Arxiv
15 May 2019, 15:27 | REPORTAJ
Bir şəklin tarixçəsi: Ayaz Mütəllibov niyə gəldi, necə getdi...

Modern.az saytının “Bir şəklin tarixçəsi” rubrikasında təqdim etdiyi bu fotoşəkil 27 il öncənin bu gününə aiddir.

Zaman 15 may 1992-ci il... Məkan Ali Sovetin önü...

Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində baş verən təlatümlü hadisələr ölkəni şoka bürüyüb. Cəmi iki ay öncə - mart ayında Xocalı soyqırımı ilə əlaqədar davamlı istefa tələbləri qarşısında hakimiyyətdən getmiş Ayaz Mütəllibov heç kimin gözləmədiyi halda mayın 14-də parlamentin qərarı ilə yenidən prezident elan olunur.

Halbuki, A.Mütəllibov martın 6-da istefa vermiş, səlahiyyətləri Ali Sovetin sədri Yaqub Məmmədova keçmişdi.

Mayın 15-də Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin təşkil etdiyi qüvvələrin parlamenti mühasirəyə alması və ələ keçirilməsindən sonra Ayaz Mütəllibov Moskvaya qaçır.

O dövrdən indiyədək 15 may hadisələrinə münasibət birmənalı olmayıb. Məlum hadisələr ya xalq inqilabı, ya Konstitusiyanın müdafiəsi hərəkatı, ya da dövlət çevrilişi kimi qiymətləndirilib.

Azərbaycan Xalq Cəbhəsi İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuş, 15 may hadisələrinin fəal iştirakçılarından Tofiq Seyid isə deyir ki, A.Mütəllibovun yenidən hakimiyyət başına qayıtması Kremlin planı idi: 

“Bilirsiniz ki, mart ayında – Xocalı soyqırımından sonra Ayaz Mütəllibov öz ərizəsi ilə istefa verib getmişdi. Sonradan onun prezidentliyə qayıtmaq istəməsi əslində, Moskvanın planı idi və Mütəllibov buna məcbur edilmişdi. Məqsəd, Azərbaycanda 7 iyunda keçiriləcək prezident seçkisini pozmaq idi. Bilirsiniz, Azərbaycan 1991-ci ildə öz müstəqilliyini əldə etsə də, Rusiya Azərbaycana hələ də özünün “arxa bağça”sı kimi baxmaqda davam edirdi. Mart ayında Ayaz Mütəllibov istefa verib getdikdən sonra Rusiyanın bütün ümidləri puç oldu. Azərbaycanda prezident seçkisi elan olundu. Namizədlər verildi və normal şəkildə prezident seçkisi kampaniyası başladı. Moskva heç cür həzm edə bilmirdi ki, 200 il özünün əsarəti altında olan, hər zaman rəhbərini özü təyin etdiyi bir ölkədə normal, demokratik prezident seçkisi keçiriləcək və ilk dəfə xalqın seçdiyi şəxs prezident olacaq. Bunu pozmaq, ölkədə xaos yaratmaq üçün bir günün içində, heç bir hüquqi prosedur gözlənilmədən Ayaz Mütəllibov parlamentdə peyda oldu və yenidən prezident elan edildi. Açıq bildirdilər ki, diktatura elan olunur, siyasi fəaliyyət qadağan edilir”.

T.Seyidin sözlərinə görə, hakimiyyəti ələ almaq istəyən hərbi xuntanı rədd etmək üçün AXC-də ciddi müzakirələr zamanı müxtəlif fikirlər olub:

“Bir qisim insanlar deyirdilər ki, biz onların üzərinə getməyək, bu insan qırğınına səbəb ola bilər. Lakin Elçibəy başda olmaqla bizlərin mövqeyi ondan ibarət oldu ki, müstəqillik təhlükə altındadır, gərəkdirsə hamımız burada ölməliyik. Heç olmasa, gələcək nəsillər üçün örnək olar. Məhz bu fikir qalib gəldi, xalq demokratik qüvvələrin rəhbərliyi ilə antidövlət qüvvələrini parlamentdən qovdu, öz müstəqilliyini qorudu”.  

T.Seyid deyir ki, 15 may Azərbaycan tarixinin qızıl səhifələrindən biridir: “İndi həmin hadisələrin iştirakçıları sağ olduğu üçün subyektiv fikirlər səsləndirilir. Ancaq o günün dəyərini gələcək nəsillər verəcək. 15 may olmasaydı Azərbaycan ikinci 28 apreli yaşayacaqdı. Çünki  Ayaz Mütəllibov hakimiyyəti 1-2 gün saxlaya bilsəydi, Rusiyaya müraciət edəcəkdi və hərbi yardım istəyəcəkdi. Bununla da Azərbaycanda 1920-ci ildə yaşanmış 28 may istilası təkrarlanacaqdı. Bu baxımdan, tərəddüdsüz deyirəm ki, 15 may Azərbaycan tarixində Müstəqillik Aktı qədər önəmli bir hadisə oldu”.


A.Qorxmaz

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Saakaşvilinin Ukraynaya qayıdacağı vaxt açıqlandı 25 May 2019, 00:25 Bu ölkəyə bir ildə 1,2 milyard  dollar investisiya yatırıldı 25 May 2019, 00:21 “SÖZ” layihəsi yeni təqdimatda - FOTOLAR 25 May 2019, 00:05 Azərbaycan nefti ucuzlaşdı 24 May 2019, 23:56 Leyla Əliyevadan “Şəhər ekologiyası”na dəstək - FOTOLAR 24 May 2019, 23:34 Azərbaycanlılar yaşayan ərazidə zəlzələ 24 May 2019, 23:17 “Azərişıq” hava şəraiti ilə bağlı gücləndirilmiş rejimdə işləyir 24 May 2019, 22:58 Azərbaycanda ilk dəfə banan yetişdirildi - VİDEO 24 May 2019, 22:41 Bakıda Argentinanın milli günü qeyd edildi 24 May 2019, 22:17 Daşkəsəndə təbii fəlakət 24 May 2019, 22:01 Fransada partlayış törədildi 24 May 2019, 21:46 Nursultan Nazarbayev Fəxri prezident oldu 24 May 2019, 21:27 Ermənilərin cəbhə xəttində törətdiyi yanğını yağış söndürdü 24 May 2019, 21:13 “Fitch” Azərbaycan Beynəlxalq Bankının reytinqlərinə yenidən baxdı 24 May 2019, 20:59 Sərhədlə bağlı məsələlər Gürcüstanla razılaşdırıldı 24 May 2019, 20:45 İnterpol qətl törədən azərbaycanlını axtarır 24 May 2019, 20:28 Nazirlikdə bilik yarışı keçirilib - FOTOLAR 24 May 2019, 20:16 İmperator İlham Əliyevi təbrik etdi 24 May 2019, 20:05 Azərbaycanlı ailə Almaniyadan deportasiya olundu 24 May 2019, 20:03 Erməni polkovnikin yalanı - Müdafiə Nazirliyi məlumat yaydı 24 May 2019, 19:55 “Qəhrəmanlar unudulmur” Şamaxıda - FOTOLAR   24 May 2019, 19:46 Məşhur futbolçular Bakıda Azarkeş Festivalında iştirak edəcək 24 May 2019, 19:34  “Azərbaycanla danışıqların birinci mərhələsi başa çatıb” - XİN başçısı  24 May 2019, 19:25 Bakıda Zayed Humanitar Günü Qeyd Edilir - FOTOLAR   24 May 2019, 19:14 Şabranda oğurluq edən şəxs tutulub   24 May 2019, 19:05 Məcburi sosial sığorta ilə bağlı yeni uçot qaydaları hazırlanır 24 May 2019, 18:56 Avroliqanın finalı ilə əlaqədar Bakı metrosunda könüllülər çalışacaq - FOTO 24 May 2019, 18:44 DİM hökumətin ali məktəblərə müsabiqədənkənar qəbulla bağlı qərarını şərh etdi 24 May 2019, 18:35 Tramp İlham Əliyevə məktub yazdı: “Xalqın mənafeyinə xidmət edəcək bütün addımları alqışlayırıq” 24 May 2019, 18:24 Koçaryanı azadlığa buraxan hakim istefa verdi   24 May 2019, 18:14 Deputatdan mitinq keçirmək istəyənləırə TÖVSİYƏ: “Gedib bir işin qulpundan yapışsınlar"” 24 May 2019, 18:04 İlham Əliyev İordaniya kralını təbrik edib 24 May 2019, 17:47 Manat və dolların 3 günlük MƏZƏNNƏSİ 24 May 2019, 17:27 Leyla Əliyeva uşaqların müalicəsi ilə maraqlandı - FOTOLAR 24 May 2019, 17:25 Prezident bu dini qurumlara maliyyə yardımı ayırdı - SİYAHI 24 May 2019, 17:25