NATO dövlətləri üçün Ukraynada son iki il davam edən müharibə təhlükəsizliyə baxışı əsaslı şəkildə dəyişdi. Təhlükə qavrayışındakı bu dəyişiklik ÜDM-in artan paylarının hərbi xərclərə yönəldilməsində əks olunur, NATO-nun 2 faizlik hədəfi getdikcə daha çox çatmaq üçün hədd deyil, baza kimi görünür”.

 

NATO üzvlərinin ÜDM-in 2 faizini orduya xərcləmə hədəfini rəsmi şəkildə öhdəsinə götürdükdən 10 il sonra, 31 NATO üzvündən 11-i 2023-cü ildə bu səviyyəyə çatdı və ya onu ötdü - bu, öhdəlik götürüləndən bəri ən yüksək rəqəmdir. Digər hədəf - hərbi xərclərin ən azı 20 faizini "avadanlıq xərclərinə" yönəltmək - 2014-cü ildəki 7-dən 2023-cü ildə 28 NATO üzvü tərəfindən yerinə yetirildi.

 

Çinin artan hərbi xərcləri qonşuların xərclərini artırır

 

 

Dünyanın ikinci ən böyük hərbi xərclərinə malik Çin 2023-cü ildə orduya təqribən 296 milyard dollar ayırıb ki, bu da 2022-ci ilə nisbətən 6 faiz artım deməkdir. Bu, Çinin hərbi xərclərinin illik müqayisədə ardıcıl 29-cu dəfə artmasıdır. Çin Asiya və Okeaniya regionunda ümumi hərbi xərclərin yarısını təşkil edib. Çinin bir neçə qonşusu öz xərclərinin artırılmasını Pekinin artan hərbi xərcləri ilə əlaqələndirir.

 

Yaponiya 2023-cü ildə ordusuna 50,2 milyard dollar ayırıb ki, bu da 2022-ci ildəkindən 11 faiz çoxdur. Tayvanın hərbi xərcləri də 2023-cü ildə 11 faiz artaraq 16,6 milyard dollara çatıb.

 

SIPRI-nin Hərbi Xərclər və Silah İstehsalı Proqramının tədqiqatçısı Siao Lian: "Çin artan hərbi büdcəsinin böyük hissəsini Xalq Azadlıq Ordusunun döyüş hazırlığını artırmağa yönəldir. Bu, Yaponiya, Tayvan və digərlərinin hökumətlərini hərbi potensiallarını əhəmiyyətli dərəcədə artırmağa sövq etdi ki, bu tendensiya qarşıdakı illərdə daha da sürətlənəcək”.

 

Yaxın Şərqdəki müharibə və gərginlik son 10 ilin ən böyük xərc artımına səbəb olur

 

 

Yaxın Şərqdə təxmin edilən hərbi xərclər 2023-cü ildə 9 faiz artaraq 200 milyard dollara çatıb. Bu, regionda son 10 ildə müşahidə olunan ən yüksək illik artım tempidir.

 

Səudiyyə Ərəbistanından sonra regionda ikinci ən böyük güc olan İsrailin hərbi xərcləri 2023-cü ildə 24 faiz artaraq 27,5 milyard dollara çatıb. Xərclərin artımı əsasən İsrailin 2023-cü ilin oktyabrında HƏMAS-ın ölkənin cənubuna hücumuna cavab olaraq Qəzzaya genişmiqyaslı hücumu ilə bağlı olub.

 

“2023-cü ildə Yaxın Şərqdə hərbi xərclərin böyük artımı regionda sürətlə dəyişən vəziyyəti əks etdirdi - son illərdə İsrail ilə bir sıra ərəb ölkələri arasında diplomatik münasibətlərin istiləşməsindən Qəzzada böyük müharibənin başlamasına və müharibənin başlanması qorxusuna qədər region miqyasında qarşıdurma”, - SIPRI-nin Hərbi Xərclər və Silah İstehsalı Proqramının baş elmi işçisi Dieqo Lopes da Silva bildirib.

 

Mütəşəkkil cinayətkarlığa qarşı hərbi əməliyyat Mərkəzi Amerika və Karib hövzəsində xərcləri artırır

 

 

2023-cü ildə Mərkəzi Amerika və Karib hövzəsində hərbi xərclər 2014-cü illə müqayisədə 54 faiz çox olub. Artan cinayət səviyyəsi subregiondakı bir neçə ölkədə cinayətkar dəstələrə qarşı hərbi gücdən istifadənin artmasına səbəb olub.

 

Qonşu Haitidə dəstə zorakılığının pisləşməsinə cavab olaraq Dominikan Respublikasının hərbi xərcləri 2023-cü ildə 14 faiz artıb. Dominikan Respublikasının hərbi xərcləri 2021-ci ildən, Haiti prezidenti Jovenel Moise sui-qəsd nəticəsində Haitini böhrana salandan bəri kəskin şəkildə artıb.

 

Meksikada hərbi xərclər 2023-cü ildə 11,8 milyard dollara çatıb ki, bu da 2014-cü ildən 55 faiz artım deməkdir (lakin 2022-ci ildən 1,5 faiz azalma). Cinayət fəaliyyətini cilovlamaq üçün istifadə edilən hərbiləşdirilmiş qüvvə olan Milli Qvardiya üçün ayırmalar Meksikanın ümumi hərbi xərclərinin qüvvənin yaradıldığı 2019-cu ildə 0,7 faizindən, 2023-cü ildə 11 faizə yüksəldi.

 

"Dəstə zorakılığını yatırmaq üçün ordudan istifadə regionda illərdir artan tendensiyadır, çünki hökumətlər ya ənənəvi vasitələrdən istifadə edərək problemi həll edə bilmirlər, ya da dərhal, çox vaxt daha şiddətli cavablara üstünlük verirlər", - SIPRI-nin Hərbi Xərclər və Silah İstehsalı Proqramının tədqiqatçısı Dieqo Lopes da Silva deyib.

 

Digər diqqətəlayiq yeniliklər

 


Hindistan 2023-cü ildə dünya miqyasında dördüncü ən böyük hərbi xərci olan ölkə olub. Onun hərbi xərcləri 2022-ci ildəkindən 4,2 faiz çox olmaqla 83,6 milyard dollar olub.

 

Hər hansı bir ölkə tərəfindən 2023-cü ildə hərbi xərclərin ən böyük artımı hökumətlə qeyri-dövlət silahlı qruplar arasında uzun sürən münaqişənin olduğu Konqo Demokratik Respublikasında (+105 faiz) müşahidə olunub.

 

Cənubi Sudanda daxili zorakılıq və Sudan vətəndaş müharibəsinin yayılması fonunda ikinci ən böyük faiz artımı (+78 faiz) qeydə alınıb.

 

Dünyada 14-cü ən yüksək hərbi xərcə malik olan Polşanın hərbi xərcləri 2022-2023-cü illər arasında 75 faiz artdıqdan sonra 31,6 milyard dollar təşkil edib ki, bu da Avropa ölkələri arasında ən böyük illik artım olub.

 

2023-cü ildə Braziliyanın hərbi xərcləri 3,1 faiz artaraq 22,9 milyard dollara çatıb. Braziliya Konqresinin üzvləri NATO-nun xərcləmə təlimatına istinad edərək, 2023-cü ildə Braziliyanın hərbi yükünü ÜDM-in illik minimum 2 faizinə (2023-cü ildəki 1,1 faizdən) qədər artırmaq məqsədi daşıyan konstitusiya dəyişikliyini Senata təqdim ediblər.

 

Əlcəzairin hərbi xərcləri 76 faiz artaraq 18,3 milyard dollara çatıb. Bu, Əlcəzair tərəfindən indiyə qədər qeydə alınan ən yüksək məxaric səviyyəsi idi və əsasən, Rusiya tədarükündən uzaqlaşdıqları üçün Avropa ölkələrinə qaz ixracından əldə edilən gəlirin kəskin artması ilə əlaqədar olub.

 

İran 2023-cü ildə 10,3 milyard dollarla Yaxın Şərqdə ən çox hərbi vəsait xərcləyən dördüncü ölkə olub. Mövcud məlumatlara görə, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna ayrılan hərbi xərclərin payı 2019-2023-cü illər arasında 27 faizdən 37 faizə yüksəlib.

Facebook
Dəqiq xəbəri bizdən alın!
Keçid et
Dronlar Putinin mülk və sarayı istiqamətində hücuma keçdi