Arxiv
7 May 2019, 12:18 | ƏDƏBİYYAT
Cəfər təbiətin möcüzəsidir

“Cəfər Cabbarlı öz zəngin yaradıcılığı ilə dünya dramaturgiyası zirvəsinə  yüksələn dahi sənətkardır”
Heydər Əliyev


Bu il xalqımız, tərəqqipərvər bəşəriyyət XXəsr Azərbaycan ədəbiyyatının klassiki, dahi dramaturq, şair, nasir ictimai xadim Cəfər Cabbarlının anadan olmasının 120 illiyini böyük təntənə ilə qeyd edir. Daim sənətə, sənətkara, ədəbiyyata, mədəniyyətə, incəsənətə böyük dəyər verən respublika Prezidenti, zati-aliləri, cənab İlham Əliyev bu böyük ədibin anadan olmasının 120 illiyinin keçirilməsi ilə bağlı 2018-ci il dekabrın 17-də Sərəncam imzalamışdır. Bu, dövlət başçısı tərəfindən dahi sənətkara verilən ən yüksək dəyərdir.

Cəfər həyat verib ilhama sözə                                                                                                                                                        Cəfər hissin gözü, ruhun səsidir.
Təbiət möcüzə göstərib bizə
Cəfər təbiətin möcüzəsidir.

 “Ibsen kimi aktual, qəti və cəsarətli, Şiller kimi üsyankar, Şekspir kimi zəngin və rəngarəng, Qorki kimi ideyalı” - müasirləri Cəfər Cabbarlı sənətini belə qiymətləndirib. Xalq şairi Səməd Vurğun isə C.Cabbarı yaradıcılığını bizim dövr mədəniyyətinin qəh-qəhə pilləsi adlandırıb.

           
Ona bahar oğlu deyirdilər. O, 1899-cu il , martın 20-də Xızıda dünyaya göz açmışdı. Özü ilə sənət aləminə solmaz əbədi bir bahar təravəti gətirmişdi. Cəmi 35 il yaşadı. Amma bu qısa ömürdə yaratdıqları bir neçə ömrə bəs edəcək qədər oldu. Unudulmaz Cəfər Cabbarlı  imzası neçə yüzillikləri adlayıb keçəcək, yaratdıqları isə necə nəslin mənəvi sərvətinə çevriləcək. Çünki, o dünən də müasir idi, bu gün də müasirdir, sabah da müasir olacaq.

               Mən bir sönməz ulduzam ki, daim işıq saçarım, 
              Mən bir oynaq bülbüləm ki, güldən-gülə uçarım,
              Mən bir saqlı aləməm ki, sevgilərdir açarım. 
              Sənsiz günəş görünməsin, qaralara boyansın, 
              Oxu, bülbül, bəlkə yarım oyansın!..

Cəfər Cabbarlı yaşadığı dövrün yanan çırağı idi. O, məzlum xalqın düçar olduğu məhrumiyyətdən, ədalətsizlikdən, haqsızlıqdan qurtulması üçün onları səfərbərliyə çağırıb. Qoca Şərqi əsarət zülmündə saxlamaqla o, insanları azadlıqdan, hürr yaşamaqdan məhrum etməyə çalışan imperialist qüvvələrinə qarşı çıxıb:

                 Ey Şərq sənin üstündə cahan çarpışıyorkən,

                      Aləm səni bölməklə səadət bölüşüyorkən,

                     Övladın əsarətdə yazıq can çəkişiyorkən,

                     Hala da sükut etmədəsən, ey evi  bərbad!

                      Kimdən, əcaba, ummadasan dərdinə imdad?


C.Cabbarlının bütün əsərlərində musiqi, mahnı var. Onun qəhrəmanları öz həyəcanlarını gözəl həzin mahnılarla ifadə edirlər. Bu mahnıların çoxunun melodiyası Cabbarlının özünə məxsusdur. Həmin musiqiləri eşitdikcə sanki öz fikir və düşüncələrini musiqi ilə bəyan edən qəhrəmanlarla görüşmuş oluruq.

  Qaranlıq gecədə səni gözləyib
             Durmaqdan yoruldum, ey dan ulduzu!
             Uzaq üfüqlərə göz gəzdirməkdən
             Az qala kor oldum, ey dan ulduzu!

  
Öksüz taleyim tək gecikdin nədən?
   Karvanqıran doğdu, görünmədin sən.
   Oxşatdım, yanıldım, könül verdim mən,
    Bilmədən vuruldum, ey dan ulduzu?

 
“Ana” və “Ana vətən”. Bu iki varlıq Cabbarlı üçün dünyada ən ülvi, ən müqqədəs varlıq olub. Bu iki varlıqa olan məhəbbət Cabbarlı həyatının silinməz, parlaq səhifələri olub. Öz doğma anasını dərin məhəbbətlə sevən Cəfər ümumilikdə bütün analara hörmət və ehtiram göstərib, onlara bəşəriyyətin yaradıcısı kimi böyük qiymət verib.Öz doğma anası ilə qoynunda doğulduğu, böyüdüyü, yaşadığı doğma vətən arasında heç bir fərq qoymadan, yolunda hər an qurban getməyə hazır olan Cabbarlı “Ana ” ilə “Vətən” kəlmələrinin vəhtətindən “Ana Vətən” şerini yaradıb. Çox fərəhli haldır ki, müasir ədəbiyyat tarixində bu şeir qədər dolğun, məzmunlu, təsirli analoq yoxdur. Bu şeir Azərbaycan ədəbiyyatı xəzinəsinin nadir incilərindəndir:

Cahanda yox elə bir qüvvə baş əyim ona mən, 
Fəqət nə güclü, zəif bir vücud var, yahu, 
Ki, hazıram yıxılıb xaki-payinə hər gün, 
Öpüm ayağını əcz ilə. Kimdir o? Nədir o? 


Ana! Ana!.. O adın qarşısında bir qul tək 
Həmişə səcdədə olmaq mənə fəxarətdir,
Onun əliylə bəla bəhrinə yuvarlansam, 
Yenə xəyal edərəm bəzmi-istirahətdir. 


Cabbarlı şair, Cabbarlı nasir, Cabbarlı dramaturq, Cabbarlı rejisor, Cabbarlı ssenarist. Cabbarlı teatrşunas, jurnalist, tərcüməçi, musiqi biliçisi. Bu siyahını artırmaq da olar. O, çox şaxəli yaradıcılığı ilə səhnəmizə böyük bir aktiyor nəsli, dilimizə yeni sözlər, yeni adlar, kino salnaməmizə Azərbaycan nəfəsi gətirib. Milli teatr və kino tariximizi yad nəfəslərdən qoruyub. ən nəhayyət, o öz yaradıcılığı,şəxsiyyəti ilə neçə-neçə sənətkarın ilham mənbəyinə çevrilib.


Cabbarlı dühası təkcə şairləri, aktyorları, rəssamları ruhlandırmayıb. Bəstəkarlarımızın, musiqiçilərimizin yaradıcılığına qol-qanad verib. Görkəmli bəstəkar və musiqi xadimi Əfrasiyab Bədəlbəyli-Cəfər dostluğu sənət tariximizin ən qiymətli səhifələridir. Dahi Fikrət Əmirovun musiqisi ilə “Sevil” operası dünya səhnə və ekranlarını dolaşıb. Təkcə, bu iki qüdrətli sənətkarın yox,bütünlükdə Azərbaycan adlı bir diyarın mənəvi zənginliklərindən xəbər verib.          

 
Cabbarlı qəhrəmanlarının, hətta tiplərinin də sözləri bu gün qəlbimizdə zərb məsələ çevrilib. Bu fikirlər o qədər müdrik, o qədər təbiidir ki, bəzən bunların ilkin mənbəyi-müəllifinin kim olduğu da unudulur,  folklora çevrilir. “Ah, qurban olum Məhəmmədin şəriətinə”, “Hər binanın bir ustadı var,  ya yox?”, “Mən bu saat sübutalnı-dokumentalnı hər şeyi başa salaram”, “Qoc döyüşünə aslan pəncəsi gərəkdir”,  “Orada hər şey süni, fəqət mənim qəlbim, o ki, süni deyil!”,  “Atan kazaklardır”,  “ Xoş, gördük köhnə dostlar, siz hələ sağmısınız?”... Bu siyahını artırmaq  da olar.


Cabbarlının bütün qəhrəmanları bu gün də bizə dövrün bəlalarından, əsrin problemlərindən, söz açır. Bəzən onu təftiş etmək istəyənlər də tapılır. Amma böyük sənətlər, böyük sənətkarlar məhək daşı kimi bütün fiziki və mənəvi hücumlardan sağ çıxır. Cabbarlı dühası, Cabbarlı sənəti bu gün də bizi ayıq-sayıq, səfərbər olmağa çağırır. 


Ədibin  qəhrəmanları tişə ustalarını, rəssamları, şair və dramaturqları yaradıcılığa ruhlandırıb. Ona neçə-neçə əsər, mahnı həsr olunub. Onun yaradıcılığına həsr edilən dissertasiyalar müdafiə olunub. Bu gün C.Cabbarlının vaxtilə arzuladığı çox gözəl bir dövranda yaşayırıq. Doğma respublikamız, paytaxtımız gülüstana, laləzərə çevrilib. Həyatımızın bütün sahələrində tərəqqi, yenilik müşahidə olunmaqdadır.   Xalqımız azad, firəvan, xoşbəxt gələcəyə inamla irəliləyir. Bu bir həqiqətdir.Bu bir gerçəklikdir.  Unudulmaz Cəfərin “Firuzə” hekayəsinin qəhrəmanı vaxtilə, Bakının günü-gündən artan gözəlliyinin qarşısında beləcə heyrətlənmişdi. Bu gün biz Sizinlə həqiqətən, çox sürətlə dəyişən, müasir tipli xiyabanlar, parklar, abidələr, fəvvarələr şəhərinə çevrilən, İslam mədəniyyət mərkəzinə çevrilən bir diyarda yaşayırıq.                                                                       

Cabbarlı öz yaradıcılığında tarixi mövzulara həsr olunmuş bir neçə romantik əsər yaradıb. ”Od gəlini”, ”Trablis müharibəsi”, ”Ədirnə fəthi”  və s.dramaturqun bu səpkidə yazdığı qiymətli sənət inciləridir. Bu əsərlərdə Cabbarlı qəhrəmanlarındakı ehtiraslı döyüşkənlik və üsyankarlıqla bərabər, milli ideallara, xalqa xidmət və ehtiram da çox böyükdür.

 
Azərbaycanda milli hisslərin alovlandırıldığı 1918-19-cu illərdə yaranmış milli tərəqqiyə nikbin hisslər aşılanmış  “Ədirnə fəthi” əsəri Cabbarlının türkçülük ideallarına, millətin ideallarına, Azərbaycanda demokratik quruluşun yaradılmasına həsr olunmuş, seçilən nümunələrdəndir.                                           


O, sənət aləmində əsl dönüş yaratdı. ”Hey sən, əski dünya təslim ol, Sənə qarşı yüruş var”dedi. Bu üsyankarlığına görə başı min bir bəla çəkdi. Əsərləri repertuarlardan çıxarıldı. Qəhrəmanları ədəbi məhkəmələrə çəkildi. Özü isə tənqid və mühakimələrə tuş oldu. Amma istədiyinə nail oldu. Deyə bilmədiklərini qəhrəmanlarının, obrazlarının dili ilə dedi. Bu gün teatrlarımız həmişəyaşar Cabbarlı sənətinə dönə-dönə müraciət edirlər. ”Aydın”, ”Dönüş”, ”Oqtay Eloğlu”, ”Solğun çiçəklər” və s. bu gün də repertuarlarda özünə möhkəm yer tutur. Bu teatrların sırasında təkcə Akademik Milli Dram teatrı deyil, həmçinin, ədibin adını daşıyan Gəncə Dövlət Dram teatrı və digər teatrlarımız da vardır. Bu əsərlərdə də şəxsiyyət azadlığı və milli azadlıq idealları tərənnüm edilir. Cəfər Cabbarlı həmişə olduğu kimi yeni nəslin, gəncliyin nümayəndəsi olaraq qalır.


Cəfər Cabbarlının əsərləri bədii sənətkarlıq məziyyətləri, güclü xarakterlər, müsbət və mənfi obrazlar silsiləsi, romantik, emosional, eyni zamanda, canlı, koloritli obrazlı dili ilə seçilir. O, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə xüsusilə, coşqun ictimai və ədəbi fəaliyyəti ilə də seçilən ən parlaq simalardan olub. Müstəqil dövlətin yaranmasını ruh yüksəkliyi ilə qarşılayan ədib “Sevdiyim” və “Azərbaycan bayrağına” adlı iki şeirini müstəqil Azərbaycanın milli bayrağına həsr edib:

Bu ay, ulduz, boyaların qurultayı nə demək?
Bizcə böylə söyləmək:
Bu göy boya, Göy Moğoldan qalmış bir türk nişanı,
-Bir türk oğlu olmalı!
Yaşıl boya islamlığın sarsılmayan imanı,
-Ürəklərə dolmalı!
Şu al boya azadlığın, təcəddüdün fərmanı,
-Mədəniyyət bulmalı!
Səkkiz uclu şu ulduz da, səkkiz hərfli OD YURDU
Əsarətin gecəsindən fürsət bulmuş quş kibi,
-Səhərlərə uçmuşdur!
Şu hilal da, türk bilgisi, düzgün sevgi nişanı,
-Yurdumuzu qucmuşdur!

Allah, əməllərim edib şu bayrağı intiqal,
Birər-birər doğru olmuş, bir ad almış: İSTİQLAL!
Yürəyimdə bir dilək var, o da doğru kəsilsin,
O gün olsun bir göy bayraq Turan üstə açılsın!

 
Cabbarlının istiqlal dövründə yazdığı şerlərdə milli azadlıq, Azərbaycanın müstəqilliyi, türkləşmək, islamlaşmaq və müasirləşmək, hətta turançılıq ideyaları tərənnüm edilirdi.


Deyirlər qüdrətli sənətkarların ruhu heç vaxt doğma səmaları tərk etmir. Mütləq başqa üsyankarın ruhuna qovuşur, deyə bilmədiklərini deyir, arzularını gerçəkləşdirir.                                                                                                          Böyük sənətkar Müşfiq Cəfər haqqında deyirdi:” Fəqət ölən deyil onun sənəti, bağlamış adına əbədiyyəti”.


Cəfər “axır səni buldum, ey dan ulduzu” deyirdi. O, Yeni dünyanın yeni üfüqlərində azad, müstəqil, demokratik ruhlu Azərbaycanı görürdü.

 Böyük  M.Müşfiqin təbirilə desək:

                      “Böyük Füzuliyə ruh verən ellər,

                       Özünü tarixə göstərən ellər

                      İşini vaxtında bitirəcəkdir                                              

                      Hər zaman Cəfəri yetirəcəkdir.”



Qafar Əsgərzadə
Əməkdar Jurnalist,
Pedaqoqika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Ağstafada göl ətrafında raket, mərmi tapılıb 18 Sentyabr 2019, 19:16 Goranboyun başçısı səyyar qəbul keçirdi 18 Sentyabr 2019, 19:02 Politoloq: “Gürcüstanın Ermənistanla da sərhəd problemi var” 18 Sentyabr 2019, 18:57 Əflatun Amaşov Ermənistanın vitse-spikerinə cavab verdi 18 Sentyabr 2019, 18:47 Azercell qalib jurnalistləri mükafatlandırdı 18 Sentyabr 2019, 18:37 Direktorların işə qəbulu üzrə müsahibə mərhələsi davam edir 18 Sentyabr 2019, 18:26 Çoxmənzilli binaların dam örtüklərinin təmirinə 10 milyon manat ayrılıb - SƏRƏNCAM 18 Sentyabr 2019, 18:22 Deputat qaliblərlə görüşdü 18 Sentyabr 2019, 18:20 Füzuli Rzaquliyev : “Bu yolu hər bir veteran özünün şərəf yolu sayır” 18 Sentyabr 2019, 18:10 Musiqimizin Məcnunu - Üzeyir Hacıbəylinin doğum günüdür - VİDEO 18 Sentyabr 2019, 18:09 Azərbaycan erməni əsirləri Dilqəmlə Şahbaza dəyişməyi təklif etdi 18 Sentyabr 2019, 18:04 Zakir Həsənov Ordumuzun genişmiqyaslı təlimlərini izlədi - VİDEO 18 Sentyabr 2019, 17:54 Fuad Muradov “Press klub”un ilk qonağı olacaq 18 Sentyabr 2019, 17:47 Qənirə Paşayeva Milli Məclisdə vacib çağırışlar səsləndirdi 18 Sentyabr 2019, 17:42 Manatın məzənnəsi sabit qaldı 18 Sentyabr 2019, 17:32 “Fazil Mustafa şagirdlərlə bağlı rəsmi müraciət etsə, ona baxılacaq” - Nazirlər Kabinetindən REAKSİYA 18 Sentyabr 2019, 17:07 “Çaylarda zərərli maddələrin miqdarı normadan artıqdı” 18 Sentyabr 2019, 17:03 Güləşçimiz 2-ci dəfə dünya çempionu oldu 18 Sentyabr 2019, 16:43 Nazirlik: 250 icma əsaslı məktəbəqədər təhsil qrupları yaradılıb   18 Sentyabr 2019, 16:40 “Restoranlarda qiymətlər od tutub yanır” – Araz Əlizadə 18 Sentyabr 2019, 16:34 Xalq artisti Murad Dadaşovun NƏZƏRİNƏ 18 Sentyabr 2019, 16:24 İcra Hakimiyyəti TƏSDİQLƏDİ: 16 yaşlı qızı evlənmək üçün qaçırıblar 18 Sentyabr 2019, 16:18 Deputatdan məktəbli uşaqları olan aztəminatlı ailələrlə bağlı TƏKLİF 18 Sentyabr 2019, 16:15 Azərbaycanda 6 500-ə yaxın əcnəbi tələbə təhsil alır 18 Sentyabr 2019, 16:11 Erməni fitnəsi, Stalinin əmri - Üzeyir bəyin sənədi necə saxtalaşdırıldı... 18 Sentyabr 2019, 15:58 Azərbaycanlı həkim Türkiyədə TUTULDU - Rüşvətə görə - FOTO 18 Sentyabr 2019, 15:52 Deputatların pensiyaları da artacaq 18 Sentyabr 2019, 15:43 AzTV-nin yeni loqosuna FƏRQLİ BAXIŞ - Tənqid də var, təqdir də… 18 Sentyabr 2019, 15:11 Bakı metrosunda sərnişinlər üçün canlı musiqi təqdim olunub 18 Sentyabr 2019, 15:09 Peşə məktəblərində işləmək istəyənlərin NƏZƏRİNƏ 18 Sentyabr 2019, 14:56 Azərbaycan-Tacikistan Aqrobiznes Forumu keçirilib 18 Sentyabr 2019, 14:52 İsa Qəmbər Müsavat başqanlığına qayıdır? - Partiyadan AÇIQLAMA 18 Sentyabr 2019, 14:51 Mərdəkan Müalicə Pansionatının təmiri ilin sonuna qədər yekunlaşacaq 18 Sentyabr 2019, 14:43 Elmar Məmmədyarov İtaliyada Ermənistanın təcavüzündən DANIŞDI 18 Sentyabr 2019, 14:41 Ermənistanda vəziyyət DƏYİŞİR – “Paşinyanın rəqibləri revanşa hazırlaşır”. 18 Sentyabr 2019, 14:29