Arxiv
11 İyun 2018, 14:11 | ƏDƏBİYYAT
“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ifadəsi yanlışdır - Əslində, necə olmalıdır? - Tarixçilərdən AÇIQLAMA  

Gələn il Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrindən olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) 100 illik yubileyi dövlət səviyyəsində qeyd ediləcək.

Modern.az saytı 1918-ci il 28 may tarixində əsası qoyulan bu möhtəşəm tarixə aid “AXC-100” silsiləsi altında hazırladığı müsahibə, araşdırma, məqalələri davam etdirir.

 

Bu dəfə təqdim etdiyimiz yazı bəlkə də, bundan sonrakı bütün yazılar üçün vacib bir açar rolunu oynayacaq. Çünki burada birbaşa haqqında danışdığımız və cəmi 23 ay yaşamasına baxmayaraq dövlətçilik tariximiz üçün böyük işlər görən Azərbaycan Cümhuriyyəti dövlətinin adından  bəhs edirik.

 

Diqqət etdinizsə, biz burada “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” deyil, “Azərbaycan Cümhuriyyəti” ifadəsini işlətdik. Cümhuriyyət dövrünün araşdırıcısı Ədalət Tahirzadə və başqa bir neçə tədqiqatçının bu sətirlərin müəllifinə tövsiyəsindən sonra biz də dövlətin adını “Azərbaycan Cümhuriyyəti”  kimi yazmağa başladıq. Amma razılaşarsınız ki, media heç, hətta elmi-araşdırma kitablarında da birinci versiya işlədilir.

 

Biz bunu qətiyyən qüsur kimi göstərmək fikrində deyilik. Ən azından tariximizin ən vacib sənədlərindən biri olan “İstiqlal Bəyannamə”sində “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti”nin adı keçir.

 

Sadəcə, tədqiqatçıların müəyyən tövsiyəsini çatdırırıq: onların sözlərinə görə, dövlətin var olduğu 23 ay ərzində bütün rəsmi sənədlər, dövlət rəmzləri, yazışmalar, diplomatik nümunələrin hamısında, hətta pul vahidində “Azərbaycan Cümhuriyyəti” sözü işlədilib. Yəni, “Xalq” sözü olmayıb.

 

Dövlətin banisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadə “Açıq söz” qəzetində yazdığı “Cümhuriyyət” adlı məqaləsində də bu anlayışın mahiyyətini açıqlayıb. Bildirib ki, “bizə Cümhuriyyəti-ənam” lazımdı. Yəni, xalq hakimiyyəti. Rəsulzadənin tədqiqatçısı Nəsiman Yaqublu da “Cümhuriyyət”  anlayışının elə “Xalq hakimiyyəti” olduğunu bildirib.



Araşdırmaçı alim Zaur Əliyev isə bütün rəsmi sənədlərdə məhz “Azərbaycan Cümhuriyəti” kimi işləndiyini qeyd edir.

 

Tarix elmləri doktoru Firdovsiyyə Əhmədova isə Modern.az-a açıqlamasında məsələyə daha ətraflı toxunub:

 

“Dövlətin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti”  kimi adlanması 1918-ci il 28 mayda qəbul olunmuş “İstiqlaliyyət Aktı”na əsaslanır. Bəyannamədəki mətndə dövlətin adı “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” kimi işlənir.

Amma ondan başqa bütün dövlət sənədlərində, rəsmi mənbələrdə, o cümlədən,  Cümhuriyyətin buraxılmış pul vahidləri üzərində dövlətin adı “Azərbaycan Cümhuriyyəti” kimi göstərilib. Yəni, “xalq” söz yoxdu.

Bu dövlətin mövcud olduğu 23 ay ərzində bütün rəsmi yazışmalarda, dövlət sənədlərində “Azərbaycan Cümhuriyyəti” sözü keçib. Buna əsaslanaraq, tədqiqatçılarmız dövlətin adının “Azərbaycan Cümhuriyyəti” adlandırılmasını düzgün sayır.

Lakin müstəqillik illərində demək olar ki, hər yerdə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” kimi göstərilməsinin bir səbəbi var: ümumi qənaətə gəldilər və “İstiqlal Bəyananməsi”ndə dövlətin adı necə göstərilmişdisə, o cür də adlandırmağa başladılar. Lakin təkrar edirəm: dövlətin adı yalnız bir o sənəddə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” kimi göstərilib. Yerdə qalan bütün rəsmi,  diplomatik sənədlərdə türk dilində “Azərbaycan Cümhuriyyəti” , rus dilində isə “Azerbaydjanskaya Respublika” kimi adlandırılıb  və o cür də möhür vurulub”. 

Qeyd: Modern.az bu mövzunu davam etdirəcək. Sonda Cümhuriyyət dövrünə aid bir sənədin fotosunu təqdim edirik. 1918-ci ilə aid pasportda, yəni dövlət sənədində rusca “Azərbaycan Respublikası”  adı işlənib.



 

Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının yardımı ilə həyata keçirilən "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinin mediada təbliği və müsabiqənin keçirilməsi" layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. 

 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
DYP-dən həftə sonu sərnişin daşıyanlara XƏBƏRDARLIQ 17 Sentyabr 2021, 10:36 Rusiya Azərbaycana taxta ixracını dayandırdı 17 Sentyabr 2021, 10:32 Səyyad Əlizadə ECMO aparatına qoşuldu 17 Sentyabr 2021, 10:30 Pakistan Prezidenti azərbaycanlı səfirin etimadnaməsini qəbul etdi - FOTO 17 Sentyabr 2021, 10:25 Polis Akademiyasına bu il qəbul olunanların sayı AÇIQLANDI 17 Sentyabr 2021, 10:19 Azərbaycanda tanınmış alim vəfat etdi - FOTO 17 Sentyabr 2021, 10:13 Paşinyan Rəisi ilə Gorus-Qafan yolunu MÜZAKİRƏ ETDİ 17 Sentyabr 2021, 10:12 Azərbaycanlı kriminal avtoritet müğənni ilə evləndi - FOTO 17 Sentyabr 2021, 10:06 Nazir Təhlükəsizlik Xidmətinə yeni rəis TƏYİN ETDİ 17 Sentyabr 2021, 10:05 KTMT-da sədrlik Ermənistana nə verəcək? 17 Sentyabr 2021, 10:03 Hərbi qulluqçularla görüşlərə məhdudiyyət qoyulub - DSX 17 Sentyabr 2021, 10:00 Füzulidə narkotik satanlar saxlanılıb 17 Sentyabr 2021, 09:55 Naftalanda reydlər davam etdirilir - FOTOLAR 17 Sentyabr 2021, 09:50 Ərdoğandan yeni TƏYİNAT 17 Sentyabr 2021, 09:44 Qızılağac Milli Parkında qanunsuz ov edənlər saxlanılıb 17 Sentyabr 2021, 09:38 Kapital Bank illik 8%-dən başlayan sərfəli ipoteka krediti təklif edir 17 Sentyabr 2021, 09:32 “Azərişıq”in əməkdaşını cərəyan vurub öldürdü 17 Sentyabr 2021, 09:26 Neft yenidən ucuzlaşdı 17 Sentyabr 2021, 09:21 Bakının əsas küçə və prospektlərində tıxac var - SİYAHI 17 Sentyabr 2021, 09:16 Avropa və Konfrans liqalarında ilk oyunlar - Bütün NƏTİCƏLƏR 17 Sentyabr 2021, 09:10 MTN generalının cinayət işi icraata verildi 17 Sentyabr 2021, 09:06 Xarici valyutaların manata qarşı məzənnəsi 17 Sentyabr 2021, 09:00 Ermənistan sülh müqaviləsi imzalamağa hazırlaşır? - İDDİA 17 Sentyabr 2021, 08:53 Bakıda bu mənzillər ucuzlaşır 17 Sentyabr 2021, 08:45 UEFA reytinqində Azərbaycanın mövqeyi 17 Sentyabr 2021, 08:38 Avropa Birliyi öz ordusunu yaratmaq istəyir 17 Sentyabr 2021, 08:32 Daha bir ölkə sərhədlərini açdı 17 Sentyabr 2021, 08:25 Rusiyadan Əfqanıstanla bağlı ABŞ-a tələb 17 Sentyabr 2021, 08:10 İnsan zəkasını və məntiqini artıran QİDALAR 17 Sentyabr 2021, 08:01 Bu günün hava proqnozu 17 Sentyabr 2021, 07:54 Yaponiyada vulkan püskürdü 17 Sentyabr 2021, 07:53 Üç ölkə arasında müdafiə müqaviləsi imzalandı   17 Sentyabr 2021, 07:48 XİN rəsmisi Ermənistanla bağlı açıqlama yaydı 17 Sentyabr 2021, 07:40 Van Qoqun yeni aşkarlanan rəsm əsəri sərgiləndi 17 Sentyabr 2021, 00:50 “Qalatasaray” avtoqolla “Latsio”ya qalib gəldi 17 Sentyabr 2021, 00:45
SORĞU Hansı vaksinə etibar edirsiniz?