Arxiv
15 Noyabr 2010, 11:35 | ÖLKƏ
Fransız qadınlarını heyrətləndirən Qarabağ atları...


Azərbaycanda atçılığa maraq həmişə böyük olub. Bir neçə minillik yaşa malik atçılıq həm də mlli mədəniyyətimizin və tariximizin bir hissəsidir. Təsadüfi deyil ki, indiyədək dünyada 260-a yaxın at cinsi yetişdirilib ki, onlardan da ikisi-«Qarabağ» və «Dilboz» cinsləri məhz Azərbaycana məxsusdur.

Ata-babalarımızın atla bağlı düzüb-qoşduğu ibrətamiz kəlamlar bu gün də dilimizdə dolaşır ki, bu da igidin yaraşığı sayılan ata verilən qiymətdir. Əcdadlarımız atçılıqla bağlı olan digər sahələr - atüstü oyunlar, faytonçuluqla da daim fəxr ediblər. Tarixi qaynaqlar hələ tunc dövrünün son mərhələsində Azərbaycan ərazisində yaşayan insanların atçılıqla məşğul olduğunu bildirir. Akademik B.A.Kaufman respublikamızın ərazisindən tapılan yüyənləri eramızdan öncə birinci minilliyin əvvəllərinə aid edir. Həmin dövrə məxsus tapıntı olan yəhər qaşı, yəhər yanı, tunc zınqırovlar və digər əşyalar sübut edir ki, Azərbaycan atçılığının sorağı çox-çox əski çağlardan gəlir. Tarixi sənədlər vətənimizin Şərqdə ən böyük atçılıq ölkələrindən biri olduğunu göstərir.

Hələ vaxtilə  ərəb atları əhliləşdirilənə qədər Azərbaycanda cins Qarabağ atlarının nəsli olub.

Bu atlar Azərbaycan atçılığında ən görkəmli yer tutur. Qarabağ atları ölkəmizdə ən qədim dağ minik at cinsidir. Bu atlar məşhur Midiya atlarının nəslindəndir. XVIII əsrin ortalarında bəzi ilxılarda Qarabağ atı ərəb, İran və türkmən at cinsləri ilə də yaxşılaşdırılmışdı.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, Azərbaycanın mülayim iqlimi, zəngin qış və yay otlaqları, xalqımızın keçmişdə həm də köçəri həyat sürməsi ölkəmizdə ilxı şəraitində davamlı, möhkəm və yüksək iş qabiliyyətli atlar yetişdirməyə imkan verib.

Qarabağ atları gözəl eksteryerli, mütənasib quruluşu, narıncı (sarı, qızılı-kürən) rəngli olurlar. Onları davamlılığına görə keçmişdə İran, İraq, Polşa, Misir, İngiltərə, Rusiya, Gürcüstan kimi ölkələrə apararaq  döllük cins kimi istifadə ediblər. Zaqafqaziyada və Şimali Qafqazda at cinslərinin, o cümlədən Don atının yaxşılaşdırılmasına da Qarabağ atının təsiri olub. Bu atlar ortaboylu, bədən quruluşu mütənasib, ilxı şəraitinə dözümlüdür.

Qarabağ atının əsas eksteryer xüsusiyyətləri bunlardan ibarətdir: başı quru, çox yaraşıqlı, cidovu orta hündürlükdə, arxası və beli düz, döşü və ümumiyyətlə gövdəsi enli, ayaqları quru, temperamentli, oynaq, konstitusiyası möhkəmdir. Süysününün hündürlüyü 148,5 sm, döş qucumu 165,8 və əl darağının çevrəsi 18,3 sm-ə qədərdir.

1946-cı ildə Ağdam Atçılıq Zavodunun yaradılması Qarabağ atının yaxşılaşdırılmasına imkan verib. Zavodda və ətraf yaşayış məntəqələrində yetişdirilən atların müsbət bioloji xüsusiyyəti kimi, madyanların kifayət qədər südlülüyü, yüksək dölvermə və çox yaşama qabiliyyəti qeyd edilməlidir.

Qarabağ atları bütün dünyada məşhurdur. 1956-cı ildə Sovet hökumətininin başçısı Nikita Xruşşov Böyük Britaniya Kraliçası Yelizavetaya «Zaman» ləqəbli Qarabağ atı bağışlayıb.
Ağdam Atçılıq Zavodunda yetişdirilən «Sumqanda» adlı at iki yaşında 1600 metr məsafəni 1 dəqiqə 54 saniyəyə, üç yaşında isə 2400 metri 2 dəqiqə 52 saniyəyə qaçaraq rekord sürət göstərib.

Bundan başqa «Liston», «Siqnal», «Naliv» adlı Qarabağ atları da müxtəlif vaxtlarda rekord nəticə göstərməklə dünya göstəricilərinə nail olub.

Hələ XIX əsrdə  Qafqazda hərbi qulluq keçən rus general və məmurları da Qarabağ atlarından istifadə ediblər. Bu haqda o zaman Ərzuruma səyahət edən dahi rus şairi A.S.Puşkin öz qeydlərində yazır: «Cavan rus məmurları Qarabağ ayğırlarının üzərində gəzməyi xoşlayırdılar».

Vaxtilə hər il iki dəfə Şuşadakı «Cıdırdüzü»ndə atçaparlar arasında yarışlar keçirilir, qaliblərə qiymətli hədiyyələr verilərdi. Qarabağ xanı İbrahim xanın atlarına dünya bazarında tələbat böyük idi. Həmin nəsildən olan şairə Xurşidbanu Natəvan da atçılıqla fəal məşğul olub ki, onun da bütün ölkədə məşhur olan ilxısı vardı. Şairənin Qarabağ atları 1867-ci ildə Parisdə, Moskvada və Tiflisdə ümumdünya kənd təsərrüfatı sərgilərində iştirak edib və hər dəfə də qalib gələrək, qızıl medallarla mükafatlandırılıb.

Hələ XIX əsrdə Avropadakı sərgilərdə qələbə qazanan Qarabağ atları fransız qadınlarının da diqqətindən yayınmayıb. İlk dəfyə fransız xanımlar öz saçlarını məhz Qarabağ atlarının rənginə uyğun olaraq qızılı-kürən rəngdə boyayıblar.

Hazırda Almaniyanın Frankfurt şəhərində Verena Solian adlı xanımın rəhbərliyi ilə «Qarabağ atlarının dostları» klubu da fəaliyyət göstərir. Bu qadının təşəbbüsü ilə Almaniyada Qarabağ atların kataloqu dərc olunub.

Qarabağ atlarının gözəlliyinindən valeh olan isveçrəli fermer Hans Hutmeyer hətta malikanəsinin qarşısında XIX əsrin məşhur Qarabağ atı “Əlyetməz”ə heykəl də qoyub.

Torpaqlarımıza göz dikən mənfur ermənilər Azərbaycanda atçılığın inkişafına həmişə paxıllıqla yanaşıblar. İş o yerə çatıb ki, tarixi düşmənlərimiz daim at cinslərimizə də sahib çıxmağa cəhd göstəriblər. Ermənilər bir neçə dəfə Xurşudbanu Natəvanın at zavodunda yetişdirilmiş və 1869-cu ildə Moskvada keçirilən Ümumrusiya at sərgisində mükafat almış «Bat Əlyetməz» ləqəbli Qarabağ atının şəklinin əks olunduğu marka çap etdiriblər.
Təcavüzkar Ermənistanın Qarabağın dilbər guşəsi olan Ağdamı işğal etməsindən sonra isə rayondakı Atçılıq Zavodu dağılıb. 1993-cü ildən Ağdam Atçılıq Zavodundan qalan atlar Bərdə rayonunda saxlanılır.

Fidan

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Keçmiş mətbuat katibi HƏBS EDİLİB 23 İyun 2021, 12:35 Emin Əmrullayev Bakı Ali Neft Məktəbində   23 İyun 2021, 12:34 Prezident BMT-nin ali nümayəndəsini qəbul edib  23 İyun 2021, 12:30 Sinoptiklərin hava xəbərdarlığına görə HƏKİM MƏSLƏHƏTİ 23 İyun 2021, 12:25 İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin iqtisadiyyat nazirini qəbul edib 23 İyun 2021, 12:20 Tural Gəncəliyev: “Qarabağa qayıtmaq hüququmuzdan istifadə edə bilmirik” 23 İyun 2021, 12:17 Hər yetəndən bal ALMAYIN - Loğman MƏSLƏHƏTİ 23 İyun 2021, 12:11 Nazirlik anomal isti ilə bağlı əhaliyə müraciət etdi 23 İyun 2021, 12:05 “Heç zaman dünya hegemonluğuna iddia etməyəcəyik” – Çinin müdafiə naziri 23 İyun 2021, 11:59 Azərbaycan Dünya Bankının kreditindən İMTİNA ETDİ 23 İyun 2021, 11:53 Avropa Şurasının Baş katibi Ermənistandan mina xəritələrini TƏLƏB ETDİ 23 İyun 2021, 11:47 Putin-Bayden görüşü MDB ölkələrində nəyi dəyişəcək... 23 İyun 2021, 11:45 Problemli kreditlərinin həcmi artıb 23 İyun 2021, 11:42 Gec olmadan peyvənd olunmalıyıq - Naqif Həmzəyev 23 İyun 2021, 11:40 Gənclərin inkluziv qanunvericiliyin təmin olunmasında rolu 23 İyun 2021, 11:36 “Nar” abunəçilərinin nəzərinə! 23 İyun 2021, 11:33 Daha bir şəhid övladı doğuldu - Vətən müharibəsindən sonra 100-cü uşaq - FOTO 23 İyun 2021, 11:28 Şahin Mustafayev Ağdamda iclas keçirir - FOTO 23 İyun 2021, 11:22 Space TV-nin Qarabağ müxbirləri: “Yaxınlığımıza düşən mərmilər son reportajımız ola bilərdi” - MÜSAHİBƏ+VİDEO 23 İyun 2021, 11:16 Putindən növbəti QARABAĞ AÇIQLAMASI: “Rusiyanın həlledici səyləri...” 23 İyun 2021, 11:10 Bakının sənədsiz evlər PROBLEMİ - Bu evlərə sənəd verilməyəcək 23 İyun 2021, 11:04 Zaqatala sakininin evindən civə tapıldı - FOTO 23 İyun 2021, 11:00 45 mindən artıq fermerə subsidiya ödənilib 23 İyun 2021, 10:56 “Bu məxluqdan xilas olmalıyıq” – Ermənistan müxalifəti 23 İyun 2021, 10:51 Əsirlərimizə işgəncə verən erməni hərbçilərinin məhkəməsi keçirilir 23 İyun 2021, 10:45 Kürdəmirdə qətl törədən şəxs tutuldu 23 İyun 2021, 10:39 UNEC-in növbəti beynəlxalq konfransı 23 İyun 2021, 10:33 ÜST-dən koronavirusun ən təhlükəli ştamı ilə bağlı XƏBƏRDARLIQ 23 İyun 2021, 10:27 Azərbaycan nefti 76 dollara yaxınlaşır 23 İyun 2021, 10:22 Dövlət qulluqçusu ona göstərilmiş etimadı düzgün dəyərləndirməlidir 23 İyun 2021, 10:17 Nazirlik “BİZON energy” içkisi ilə bağlı araşdırmaya başladı 23 İyun 2021, 10:11 Ötən il dövlət idarələrində vəzifəyə təyin edilənlərin sayı AÇIQLANDI 23 İyun 2021, 10:05 Bu şəxslər Mədəniyyət Nazirliyi yanında İctimai Şuraya seçilmək istəyir - SİYAHI 23 İyun 2021, 09:59 Azərbaycan kommunistləri SSRİ-yə hücumun 80-ci ildönümünü necə qeyd etdi? 23 İyun 2021, 09:54 Kürdəmirdə tanışlarını bıçaqlayan şəxslər HƏBS EDİLDİ 23 İyun 2021, 09:48
SORĞU AVRO-2020-nin qalibi hansı komanda olacaq?