Arxiv
15 May 2019, 15:27 | REPORTAJ
Bir şəklin tarixçəsi: Ayaz Mütəllibov niyə gəldi, necə getdi...

Modern.az saytının “Bir şəklin tarixçəsi” rubrikasında təqdim etdiyi bu fotoşəkil 27 il öncənin bu gününə aiddir.

Zaman 15 may 1992-ci il... Məkan Ali Sovetin önü...

Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində baş verən təlatümlü hadisələr ölkəni şoka bürüyüb. Cəmi iki ay öncə - mart ayında Xocalı soyqırımı ilə əlaqədar davamlı istefa tələbləri qarşısında hakimiyyətdən getmiş Ayaz Mütəllibov heç kimin gözləmədiyi halda mayın 14-də parlamentin qərarı ilə yenidən prezident elan olunur.

Halbuki, A.Mütəllibov martın 6-da istefa vermiş, səlahiyyətləri Ali Sovetin sədri Yaqub Məmmədova keçmişdi.

Mayın 15-də Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin təşkil etdiyi qüvvələrin parlamenti mühasirəyə alması və ələ keçirilməsindən sonra Ayaz Mütəllibov Moskvaya qaçır.

O dövrdən indiyədək 15 may hadisələrinə münasibət birmənalı olmayıb. Məlum hadisələr ya xalq inqilabı, ya Konstitusiyanın müdafiəsi hərəkatı, ya da dövlət çevrilişi kimi qiymətləndirilib.

Azərbaycan Xalq Cəbhəsi İcraiyyə Komitəsinin sədri olmuş, 15 may hadisələrinin fəal iştirakçılarından Tofiq Seyid isə deyir ki, A.Mütəllibovun yenidən hakimiyyət başına qayıtması Kremlin planı idi: 

“Bilirsiniz ki, mart ayında – Xocalı soyqırımından sonra Ayaz Mütəllibov öz ərizəsi ilə istefa verib getmişdi. Sonradan onun prezidentliyə qayıtmaq istəməsi əslində, Moskvanın planı idi və Mütəllibov buna məcbur edilmişdi. Məqsəd, Azərbaycanda 7 iyunda keçiriləcək prezident seçkisini pozmaq idi. Bilirsiniz, Azərbaycan 1991-ci ildə öz müstəqilliyini əldə etsə də, Rusiya Azərbaycana hələ də özünün “arxa bağça”sı kimi baxmaqda davam edirdi. Mart ayında Ayaz Mütəllibov istefa verib getdikdən sonra Rusiyanın bütün ümidləri puç oldu. Azərbaycanda prezident seçkisi elan olundu. Namizədlər verildi və normal şəkildə prezident seçkisi kampaniyası başladı. Moskva heç cür həzm edə bilmirdi ki, 200 il özünün əsarəti altında olan, hər zaman rəhbərini özü təyin etdiyi bir ölkədə normal, demokratik prezident seçkisi keçiriləcək və ilk dəfə xalqın seçdiyi şəxs prezident olacaq. Bunu pozmaq, ölkədə xaos yaratmaq üçün bir günün içində, heç bir hüquqi prosedur gözlənilmədən Ayaz Mütəllibov parlamentdə peyda oldu və yenidən prezident elan edildi. Açıq bildirdilər ki, diktatura elan olunur, siyasi fəaliyyət qadağan edilir”.

T.Seyidin sözlərinə görə, hakimiyyəti ələ almaq istəyən hərbi xuntanı rədd etmək üçün AXC-də ciddi müzakirələr zamanı müxtəlif fikirlər olub:

“Bir qisim insanlar deyirdilər ki, biz onların üzərinə getməyək, bu insan qırğınına səbəb ola bilər. Lakin Elçibəy başda olmaqla bizlərin mövqeyi ondan ibarət oldu ki, müstəqillik təhlükə altındadır, gərəkdirsə hamımız burada ölməliyik. Heç olmasa, gələcək nəsillər üçün örnək olar. Məhz bu fikir qalib gəldi, xalq demokratik qüvvələrin rəhbərliyi ilə antidövlət qüvvələrini parlamentdən qovdu, öz müstəqilliyini qorudu”.  

T.Seyid deyir ki, 15 may Azərbaycan tarixinin qızıl səhifələrindən biridir: “İndi həmin hadisələrin iştirakçıları sağ olduğu üçün subyektiv fikirlər səsləndirilir. Ancaq o günün dəyərini gələcək nəsillər verəcək. 15 may olmasaydı Azərbaycan ikinci 28 apreli yaşayacaqdı. Çünki  Ayaz Mütəllibov hakimiyyəti 1-2 gün saxlaya bilsəydi, Rusiyaya müraciət edəcəkdi və hərbi yardım istəyəcəkdi. Bununla da Azərbaycanda 1920-ci ildə yaşanmış 28 may istilası təkrarlanacaqdı. Bu baxımdan, tərəddüdsüz deyirəm ki, 15 may Azərbaycan tarixində Müstəqillik Aktı qədər önəmli bir hadisə oldu”.


A.Qorxmaz

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
İlham Əliyev üç səfirin etimadnaməsini qəbul edib 24 Sentyabr 2019, 12:45 Müsavat rəhbərliyi Vurğun Əyyubu ziyarət üçün ailəsinə MÜRACİƏT ETDİ 24 Sentyabr 2019, 12:38 Azərbaycan Xalq Hərəkatının qurultayı gecikir - SƏBƏB 24 Sentyabr 2019, 12:20 Zahid Orucun rəhbərlik etdiyi Mərkəz ilk tədbirə toplaşdı - Dövlət qurumları TƏNQİD OLUNDU 24 Sentyabr 2019, 12:14 Naqif Həmzəyev: “İşsizlik səviyyəsi nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb” 24 Sentyabr 2019, 12:05 İsgəndər Həmidov ikinci dəfə əməliyyat olundu  24 Sentyabr 2019, 11:56 Azərbaycan Avtomobil Federasiyasının dəstəyi ilə “BMW Fest 2019” keçirilib - FOTO+VİDEO 24 Sentyabr 2019, 11:55 Bakıda “Nəsimi ili” ilə bağlı FESTİVAL 24 Sentyabr 2019, 11:50 Binəqədidə 9 evdən oğurluq edən şəxs tutulub - FOTO 24 Sentyabr 2019, 11:42 İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı Ermənistanın təcavüzü ilə bağlı bəyanat verdi - MƏTN 24 Sentyabr 2019, 11:39 Təcili yardım maşını ilə məişət əşyaları daşınır? - Nazirlik TƏKZİB ETDİ - FOTOLAR 24 Sentyabr 2019, 11:38 Bakıda Səduyyə Ərəbistanı Krallığının Milli günü qeyd edilib - FOTOLAR 24 Sentyabr 2019, 11:34 Koreya Respublikasında TƏQAÜDLÜ təhsil imkanı - ELAN 24 Sentyabr 2019, 11:29 AzerTelecom İlin Telekommunikasiya şirkəti adına layiq görülüb 24 Sentyabr 2019, 11:24 “Qızıl Xaç” Dilqəmlə Şahbazdan nə gətirib? - Girovların yaxınları DANIŞDI 24 Sentyabr 2019, 11:18 Katoliklərin Bakıdakı kilsəsində... və ya Allahın evindən REPORTAJ 24 Sentyabr 2019, 11:05 İcbari tibbi sığortanın perspektivləri müzakirə olundu 24 Sentyabr 2019, 11:00 Yerevanda keçmiş nazir intihar edib - O, Koçaryanın cinayət işində şahid idi 24 Sentyabr 2019, 10:43 Ruandalı tələbələr Bakı Ali Neft Məktəbində təhsil alacaq 24 Sentyabr 2019, 10:42 Rumıniyalı alimdən Kamal Abdullanın yaradıcılığına həsr olunan MƏQALƏ 24 Sentyabr 2019, 10:38 Məmmədyarovun Mnatsakanyanla nəticəsiz qalan Nyu-York GÖRÜŞÜ 24 Sentyabr 2019, 10:37 Müflis olmuş banklardakı əmanətlərin sahiblərinə ŞAD XƏBƏR 24 Sentyabr 2019, 10:23 Şamaxıda ağır yol qəzası – 1 ölü, 1 yaralı 24 Sentyabr 2019, 10:17 Bakıda qəzaya düşən avtobusun 82 yaşlı sərnişini öldü   24 Sentyabr 2019, 10:16 Bu yerlərdə qaz olmayacaq 24 Sentyabr 2019, 10:15 Azərbaycan məhsullarının Hindistana ixracı müzakirə edilib 24 Sentyabr 2019, 10:12 ADU-nun Konfutsi İnstitutunun direktoru “Sinxua”ya müsahibə verib 24 Sentyabr 2019, 10:08 Rəsmi Bakıdan Yerevana sərt MESAJ: Əsgərimizi öldürənlər cəzalandırılacaq 24 Sentyabr 2019, 10:07 Kapital Bank ənənəvi SIBOS sərgisində iştirak edir 24 Sentyabr 2019, 10:01 Qızıl Xaç Komitəsi Dilqəmlə Şahbazdan XƏBƏR GƏTİRİB 24 Sentyabr 2019, 10:01 Ermənistan atəşkəsi 21 dəfə pozdu 24 Sentyabr 2019, 09:59 Əsgərimizin meyiti neytral ərazidən çıxarıldı 24 Sentyabr 2019, 09:56 Vilayət Quliyev:Qulağından tutmağa komsomolumuz, quyruğundan yapışmağa pionerimiz olmasa...” 24 Sentyabr 2019, 09:40 İşə götürənlərdən nazirliyə şikayətlər... 24 Sentyabr 2019, 09:33 Tısbağa sürətli mətbuat katibləri... 24 Sentyabr 2019, 09:16