Aprelin 4-də Bakıda keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 11-ci, eləcə də Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 3-cü iclasları keçirilib. Toplantıya Azərbaycan və Avropa İttifaqı da daxil olmaqla 24 ölkə, 7 beynəlxalq maliyyə institutu və 42 enerji şirkəti qatılıb. Tədbirdə nazirlər, nazir müavinləri və digər yüksək səviyyəli nümayəndələr iştirak edib.
Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra Avropa üçün qaz məsələsi yalnız enerji problemi deyil, həm də milli təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib. Rusiya qazından asılılığın fəsadları Avropanı yeni alternativlər axtarmağa vadar etdi. Məhz bu kontekstdə Azərbaycanın Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi daha da ön plana çıxdı. Prezident İlham Əliyev ötən gün tədbirdə qeyd edib ki, artıq Azərbaycan qazı 12 ölkəyə ixrac olunur, onlardan 10-u Avropa ölkəsidir və səkkizi Avropa İttifaqının üzvüdür.
Ötən il ölkəmizdə 50,3 milyard kubmetr təbii qaz hasil edilib. Qazın 13,3 milyard kubmetri “Azəri-Çıraq-Günəşli”, 27,8 milyard kubmetri “Şahdəniz”, 1,5 milyard kubmetri “Abşeron” yatağı, 7,7 milyard kubmetri isə SOCAR üzrə hasil olunub. 2023-cü il ilə müqayisədə hasilat 2 milyard kubmetr artıb.
2024-cü ildə xaricə qaz satışı 25,2 milyard kubmetr təşkil edib ki, bu da 2023-cü il ilə müqayisədə 5,8 faiz çoxdur. Azərbaycanın Avropaya qaz ixracatı 2024-cü ildə 8.6 faiz artaraq 12.9 milyard kubmetrə çatıb. Avropa ilə yanaşı, 9,9 milyard kubmetr Türkiyəyə, 2,4 milyard kubmetrdən çox isə Gürcüstana satılıb. Türkiyəyə TANAP-la bu müddətdə 5,6 milyard kubmetr qaz nəql olunub.
Qaz satdığımız ölkələr Türkiyə, Gürcüstan, İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan, Serbiya, Sloveniya, Xorvatiya, Şimali Makedoniya və Slovakiyadır.
“Bizim qaz təchizatımızın Avropadakı coğrafiyası birmənalı olaraq genişlənəcək. Artıq bəzi Avropa ölkələrində qazpaylama şəbəkəsinin yaradılması və genişləndirilməsi istiqamətində işlərə başlamışıq,” – deyə Prezident bildirib.
Hazırda Cənub Qaz Dəhlizi – Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, TANAP və TAP – tam gücü ilə işləyir. Bu dəhliz sayəsində Azərbaycan qazı Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya çatdırılır. Lakin mövcud infrastrukturun genişləndirilməsi artıq zərurətə çevrilib.
Prezident İlham Əliyev bu xüsusda beynəlxalq maliyyə institutlarına da müraciət edib: “Ümid edirik ki, Avropada çox geniş yaşıl gündəliyə baxmayaraq, faydalı qazıntı hasilatçıları və ənənəvi yanacaq enerji təhlükəsizliyinin mühüm meyarı kimi yaddan çıxmayacaq və ayrı-seçkiliyə məruz qalmayacaq. Əslində, bu, bizim COP29-dakı mesajımız idi. Azərbaycan qlobal beynəlxalq tədbirə ev sahibliyi etdiyi zaman qeyd olundu ki, faydalı qazıntıları zəngin olan ölkələrlə sərvətləri olmayan ölkələr arasında ayrı-seçkilik və ayırıcı xətlər olmamalıdır. Əksinə, faydalı qazıntıları zəngin olan və bərpaolunan enerjiyə sərmayə qoyan ölkələr alqışlanmalıdır, onlara hücum çəkilməli deyil”
Azərbaycanın yeni enerji xəritəsi
Azərbaycanın enerji strategiyası təkcə mövcud yataqlarla məhdudlaşmır. “Azəri-Çıraq-Günəşli”, “Abşeron” və “Şahdəniz” kimi yataqlarla yanaşı, yaxın illərdə daha bir neçə iri neft və qaz yatağının istismarına başlanacaq. Bu isə Azərbaycanın ixrac potensialını daha da artıracaq.
Bununla yanaşı, Azərbaycanın yaşıl enerji strategiyası da xüsusi diqqət çəkir. Prezidentin sözlərinə görə, artıq 2030-cu ilə qədər günəş və külək enerjisindən 6 giqavat istehsal planlaşdırılır. Bu, daxili elektrik enerjisi istehsalında istifadə edilən təbii qaza qənaət etməyə və həmin qazı ixraca yönəltməyə imkan verəcək.
Qərbin marağı artır
Tədbirdə çıxış edən Avropa İttifaqının enerji komissarı Dan Yorgensen Azərbaycanın Avropanın qaz təchizatının şaxələndirilməsində mühüm rol oynadığını vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan qazı yaxın illərdə Avropanın xalis sıfıra keçid prosesində də vacib rol oynayacaq.
“Fəaliyyətimiz yalnız böhranların idarə olunması ilə məhdudlaşmır – biz gələcək üçün strateji yollar müəyyən etməliyik,” – deyə Yorgensen bildirib və Avropa ilə Cənubi Qafqaz arasında yaşıl enerji dəhlizinin inkişafını prioritet adlandırıb.
ABŞ Dövlət Departamentinin nümayəndəsi Erik Ceykobs isə Azərbaycanın artıq onlarla ölkəyə enerji tədarük edən etibarlı tərəfdaşa çevrildiyini bildirib.
Beləliklə, Azərbaycanın enerji siyasəti artıq təkcə resurs ixracı deyil, həm də yeni qlobal enerji arxitekturasının qurulmasında iştirak anlamı daşıyır. Bakı bu gün Avropanın qaz xəritəsini yalnız dəyişmir – o, həmin xəritəni yenidən cızır. Alternativ marşrutlar, yaşıl enerji dəhlizləri, yeni yataqlar və diplomatik tərəfdaşlıqlar bu prosesi strateji dərinliyə aparır.
Qlobal enerji oyununda kartlar yenidən paylanır. Və Bakı bu oyunda sadəcə iştirakçı deyil, yeni masa qurur...
Modern Təhlil və Araşdırma Qrupu
