Arxiv
4 Fevral 2014, 10:51 | TƏHSİL
93 yaşlı Böyük Azərbaycanlı…

Görkəmli alim Lütfi Zadənin doğum günüdür. O, 1921-ci il fevralın 4-də İçərişəhərdə yaşayan əslən Güney Azərbaycandan olan Rəhim Ələsgərzadənin ailəsində doğulub.

O, dünyaya göz açanda çox təzadlı və ziddiyyətli dövr idi.

Lütfi ilk təhsilini Bakıdakı 16 nömrəli məktəbdə alıb. 1932-ci ildə Sovet Hökuməti İran vətəndaşları olan azərbaycanlılarla bağlı yeni fərman verib. Bu fərmana görə onlar iki yoldan birini seçməli idilər: ya Sovet Azərbaycanında qalıb buranın vətəndaşlığını qəbul etməli, ya da ölkəni dərhal tərk edib İrana qayıtmalı idilər.

Ələsgərzadələr ailəsi Sovet hakimiyyəti qurulandan sonra baş verən hadisələrdən narazı olduğundan İranın paytaxtı Tehrana köçmək qərarına gəlib. Balaca Lütfi o vaxt Bakıda rusdilli məktəbin üçüncü sinfini yeni bitirmişdi.
Tehrana köçdükdən sonra Lütfi Zadə təhsilini amerikalıların Albors missioner Kollecində davam etdirib. Bu məktəbdə Amerika elmi və mədəniyyəti haqqında geniş məlumat əldə etməsi onu okeanın o tayına cəlb edib. L.Zadə orta təhsilini tamamladıqdan sonra Tehran Universitetinin Elektrik Mühəndisliyi fakültəsinə daxil olub.

Böyük alimin Amerika həyatı 1944-cü ildən başlayır. L.Zadə Tehran Universitetini böyük uğurla başa vurduqdan sonra ABŞ-a gedib təhsilini Massaçusets Texnologiya İnstitutunda davam etdirib. 1947-ci ildə valideynlərini də öz yanına aparan Lütfi artıq həmin vaxt Kolumbiya Universitetində çalışırdı. O, 1948-ci ildə Kolumbiya Universitetində elektron mühəndisliyi üzrə magistr, 1957-ci ildə isə professor dərəcəsi alıb. Həmin vaxt L.Zadə məşhur alim, kibernetikanın atası hesab olunan Norbert Vinerin tövsiyyəsilə Kaliforniyaya, bu ştatdakı Berkli Universitetinə işə düzəlib. Orada ilk vaxtlar bir qədər çətinlikler çəkən böyük alim sonralar şəraitə uyğunlaşıb və bu günə qədər də Berkli Universitetinin professoru olaraq qalır. Bu gün dünya elminə L.Zadənin 6 mühüm nəzəriyyəsi məlumdur. Hazırda onlar elm və istehsalatda geniş şəkildə tətbiq olunur.
L.Zadəyə dünya şöhrəti qazandıran, onun dünya elmində inqilab hesab olunan qeyri-səlis məntiq (Fuzzy Logic) nəzəriyyəsidir. Aparıcı dünya şirkətlərinə inanılmaz məbləğdə gəlir gətirən bu nəzəriyyə 1965-ci ildə işlənib hazırlanıb. Nəzəriyyə uzun müddət Amerika elmi ictimaiyyəti tərəfindən qəbul edilməsə də, ötən əsrin 80-ci illərində yapon alimlərinin diqqətini cəlb edib və yaponlar bu unikal nəzəriyyədən yararlanmaq qərarına gəliblər. L.Zadə nəzəriyyəsinin tətbiqi gündoğan ölkəyə milyardlar qazandırıb. Bu gün Yaponiyanın "Mitsubishi", "Toshiba", "Sony", "Canon", "Sanyo", "Nissan", "Honda" və digər nüfuzlu şirkətləri qeyri-səlis məntiq texnologiyasından foto ve videokameralar, paltaryuyan maşınlar, vakuum kimyəvi təmizləyiciləri istehsalında, avtomobillərin, qatarların, sənaye proseslərinin idarə olunmasında geniş istifadə edirlər. L.Zadə 1989-cu ildə qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsinin sənayedəki uğurlarına görə Yaponiyanın elm adamlarına verdiyi ən yüksək mükafatla - "Honda" mükafatı ilə təltif olunub. Amerikalılar da gec də olsa, L.Zadə nəzəriyyəsinin qiymətini anlamağa, ondan yararlanmağa başlayıblar. İndi həmin nəzəriyyə ABŞ-ın "General Motors", "General Electric", "Motorola", "Dupont", "Kodak" və başqa şirkətləri tərəfindən istehsalatda geniş tətbiq olunur. L.Zadə eyni zamanda "Təəssüratlar nəzəriyyəsi", "Sistemlər nəzəriyyəsi", "Sözlə işləyən kompüter nəzəriyyəsi", "Optimal süzgəclər nəzəriyyəsi" kimi dünya elminin inkişafında, onun yeni əsaslar üzərində qurulmasında mühüm rol oynamış elmi kəşflərin müəllifidir.

L.Zadə Amerikadakə Berkli Universitetinin ömürlük professoru seçilmiş yeganə şəxsdir. Berkli şəhərində onun adına İnformasiya Texnologiyası üzrə Zadə İnstitutu yaradılıb. Böyük alimin NATO və NASA kimi məşhur təşkilatların aparıcı mütəxəssislərindən biridir. Lütfi Zadə orijinal elmi ideyalar irəli sürən və yeni elmi istiqamətləri müəyyən edən nadir alimlərdəndir. O, dünyada əsərlərinə ən çox istinad edilən alim sayılır. Təkcə 1990-2000-ci illərdə onun əsərlərinə 36000-dən çox istinad edilib. L.Zadə bir çox xarici ölkə akademiyalarının üzvüdür. O, çoxlu sayda mötəbər cəmiyyətlərin və fondların mükafatlarına layiq görülüb, medallarla təltif edilib. Dahi alim Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının fəxri üzvüdür. L.Zadənin Nəriman adında bir oğlan və Sitarə adında bir qız atasıdır. 

Uzun illərdir xaricdə yaşayan L.Zadə heç vaxt azərbaycanlı olduğunu gizlətməyib və həmişə bununla qurur duyduğunu bildirib.
 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Trampı qorxuya salan səbəb 12 Avqust 2020, 00:45 Ceyhun Bayramov terror qurbanı olan şəhid diplomatları yad etdi 12 Avqust 2020, 00:27 Türkiyə hərbi təyyarəsi Livanda 12 Avqust 2020, 00:13 Avropa İttifaqı Belarusu sanksiya ilə HƏDƏLƏDİ 11 Avqust 2020, 23:53 Çempionlar Liqasının final oyunu təxirə salındı 11 Avqust 2020, 23:41 Dənizdə batma təhlükəsi ilə üzləşən 12 nəfər xilas edildi 11 Avqust 2020, 23:25 İmişli sakini həmkəndlisini qətlə yetirdi 11 Avqust 2020, 23:11 Yayılan fotolarla bağlı “Bandotdel”də monitorinq aparıldı 11 Avqust 2020, 22:55 Goranboyda üç uşaq anası özünü asdı 11 Avqust 2020, 22:39 Sumqayıtda yük maşını kanala aşdı 11 Avqust 2020, 22:22 Reanimasiyada olan koronavirus xəstələrinin sayı AÇIQLANDI 11 Avqust 2020, 22:09 Daha 40 şagird “Virtual məktəb”lə bağlı onlayn təlimə cəlb olunub - FOTO 11 Avqust 2020, 21:51 ABŞ Rusiyanın peyvəndini keyfiyyətsiz adlandırdı 11 Avqust 2020, 21:44 Türkiyədə 226 155 nəfər koronavirusdan sağaldı 11 Avqust 2020, 21:26 Dövlət Komitəsindən uşaq ədəbiyyatının tənqidinə REAKSİYA 11 Avqust 2020, 21:07 Ceyhun Bayramov Mövlud Çavuşoğlu ilə bu məsələləri müzakirə etdi - FOTO 11 Avqust 2020, 20:49 Hökumət təkzib etdi: komendant saatı tətbiq edilməyəcək 11 Avqust 2020, 20:35 ABŞ-da bir gündə 515 nəfər koronadan öldü 11 Avqust 2020, 20:19 Binəqədidə karantin qaydalarını pozanlar cərimələndi 11 Avqust 2020, 20:07 Livanda etirazçılar Prezidentin istefasını tələb edir 11 Avqust 2020, 19:57 Gürcüstandan daha 74 Azərbaycan vətəndaşı təxliyə ediləcək 11 Avqust 2020, 19:48 Hərbi hissədə ideoloji işə həsr edilən növbəti tədbir keçirilib - FOTO/VİDEO 11 Avqust 2020, 19:39 Aeroport yolunda qəza tıxac yaratdı 11 Avqust 2020, 19:30 Maliyyə dəstəyi üçün daha 148 min vergi ödəyicisi müraciət etdi 11 Avqust 2020, 19:21 Abşeronda sanitar-karantin qaydalarını pozan 28 nəfər cərimələndi - FOTO 11 Avqust 2020, 19:12 Azərbaycanda 15 yaşlı şagirdini hamilə buraxan müəllimə hökm oxundu 11 Avqust 2020, 19:03 Xaricdəki tələbələrlə vətənpərvərlik mövzusunda onlayn görüş keçirilib 11 Avqust 2020, 18:54 Millimizin yeni baş məşqçisi “Qarabağ”ın oyununu izləyəcək 11 Avqust 2020, 18:45 Rusiya-Azərbaycan sərhədində gözləyən soydaşlarımız bu gün vətənə qayıdır 11 Avqust 2020, 18:36 Dadlı və faydalı quru meyvələri necə seçək? 11 Avqust 2020, 18:27 Baş nazir kafe və restoranlarla bağlı qərara dəyişiklik etdi 11 Avqust 2020, 18:18 Əqli qüsurlu qadın yaxınlarını axtarır - FOTO 11 Avqust 2020, 18:09 Dövlət Agentliyi daha 58 obyektdə qayda pozuntuları aşkarladı 11 Avqust 2020, 18:00 Müdafiə Nazirliyindən Nəcməddin Sadıqovla bağlı AÇIQLAMA 11 Avqust 2020, 17:54 Beyrutdakı partlayışda ölən və itkin düşənlərin sayı ARTDI   11 Avqust 2020, 17:48