2025 ci il dekabrın 28-də İranda ölkə iqtisadiyyatının çöküşü - milil valyuta rialın kəskin dəyər itirməsi, inflyasiya və həyat səviyyəsinin aşağı düşməsi səbəbindən geniş miqyaslı etirazlar başladı. İlk etirazlar Tehranın Böyük Bazarlarında başladı və qısa müddətdə ölkənin bütün şəhərlərinə yayıldı.
Modern.az xatırladır ki, bu etirazlar çox qısa vaxtda iqtisadi tənqid səviyyəsindən siyasi etiraz hərəkatına çevrildi. 8 yanvar 2026-cı ildə hökumət ölkə üzrə internet və telefon rabitəsini tamamilə dayandırdı, bu da etirazçıların koordinasiyası və məlumat mübadiləsini ciddi şəkildə məhdudlaşdırdı.
Rejim tərəfindən tətbiq olunan bu internet qapanması fonunda, xaricdən İran daxilində istifadə üçün Starlink peyk internet sisteminin xidmətləri pulsuz əlçatan edildi. Starlink terminal cihazları İran daxilində etirazçıların hadisələr barədə real vaxtda məlumat yaymaları üçün kritik rol oynamışdı.
Hökumət etirazların koordinasiyasını pozmaq üçün təkcə internet qapanması ilə kifayətlənmədi, eyni zamanda peyk rabitəsini, o cümlədən Starlink-i də kəsib çətinləşdirmək üçün qabaqcıl radio-elektron mübarizə (РЭБ) texnologiyalarından istifadə etdi.
Bu işdə İrana Rusiyanın 2 radio-elektron mübarizə sistemi kritik rol oynadı.
“Topol-E” — Rusiya istehsalı olan radio-elektron mübarizə stansiyasıdır. O, klassik olaraq hava nəzarəti və uzaq aşkar etmə radar sistemlərinə, eləcə də bir sıra kommunikasiya sistemlərinə məqsədli parazit yaratmaq və siqnalları pozmaq üçün nəzərdə tutulub. Belə sistemlərin çıxardığı güclü parazitlər digər radio-elektron siqnalların – o cümlədən peyk rabitəsinin – qəbulunu çətinləşdirə bilər.
“Tirada-2” — bu, Rusiya tərəfindən uzun müddət inkişaf etdirilmiş peyklə rabitəni “kor” etmək qabiliyyətinə malik xüsusi kompleksdir. O, peyk və yer arasında kommunikasiya siqnallarını aktiv şəkildə pozmaq üçün nəzərdə tutulub və digər sistemlərin siqnallarını “boğmaqla” peyk rabitəsinin effektivliyini azalda bilər.
Bu cür radio-elektron sistemləri texniki olaraq radio siqnalların yayılmasını aşırı dərəcədə parazitsizləşdirərək, peyk terminallarının peykdən siqnal almasını və ya ona siqnal göndərməsini çətinləşdirir. Nəticədə, etirazçılar Starlink və digər peyk bağlantılarını qoşub koordinasiya etmə imkanlarını sürətlə itirə bilərlər. Bu, İran kimi rejimlərin daxili nəzarəti gücləndirmək və etirazçıların bir-biri ilə əlaqəsini pozmaq üçün istifadə etdiyi metodlardan biridir.
Rəqəmsal əlaqələrin belə kəskin məhdudlaşdırılması etirazların yatırılmasında həlledici rol oynadı. Etirazların yatırılmasından sonra 4 mindən 12 minə qədər etirazçının öldürülməsi barədə çeşidli məlumatlar yayıldı.
Bu məqamda, iqtisadi tənəzzülə qarşı etirazları susdurmaq üçün internet blokadası, Starlink-in məhdudlaşdırılması və radio-elektron mübarizə texnologiyalarının tətbiqi – İranda hakimiyyətin dəyişməsi cəhdlərini önləyən basilica amillər oldu.
