Arxiv
12 İyun 2019, 10:19 | AKTUAL
Əbdürrəhman Fətəlibəyli -Düdənginski - HƏRBÇİ, SİYASƏTÇİ, JURNALİST

Əbdürrəhman Fə­­tə­­li­­bəy­­li-­Dü­­dən­­gins­­ki əs­­lən Nax­çı­v­a­nın Şə­r­ur ra­yo­nun­dan­dır. O, 1908-­ci il iyu­­nun 12-­də Şə­r­u­run Dü­­dən­­gə kən­­din­­də dünyaya gəlib.

­A­ta­sı fa­ciə­­li su­rət­­də öl­­dü­­rü­­lən­­də Əb­­dür­­rəh­­man bə­­yin iki ya­şı var­dı. O, gənc yaş­la­rın­­da əs­­gər get­miş, Tiflis hər­­bi pi­ya­da mək­­tə­­bi­­ni bi­­tir­­miş  Azər­­bay­can di­­vi­­zi­y­a­sın­­da za­bit ol­muş­dur. 1935-1936-­cı il­­lər­­də Mosk­va Hər­­bi Aka­de­mi­y­a­sı­n­a oxu­ma­ğa gön­­də­­ril­­miş­­dir. 1937-­ci il­­də Ba­kı­d­a mə­z­u­niy­­yət­­də olar­kən əmi­­si Əh­­məd bə­­yin məs­­lə­­hə­­ti ilə Ley­li xa­nım Qa­zı­ye­va ilə ev­lən­­miş­­dir. Mə­z­u­niy­­yə­­ti qur­tar­dıq­­dan son­ra hə­y­at yol­da­şı­­nı, qa­yı­n­a­na­sı­­nı özü ilə Le­ninq­­ra­da (in­­di­­ki Sankt-­Pe­ter­burq) apar­mış və 1940-­cı ilə qə­­dər bu­ra­da ya­şa­mış­­lar. 1938-­ci il­­də Le­ninq­­rad­da ilk öv­­la­dı Əli ana­dan olub.

­Qeyd edək ki, Ə.Fətəlibəyli ol­duq­ca ba­ca­rıq­­lı za­bit idi. O, 1939-­cu il­­də Fin­­lan­di­y­a mü­h­a­ri­­bə­­sin­­də iş­­ti­r­ak et­miş, «Qır­­­mı­­zı Ul­duz» or­de­ni ilə təl­­tif olun­muş­du. O, bir müd­­dət Le­ninq­­rad dai­­rə­­si qə­r­ar­ga­hın­­da 6-­cı şö­­bə­­nin rəi­­si iş­­lə­­miş­­dir. 1940-­cı il­­də So­vet or­du his­­sə­­lə­­ri Pri­b­al­ti­k­a res­pub­li­k­a­la­­rı­­nı iş­­ğal et­dik­­dən son­ra, Ə.Fətəlibəyli Ri­q­a­da yer­lə­­şən hər­­­bi qə­r­ar­ga­ha gön­­də­­ril­­miş, ora­da al­man­la­ra əsir düş­­müş­­dü. 

­
A­zər­­bay­can Mil­­li Qur­tu­luş Hə­­rə­k­a­tı­­nın bö­­yük ide­o­lo­qu M. Ə. Rə­s­ul­za­də də Ə. Fə­­tə­­li­­bəy­­lini yük­­sək qiy­­mət­­lən­­di­­rir və onun­la ilk gö­­rü­­şü­­nü be­lə xa­tır­­la­yır­­dı: «Hə­r­a­rət­­li və an­la­yış­­lı bir əs­­gər­­lə qar­şı­l­aş­mış­­dım. Mil­­li da­va­nın əsa­s­la­rı­­nı və mü­c­a­di­­lə kad­ro­su­nun proq­ra­mı­­nı mən­­dən duy­muş, məm­­nun ol­muş­du. Mil­­li Azər­­bay­can Ko­mi­­tə­­si, na­sist al­man mə­q­am­la­rı­n­a mə­r­am an­la­da bil­­mə­­di. Hit­­ler «heç bir ko­mi­­tə is­­tə­­mi­­rəm» de­miş, təş­­kil olu­nan mil­­li le­gion­­lar­la or­du qə­r­ar­ga­hı ara­sın­­da ra­bi­­tə və­­zi­­fə­­si­­ni apa­ran məh­­dud və müəy­­yən iş­­lər­­lə bağ­lı olan «Ra­bi­­tə He­yət­­lə­­ri» (Ə­l­a­qə­­lər he­yə­­ti) qu­rul­ma­sı­­nı əmr et­miş­­di. Azər­­bay­can «Rabitə Heyəti”­­nin ba­şı­n­a da mər­­­hum Fə­­tə­­li­­bəy­­li gə­­ti­­ril­­miş­­dir.
­İş bu şə­­kil alın­­ca, ma­yor Fə­­tə­­li­­bəy­­li­­yə mü­­vəf­­fə­­qiy­­yət­­lər tə­­mən­­na edə­­rək, fəa­­liy­­yət sa­hə­­sin­­dən çə­­kil­­miş və mil­­li əsa­s­­la­rı­­mı­z­a sa­diq qal­dı­­ğı müd­­dət­­cə, onu mə­­nən dəs­­tək­­lə­­yə­­cə­­yi­­mi­­zi vəd et­miş­­dik».

­­Mü­h­a­ci­­rət il­­lə­­rin­­də so­vet re­ji­­mi­­nə qar­şı ide­o­lo­ji mü­ba­rizə apar­mış, «Ha­ki­­miy­­yə­­tin tex­no­lo­gi­y­a­sı», «Par­tok­ra­ti­ya», Sta­lin və Be­ri­y­a haq­qın­­da ki­t­ab­lar müəl­­li­­fi ki­­mi ta­nın­­mış, əs­­lən çe­çen mil­­lə­­tin­­dən olan Əb­­dür­­rəh­­man Av­tor­xa­nov Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­li­­ni be­lə də­­yər­­lən­­di­­rir­­di: «943-cü ilin ortalarında Berlində Vermaxtın Ali Baş Komandanlığının qəbulunda mən qafqazlı görünüşündə olan, sovet hərbi əsiri forması geymiş və bütün xarici görünüşündən düşərgədən yenicə azad edilmiş insan təsiri bağışlayan bir zabitlə qarşılaşdım. Bu adam çox qaradinməz görünür və öz daxili qayğıları, fikir­ləri ilə məşğul idi ki, görəsən onu tale indi nə ilə üzləş­dirə­cək. Qəbulda adamlar çox idi və uzun tərəd­düd­dən sonra ona yaxınlaşıb soruşdum: - sən qafqazlı deyil­sən? Göz­lənilmə­yən sualdan həmin adam çaşdı və cavab əvə­zinə mənə sual verdi: Bəs siz qafqazlısınızmı? Mən özü­mü təqdim etdim. O da özünü təqdim etdi: azərbaycanlı Abo Düdənginski, sovet ordusunun keçmiş mayoru. O vaxt­dan bizim dostluğumuz başladı. İnanıram ki, ömründə bir dəfə Abo ilə qarşılaşan şəxs, bu qeyri-adi insanı heç za­man unuda bilməz. Onun müsbət şəxsi keyfiyyətləri, şahza­də­liyi çətinliyə düşənə köməyə hazır olması ha­mı­nı heyran edirdi. Bax  onun bu keyfiyyətlərindən qatil Mi­kayıl İsmayılovu onu öldürməyə göndərmiş “NKVD” is­tifadə etdi.

­A­bo Dü­­dən­­gins­­ki (mən heç vaxt on­dan əsl fa­mi­­li­y­a­sı­­nı so­ruş­mur­dum-Dü­­dən­­gins­­ki­­dir, ya­xud Fə­­tə­­li­­bəy­­li­­dir) hər­­bi əsir­­lər dü­­şər­­gə­­sin­­dən azad edil­­dik­­dən son­ra OKV (A­li Baş Ko­man­dan­lıq) ona Azər­­bay­can le­gion­­u­n­a ko­man­dirlik et­mə­­yi tək­­lif et­di (Al­man­lar şərq xalq­la­rın­­dan be­lə le­gion­­lar ya­ra­dır­­dı­l­ar: Tür­­küs­­tan, Azər­­bay­can, er­mə­­ni, gür­­cü, şi­m­a­li qaf­qaz­lı və s.)... Abo doğ­ma Azər­­bay­ca­nı­­nı ürək­­dən se­vir­­di, la­kin şo­vi­­nist de­yil­­di. O, alov­lu və ina­m­lı Qaf­qaz patrio­­tu idi. Qaf­qaz bu gün çox ağır və kə­­dər­­li gün­­lə­­ri­­ni ya­şa­yır. İna­­nı­r­am ki, bi­­zim ümu­­mi Qaf­qaz evi­­miz qar­daş­lıq dün­­ya­sı­n­a qa­yı­d­a­caq və bu, Fə­­tə­­li­­bəy­­li­­yə qo­yu­lan ən yax­şı abidə ola­caq».

­Ma­yor Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­linin Al­ma­ni­y­a­da­kı fə­a­­liy­­yə­­ti­­nin ən-mü­­hü­­mü onun Milli Azər­­bay­can Qu­rul­tayı­nı təş­­­kil edib ke­çir­­mə­­si ol­du. M.Ə.Rə­s­ul­za­də ya­zır­­dı: «Mər­­­­hum, üzə­­ri­­nə al­dı­­ğı və­­zi­­fə­­yə baş­lar­kən «Rabitə Heyəti”nin ya­nın­­da bir təb­­li­ğ­at təş­­ki­l­a­tı da vü­c­u­da gə­­tir­­miş, bu məq­­səd­­lə, 6 qa­sım (no­yabr) 1943-­də Ber­lin­­də bir Qu­rul­tay ça­ğır­­mış­­dı. Qu­rul­ta­yın Fə­­tə­­li­­bəy­­li­­nin ra­po­ru üzə­­ri­­nə qə­b­ul et­­di­­yi qə­rar su­rə­­ti mil­­li ana prin­­sip­­lə­­rə uy­ğun bir şə­­kil­­də qə­­lə­­mə alın­­mış­­dır.

­Qeyd edək ki, 1943-­cü ilin no­yab­rın 6-11-­də Ber­lin­­də Azər­­bay­can «Mil­­li Bir­­lik» Məc­­li­­si­­nin tə­­şəb­­bü­­sü ilə ça­ğı­­rı­lan Azər­­bay­can Qu­rul­ta­yı­­nın bö­­yük əhə­­miy­­yə­­ti ol­du. Be­lə ki, di­­gər xalq­la­rın mü­h­a­cir və le­gio­­ner­lə­­ri ara­sın­­da il­­kin ola­raq azər­­bay­can­lı­l­ar öz qu­rul­tay­la­rı­­nı ke­çir­­di­­lər. Bu Qu­rul­tayın keçirilməsində Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­li­­nin böyük rolu ol­muşdur.

Mü­h­a­ri­­bə­­nin son­la­rı­n­a ya­xın isə Şərq cəb­­hə­­sin­­də vu­ru­şan Azər­­bay­can le­gio­­ner­lə­­ri­­nin so­vet or­du his­­sə­­lə­­ri­­nin əli­­nə keç­mə­­mə­­si üçün Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­li­­nin tə­­şəb­­bü­­sü ilə bir­­lik­­lə­­rin əv­­vəl­­cə cə­n­ub və qərb cəb­­hə­­lə­­ri­­nə, bir müd­­dət­­dən son­ra isə o dövr­­də da­ha sa­kit böl­­gə olan İta­­li­y­a­ya kö­­çü­­rül­­mə­­­si­­nə baş­la­nıl­­dı. Qeyd edək ki, bu çox çə­­tin və ağır pro­se­sin hə­y­a­ta ke­çi­­ril­­mə­­sin­­də ma­yor Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­li­­nin bö­­yük xid­­mət­­lə­­ri ol­muş­du.

1945-­ci ilin mayın 9-­da Al­ma­ni­y­a­nın təs­­lim ol­ma­sı­n­a bax­­­ma­ya­raq, le­gio­­ner­lə­­rin ta­le­yi şüb­­hə al­tın­­da idi. On­lar müt­­­­tə­­fiq­­lə­­rin tə­­rə­­fin­­də qal­ma­ğa ça­lı­­şır, so­vet or­du his­­sə­­lə­­ri­­nə ta­be ol­maq is­­tə­­mir­­di­­lər.

Azərbaycan le­gio­­ner­lə­­ri­­nin xilası və ayrı-ayrı ölkələrdə məskunlaşması üçün əsas fəaliyyəti M.Ə.Rəsulzadə və Ə. Fə­­tə­­li­­bəy­­li aparırdı. Belə ki, M.Ə.Rəsulzadə Almaniyanın Mün­hen şəhərində, Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­li isə İtaliyanın Roma şəhə­rin­də bu işi davam etdirirdilər.

­Ma­yor Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­linin və di­­gər le­gio­­ner­lə­­rin mü­h­a­ri­­bə­­dən son­ra­kı hə­y­a­tı ağır keç­di. Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­li  ai­­lə­­si ilə bir­­lik­­də bö­­yük çə­­tin­­lik­­dən son­ra in­­gi­­lis­­lə­­rin əsa­­rə­­tin­­dən qur­tu­la bil­­di. Bir il İta­­li­y­a­da, iki ilə qə­­dər Mi­­sir­­də qal­dıq­­dan son­ra Qər­­bi Al­ma­ni­y­a­ya get­miş, bir ara Tür­­ki­­yə­­yə gə­­lib bir ne­çə ay qal­dıq­­dan son­ra tək­­rar Mün­­he­nə qayıtmış və ora­da ya­şa­mış­­dır.

­Qeyd edək ki, İta­­li­y­a­da in­­gi­­lis­­lə­­rin nə­z­a­rə­­tin­­də olar­kən ma­yor Fətəlibəyli İn­­gil­­tə­­rə­­nin baş na­zi­­ri Kle­ment Et­li­­yə mək­­tub yaz­dı. Hə­­min mək­­tub­da o, böyük uzaqgörənliklə So­vet döv­ləti ilə Qərbin münasibətinin  getdikcə pisləşəcəyini gös­tər­mişdi. Əslində onun bu məktubu «Soyuq müharibə»nin baş­lan­masına bir  işarə idi. (Qeyd edək ki, onun bu məktubundan cə­mi 18 gün əvvəl Çörçil Fultonda çıxış edib SSRİ-yə qarşı soyuq mü­haribənin başlandığını bildirmişdi).

La­kin ma­yor Ə.Fətəlibəylinin  cid­­di prob­lem­lər qal­dır­­­dı­­ğı bu mək­­tub son­ra­dan ca­vab­sız qal­dı.

­Qeyd et­di­­yi­­miz ki­mi, SS­Rİ-­yə qa­yı­d­an əsir­­lə­­ri və le­gio­­ner­lə­­ri ağır cə­z­a­lar göz­­lə­­yir­­di. Sta­li­­nin 1941-­ci ilin 16 av­qus­tun­da ver­di­­yi 270 say­lı əm­­rə əsa­­sən əsir düş­­müş bü­­tün so­vet əs­­gər­­lə­­ri qi­y­a­bi ola­raq gül­­lə­­lən­­mə­­yə məh­­kum edil­­miş­­di­­lər.

Təəs­­süf­­lər ki, müt­­tə­­fiq döv­­lət­­lər, o cüm­­lə­­dən, İn­­gil­­tə­­rə - Yal­ta mü­q­a­vi­­lə­­sin­­də nə­­zər­­də tu­tul­ma­dı­­ğı­n­a bax­ma­ya­raq, keç­miş mü­h­a­cir­­lə­­ri də so­vet­lə­­rə təh­­vil ve­rir­­di. 1430 nə­­fər keç­­miş mü­h­a­cir yan­lış ola­raq so­vet döv­­lə­­ti­­nə gön­­də­­ril­­miş­­di. Xalq Ko­mis­­sar­lar So­ve­ti­­nin təh­­vil ve­ril­­mə iş­­lə­­ri üz­­rə sə­l­a­hiy­­yət­­li nü­m­a­yən­­də­­si ge­ne­ral-­pol­kov­nik F.İ.Qo­li­k­o­vun 1945-­ci il 7 sent­yabr ta­rix­­li mə’­­lu­ma­tı­n­a əsa­­sən hə­­min vax­ta ki­­mi so­vet hö­k­u­mə­­ti­­nə 2.229.552 nə­­fər təh­­vil ve­ril­­miş­­di. Bu­ra­ya hər­­bi əsir­­lər­­lə ya­na­şı, zor­la Al­ma­ni­y­a­ya kö­­çü­­rü­­lən­­lər də da­xil idi (126, s. 240).

­İlk təh­­vil ve­ri­­lən­­lə­­rin ço­xu­nu gül­­lə­­lə­­yir, qa­lan­la­rı­n­a 25 il iş kə­­sir, Si­­bi­­rə, Vor­ku­ta­ya, İn­­ta­ya, As­bes­tə, No­rils­­kə, Tay­­şe­tə, Ke­me­ro­vo vi­l­a­yə­­tin­­də­­ki dü­­şər­­gə­­lər­­də ağır iş­­lə­­rə gön­­də­­rir­­di­­lər.

­İ­­kin­­ci Dün­­ya mü­h­a­ri­­bə­­sin­­dən son­ra Azər­­bay­can le­gio­­ner­lə­­ri Tür­­ki­­yə­­də M.Ə.Rə­s­ul­za­də­­nin, Al­ma­ni­y­a­da isə Ə. Fə­­tə­­li­­bəy­­li­­nin  rəh­­bər­­li­­yi al­tın­­da olan mü­v­a­fiq qu­rum­lar­da fəa­­liy­­yə­­tə baş­la­dı­l­ar.

­«A­zad­lıq» ra­dio­­su­nun «A­zər­­bay­can re­dak­si­y­a­sı»na bir müd­­dət (1953-1954-­cü il­­lər) Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­li-Dü­­dən­­gins­­ki, son­­ra­­dan isə İs­­ma­yıl Ək­­bər və Əli Aran­lı baş­çı­­lıq et­miş­­lər. «Azər­­bay­can» re­dak­si­y­a­sın­­da Mə­­cid Mu­sa­za­də (Qar­sa­lan­lı), Fər­­man Məm­­mə­d­ov, Mu­rad Mu­rad­lı, Kə­­rim As­la­noğ­lu və di­­gər keç­miş le­gio­­ner­lər ça­lı­­şır­­dı­l­ar.

­Be­lə­­lik­­lə, 1953-­cü ilin mar­tın­­dan «Qur­tu­luş» ra­dio­­su­nun Azər­­bay­can re­dak­si­y­a­sı fəa­­liy­­yə­­tə baş­la­dı. «A­zər­­bay­can» re­dak­si­y­a­sı­­nın ilk Baş re­dak­to­ru ma­yor(minbaşı) Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­li ol­du.

­

Qeyd edək ki, mü­h­a­cir və le­gio­­ner­lə­­rin əl­­lin­­ci il­­lər­­də­­ki bu fəal­­lı­­ğı So­vet döv­­lə­­ti­­ni cid­­di na­ra­hat et­mə­­yə baş­la­dı. Be­lə ki, So­vet döv­­lə­­ti hə­­min dövr­­də kom­mu­nist ide­o­lo­gi­ya­sı­n­a qar­şı mücahidə apa­ran­la­rı sı­r­a­dan çı­x­ar­ma­ğa də­­fə­­lər­­lə cəhd­­lər gös­­tər­­di. Bu əmə­­liy­­yat­la­rın hə­y­a­ta ke­çi­­ril­­mə­­sin­­də bö­­yük təc­­rü­­bə­­si olan, ge­niş şə­­bə­­kə­­li «KQB» - («DTK») əsas rol oy­na­yır­­dı. Bu qu­rum 1917-­ci ilin de­ka­brın­­­da ya­ra­dıl­­mış  və da­ha çox «da­xi­­li düş­­mən» ax­tar­ma­ğa  meyil­li idi.

­Məhz hə­­min təş­­ki­l­a­tın fəal­­lı­­ğı ilə 1954-­cü ilin no­yab­rın 20-­də «A­zad­lıq» ra­dio­­su­nun «A­zər­­bay­can» re­dak­si­y­a­sı­­nın baş re­dak­to­ru Ə.Fə­­tə­­li­­bəy­­li-­Dü­­dən­­gins­­ki Mün­­he­nin «Al­penp­la­te-6» mey­da­nın­­da­kı bir mən­­zil­­də qət­­lə yetirildi.


Nəsiman Yaqublu,
tarix elmləri doktoru

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Xəzərdə 43 yaşlı kişi boğazından bıçaqlandı 13 Dekabr 2019, 00:57 “Qarabağ” 3 milyon 870 min avro qazandı 13 Dekabr 2019, 00:44 "Nəticəyə görə təəssüflənirik" - Baş məşqçi 13 Dekabr 2019, 00:31 "Yeni parlamentdə çoxpartiyalılıq olacağına ümidliyik" - Elçin Ağamalı 13 Dekabr 2019, 00:17 Azərbaycan nefti ucuzlaşır 12 Dekabr 2019, 23:59 “Qarabağ” Avroliqanı qrup üçüncüsü kimi tərk etdi 12 Dekabr 2019, 23:47 Bakının mərkəzində 2 bıçaqlı şəxs insanlara hücum etdi - FOTO, VİDEO 12 Dekabr 2019, 23:41 Ukrayna Prezidenti Azərbaycana gələcək 12 Dekabr 2019, 23:29 ABŞ Senatı erməni soyqırımını tanıdı 12 Dekabr 2019, 22:47 TAP layihəsinin 90,7 faizi reallaşdırılıb 12 Dekabr 2019, 22:42 İmişlidə yük və minik maşını toqquşdu: ölən var 12 Dekabr 2019, 22:30 Elmar Məmmədyarov Latviya prezidenti ilə Qarabağdan danışdı 12 Dekabr 2019, 22:16 Heydər Əliyev Həştərxanda da anılıb - FOTOLAR 12 Dekabr 2019, 21:44 Ankarada şagirdlər Azərbaycan himnini işarət dilində səsləndirdilər - VİDEO 12 Dekabr 2019, 21:39 Latviya Qarabağ münaqişənin sülh yolu ilə həllində Azərbaycanı dəstəkləyir 12 Dekabr 2019, 21:36 Gürcüstanın Baş prokuroru istefa verdi 12 Dekabr 2019, 21:20 Bakı-Məşhəd aviareysi açılır 12 Dekabr 2019, 21:07 Bakıda 102 evə ilk dəfə  təbii qaz verildi 12 Dekabr 2019, 21:04 “Qarabağ” “Düdelanj”a qarşı bu heyətlə oynayacaq 12 Dekabr 2019, 20:51 ABŞ Çinlə ticarət sazişini imzalayır 12 Dekabr 2019, 20:37 Yol polisindən piyadavurmaların qarşısını alacaq YENİLİK - VİDEO 12 Dekabr 2019, 20:20 Bu məhsullar bahalaşdı - SİYAHI 12 Dekabr 2019, 20:10 Abşeronda villa yandı 12 Dekabr 2019, 19:59 Heydər Əliyevin xatirəsi Belqradda anıldı 12 Dekabr 2019, 19:47 Messi “El Klassiko”nu gözləyir 12 Dekabr 2019, 19:33 AŞPA Azərbaycanda keçiriləcək parlament seçkilərini müzakirəyə ÇIXARIR 12 Dekabr 2019, 19:09 UEFA-dan “əsgər salamı” qərarı 12 Dekabr 2019, 18:56 Goranboyda məktəblini maşın vurdu 12 Dekabr 2019, 18:36 Həştərxanın qubernatoru Nərimanovda olub 12 Dekabr 2019, 18:29 102 FM tezliyi üçün sənəd qəbulu başa çatdı - 5 iddiaçı var 12 Dekabr 2019, 18:17 Finlandiyanı qadınlar idarə edəcək - Zərif məxluqlar əsas POSTLARDA 12 Dekabr 2019, 18:03 Elmar Məmmədyarov Latviya Prezidenti ilə görüşüb 12 Dekabr 2019, 17:40 Səhhəti pisləşən xalq artistindən XƏBƏR VAR 12 Dekabr 2019, 17:32 Dollar və manatın sabahkı MƏZƏNNƏSİ 12 Dekabr 2019, 17:29 Bibiheybət yolu nə zaman təmir olunacaq? 12 Dekabr 2019, 17:12