Arxiv
11 İyun 2018, 14:11 | ƏDƏBİYYAT
“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ifadəsi yanlışdır - Əslində, necə olmalıdır? - Tarixçilərdən AÇIQLAMA  

Gələn il Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrindən olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) 100 illik yubileyi dövlət səviyyəsində qeyd ediləcək.

Modern.az saytı 1918-ci il 28 may tarixində əsası qoyulan bu möhtəşəm tarixə aid “AXC-100” silsiləsi altında hazırladığı müsahibə, araşdırma, məqalələri davam etdirir.

 

Bu dəfə təqdim etdiyimiz yazı bəlkə də, bundan sonrakı bütün yazılar üçün vacib bir açar rolunu oynayacaq. Çünki burada birbaşa haqqında danışdığımız və cəmi 23 ay yaşamasına baxmayaraq dövlətçilik tariximiz üçün böyük işlər görən Azərbaycan Cümhuriyyəti dövlətinin adından  bəhs edirik.

 

Diqqət etdinizsə, biz burada “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” deyil, “Azərbaycan Cümhuriyyəti” ifadəsini işlətdik. Cümhuriyyət dövrünün araşdırıcısı Ədalət Tahirzadə və başqa bir neçə tədqiqatçının bu sətirlərin müəllifinə tövsiyəsindən sonra biz də dövlətin adını “Azərbaycan Cümhuriyyəti”  kimi yazmağa başladıq. Amma razılaşarsınız ki, media heç, hətta elmi-araşdırma kitablarında da birinci versiya işlədilir.

 

Biz bunu qətiyyən qüsur kimi göstərmək fikrində deyilik. Ən azından tariximizin ən vacib sənədlərindən biri olan “İstiqlal Bəyannamə”sində “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti”nin adı keçir.

 

Sadəcə, tədqiqatçıların müəyyən tövsiyəsini çatdırırıq: onların sözlərinə görə, dövlətin var olduğu 23 ay ərzində bütün rəsmi sənədlər, dövlət rəmzləri, yazışmalar, diplomatik nümunələrin hamısında, hətta pul vahidində “Azərbaycan Cümhuriyyəti” sözü işlədilib. Yəni, “Xalq” sözü olmayıb.

 

Dövlətin banisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadə “Açıq söz” qəzetində yazdığı “Cümhuriyyət” adlı məqaləsində də bu anlayışın mahiyyətini açıqlayıb. Bildirib ki, “bizə Cümhuriyyəti-ənam” lazımdı. Yəni, xalq hakimiyyəti. Rəsulzadənin tədqiqatçısı Nəsiman Yaqublu da “Cümhuriyyət”  anlayışının elə “Xalq hakimiyyəti” olduğunu bildirib.



Araşdırmaçı alim Zaur Əliyev isə bütün rəsmi sənədlərdə məhz “Azərbaycan Cümhuriyəti” kimi işləndiyini qeyd edir.

 

Tarix elmləri doktoru Firdovsiyyə Əhmədova isə Modern.az-a açıqlamasında məsələyə daha ətraflı toxunub:

 

“Dövlətin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti”  kimi adlanması 1918-ci il 28 mayda qəbul olunmuş “İstiqlaliyyət Aktı”na əsaslanır. Bəyannamədəki mətndə dövlətin adı “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” kimi işlənir.

Amma ondan başqa bütün dövlət sənədlərində, rəsmi mənbələrdə, o cümlədən,  Cümhuriyyətin buraxılmış pul vahidləri üzərində dövlətin adı “Azərbaycan Cümhuriyyəti” kimi göstərilib. Yəni, “xalq” söz yoxdu.

Bu dövlətin mövcud olduğu 23 ay ərzində bütün rəsmi yazışmalarda, dövlət sənədlərində “Azərbaycan Cümhuriyyəti” sözü keçib. Buna əsaslanaraq, tədqiqatçılarmız dövlətin adının “Azərbaycan Cümhuriyyəti” adlandırılmasını düzgün sayır.

Lakin müstəqillik illərində demək olar ki, hər yerdə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” kimi göstərilməsinin bir səbəbi var: ümumi qənaətə gəldilər və “İstiqlal Bəyananməsi”ndə dövlətin adı necə göstərilmişdisə, o cür də adlandırmağa başladılar. Lakin təkrar edirəm: dövlətin adı yalnız bir o sənəddə “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” kimi göstərilib. Yerdə qalan bütün rəsmi,  diplomatik sənədlərdə türk dilində “Azərbaycan Cümhuriyyəti” , rus dilində isə “Azerbaydjanskaya Respublika” kimi adlandırılıb  və o cür də möhür vurulub”. 

Qeyd: Modern.az bu mövzunu davam etdirəcək. Sonda Cümhuriyyət dövrünə aid bir sənədin fotosunu təqdim edirik. 1918-ci ilə aid pasportda, yəni dövlət sənədində rusca “Azərbaycan Respublikası”  adı işlənib.



 

Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Şurasının yardımı ilə həyata keçirilən "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinin mediada təbliği və müsabiqənin keçirilməsi" layihəsi çərçivəsində hazırlanıb. 

 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Prezident hərbçilərin aylıq pul təminatını artırdı - YENİLƏNİB 18 İyun 2019, 19:49 Dövlət büdcəsindən maliyyələşən təşkilatlarda çalışanların əməkhaqları artırılır 18 İyun 2019, 19:38 Diaqnostik qiymətləndirmədən keçən müəllimlərin maaşları 20 faiz qaldırıldı 18 İyun 2019, 19:35 Minimum aylıq əməkhaqqı artırıldı - 250 manat 18 İyun 2019, 19:31 “Bölgələrdən bölgələrə” II Yaradıcılıq Festivalının yekun tədbiri keçirildi 18 İyun 2019, 19:21 Ramiz Mehdiyev Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi ilə görüşdü 18 İyun 2019, 19:18 Mahmud Məmməd-Quliyev: Azərbaycan Avropa ilə Mərkəzi Asiyanı bir araya gətirməyə çalışır 18 İyun 2019, 19:10 Deputat: “Ermənilər Paşinyanın yaxasından tutub, yalanlarının hesabını tələb edəcək” 18 İyun 2019, 19:01 Vasif Talıbov Səfərbərlik Xidmətinə rəis təyin etdi 18 İyun 2019, 18:47 Nazir Sahil Babayev Beynəlxalq Əmək Konfransda çıxış edib 18 İyun 2019, 18:38 Ekologiya naziri Yaponiya rəsmisi ilə müzakirə apardı 18 İyun 2019, 18:23 İcra başçısı şikayətləri dinlədi 18 İyun 2019, 18:20 Qərbi Kaspi Universitetində “STEM plyus” bilik olimpiadası keçirilib 18 İyun 2019, 18:17 Buraxılış imtahanının II mərhələsinin NƏTİCƏLƏRİ açıqlandı 18 İyun 2019, 18:05 “Neftçi” və “Səbail”in AvroLiqadakı rəqibləri məlum oldu - YENİLƏNİB 18 İyun 2019, 18:00 “Azərsu” rəsmiləri vətəndaşların problemlərini dinlədi   18 İyun 2019, 17:57 Merkeli titrəmə tutdu - VİDEO 18 İyun 2019, 17:55 “İşğal edilmiş ərazilərimizdə Ermənistanın keçirdiyi təlimlər tam nəzarətimiz altındadır” - VİDEO 18 İyun 2019, 17:45 Rövşən Rzayev vətəndaşları qəbul edib 18 İyun 2019, 17:23 Azərbaycandan 128 kiloqramdan çox narkotik keçirmək istədi... 18 İyun 2019, 17:22 Manat və dolların məzənnəsi   18 İyun 2019, 17:16 Türkiyədə şair-publisist Tofiq Abdin haqqında kitab çıxdı 18 İyun 2019, 17:05 Media nümayəndələri Kooperasiya Universitetində imtahanları izlədi 18 İyun 2019, 17:01 Azercell-in 4G istifadəçilərinin sayı 3 dəfə artıb   18 İyun 2019, 16:58 Yadlar arasında özgə olmaqdansa... 18 İyun 2019, 16:51 “Qarabağ”ın Çempionlar Liqasındakı rəqibi məlum oldu 18 İyun 2019, 16:51 Rəşad Məcid: “Salam Sarvan indi vodkanın əsiridir” 18 İyun 2019, 16:49 Koçaryanın tərəfdarları və etirazçılar arasında Yerevanda toqquşmalar baş verdi 18 İyun 2019, 16:47 Müdafiə Nazirliyindən 26 iyunla bağlı AÇIQLAMA 18 İyun 2019, 16:33 Ermənistanda keçmiş qubernatora qarşı cinayət işi açıldı 18 İyun 2019, 16:28 Dövlət əmlakları özəlləşdirildi 18 İyun 2019, 16:15 Fədayə Laçının məhkəməsi yenə təxirə düşdü 18 İyun 2019, 16:03 4-5 danışan deputat var, ancaq onlar söyülür - Gülünc olmayaq... 18 İyun 2019, 16:01 Məktəb direktoru  işdən çıxarıldı 18 İyun 2019, 15:38 Azərbaycanlı turistlərin ən çox getdiyi xarici ölkələr - SİYAHI 18 İyun 2019, 15:36