Arxiv
3 Sentyabr 2019, 11:31 | QARABAĞ
“İtirilmiş torpaqlarımız...” silsiləsindən - Cəbrayıl haqda I HEKAYƏT

İndiki Cəbrayıl rayonunun Yuxarı Məzrə kəndi Qarabağın dağlıq hissəsindəki Xocavənd rayonuna aid olan və haylar yaşayan Daşbaşı, Mülküdərə və Zamzur kəndlərinin (hər kənddə 70-100 ev olub)  əhatəsində yerləşir. Bu kəndin  əski yerindəki 8-10 yurd ocağı  (indiki kənddən 3-5 km şərqə tərəf), 4-5 kühüllər (hərəsinin uzunluğu 5-7 m, eni 3-4 m olmaqla) 1918-1920-ci illərdə silahlı hay daşnak və rus dəstələrinin hücumundan sonra məhv edilib, salamat qalan əhalisi Sovet hakimiyyəti illərində qonşu Tatar, Xələfli... kəndlərində məskunlaşıblar. Bu kəndin yerlərini əsasən Zamzur kəndinin hayları əkib-biçirdi, onların təsərrüfatına tarixən Qarabağda müsəlman-türk əhalisinə qənim kəsilmiş xəyanətkar Məlik Şahnəzərovlar nəslinin (onların bir uçu M.Qorbaçovun əlaltısı K.Şahnəzərova gedib çıxır) eyni soyadlı nümayəndəsi başçılıq edirdi. Onlarda “Qaz-51”, “Zis” markalı maşınlar, ÇTZ traktoru olanda (keçən əsrin 50-ci illərində) Yuxarı Məzrə kəndində (eləcə də cəmi Cəbrayıl rayonunda)  at arabasından istifadə edirdilər. Və sonralar da  Yuxarı Məzrə kəndinin torpaqları Zamzur, Daşbaşı kəndləri tərəfindən əkin-biçənək kimi isifadə edildi.


1918-1920-ci illərdə  Cəbrayıl qəzasının cənub-qərb hissəsində, Darıdağın (766 m) ətəklərində, Araz çayının yaxınlığında yerləşən Qumlaq kəndinin   heyvandarlıqla məşğul olan əhalisi indiki Xocavənd rayonu (o dövrdə Cavanşir qəzası) daxilindəki haylar məskunlaşan Dolanlar kəndinə  (70-80 ev var idi) yaxın olan Mərzəlidağ (1577 m) massivindən yay otlağı kimi istifadə edirdilər. Həmin illərdə daşnak hay quldurlarının təcavüzündən sonra bu əraziləri də  (200 hektara qədər sahə) düşmənlər ələ keçirirək öz təsərrüfatlarının əkin yerlərinə çevirmişdilər.


XIX əsrin 20-30-cu illəriymiş. Sonuncu Qarabağ xanı Mediqulu xan Sarıcalı-Cavanşirin dövründə (1806-1822)  Xankəndi şəhərinə köçüb gəlmiş Stepan adlı hay dərzi xanın vəzir-naiblərlə şəhər gəzintisində lütfkarlıqla ona yalmanır, onun üçün  məxsusi  tikdidiyi şərəfli  libası hədiyyə edir, əvəzində məskunlaşması və dükan açması üçün yer istəyir. Xanın səxavəti ilə Xankəndində ilk hay ailəsinə torpaq sahəsi verilir. Bu dərzi hay Cənubi Azərbaycanda yaşayan  pinəçi xalası oğluna xəbər çatdırır ki, “inəyim doğub, südü də boldur”. Beləıliklə, bu çağırışdan sonra pinəçi hay da ailəsi ilə köçüb gəlir Xankəndinə. Eyni münvalla Xana layiqli çərkəzi çəkmə tikib bağışlamaqla o da Xandan hədiyyə kimi torpaq sahəsi alır və bu ardıcıllıqla davam edirlər. ürəyində saxladığı məkrli niyyətinə çatır. Beləliklə, Xankəndinin hay mənşəli ailələrinin sayı artmağa başlayır...


Hazırda, bu şəhər taixin və zamanın bizə vurduğu acı zərbəyə əsasən Stepanakert adlanır, 60 min nəfərə yaxın əhalisi var və bir nəfər də olsun müsəlman-türk qövmü yoxdur.

  

(Yazının hazırlanmasında Cəbrayıl rayonu, Yuxarı Məzrə kənd saknin Xanoğlan Təhməz oğlu Əliyevin (1935) məlumatlarından istifadə edilib.)



Qismət  Yunusoğlu,

Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (050.372.60.08.)

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Əcnəbi sözlər dilimizi “intihar”a sürükləyir 23 Sentyabr 2019, 11:10 370 İngilis dili müəllimi təlimlərə cəlb olunacaq 23 Sentyabr 2019, 11:04 ADU-da Çin “Zhongjujie” bayramı qeyd olunub 23 Sentyabr 2019, 10:49 Nəsimi festivalı zamanı dahi şairə həsr olunan xalça sərgisi açılacaq - FOTOLAR 23 Sentyabr 2019, 10:46 Los Anceles Paşinyanı belə “qarşıladı” - FOTO+VİDEO 23 Sentyabr 2019, 10:37 “Papanin”də yollar 7 ildən sonra açıldı - FOTOLAR 23 Sentyabr 2019, 10:36 Paşinyan Sorosla baş tutmayan görüşündən danışdı 23 Sentyabr 2019, 10:26 Kartof toxumlarının tədarükünə başlanıb 23 Sentyabr 2019, 10:21 Ötən gün yol qəzalarında 2 nəfər ölüb 23 Sentyabr 2019, 10:19 Fuad Muradov: Türkiyədə qanunsuz yaşayan azərbaycanlılarla bağlı uzun zaman davam edən danışıqlar həllini tapır 23 Sentyabr 2019, 10:13 Bakı Ali Neft Məktəbinin startapı ABŞ-da qəbul olunub 23 Sentyabr 2019, 10:10 Mehriban Əliyeva: “Biz postsovet məkanında müasir qiymətləndirmə sistemini tətbiq edən ilk ölkələrdənik” 23 Sentyabr 2019, 10:08 10 milyonuncu sakinimizin yeni FOTOLARI 23 Sentyabr 2019, 09:54 “Valideynlər öz düşüncələrinə görə nəticə çıxarmaqdansa, gəncləri sakitcə dinləsələr…” - Fuad Bakışlı yazır 23 Sentyabr 2019, 09:44 Ermənistan ordusunun hərbçisi ölüm ayağındadır 23 Sentyabr 2019, 09:36 Qubad İbadoğlu Vurğun Əyyubla bağlı xəbərlərdə təmkinli olmağa ÇAĞIRDI 23 Sentyabr 2019, 09:33 Ermənilər atəşkəsi 22 dəfə pozdu 23 Sentyabr 2019, 09:29 “Kapadokyanın filialı” Lazada - Dağlar arxasında bir kənd var... - FOTOLAR 23 Sentyabr 2019, 08:37 Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri bu gün GÖRÜŞÜRLƏR 23 Sentyabr 2019, 08:32 “Qırmızı Şaman”ın izi ilə... - Qədim türk yurdu Saxa Respublikasından REPORTAJ 23 Sentyabr 2019, 08:13 Bu gün Azərbaycanda payız başlayır 23 Sentyabr 2019, 07:52 Ərdoğan Trampla regional məsələləri müzakirə edib 23 Sentyabr 2019, 00:54 Misirdə vəziyyət yenidən gərginləşib - Şərq payızı başlayır 23 Sentyabr 2019, 00:34 "Vurğun Əyyub yaşayır!" - Ellada Məmmədli 23 Sentyabr 2019, 00:09 Şəhriyar Məmmədyarov məğlub oldu 22 Sentyabr 2019, 23:43 “Vurğun Əyyub komaya düşməyib, amma vəziyyəti ağırlaşıb” - Qubad İbadoğlu 22 Sentyabr 2019, 23:16 Suriyaya bir sutkada 1352 qaçqın qayıdıb 22 Sentyabr 2019, 22:44 “Qalatasaray” qələbəni əldən verdi 22 Sentyabr 2019, 22:24 ABŞ-da  silahlı insident 22 Sentyabr 2019, 22:06 Fuad Muradov "Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik medalı"nı Əlibəy Hüseynzadənin qızına təqdim edib - FOTO 22 Sentyabr 2019, 21:59 Elmar Məmmədyarov ABŞ-da Qarabağ məsələsini müzakirə etdi - YENİLƏNİB 22 Sentyabr 2019, 21:43 Avtobus qəzaya uğradı: 26 ölü 22 Sentyabr 2019, 21:27 Azərbaycan idmançıları ikinci oldu 22 Sentyabr 2019, 21:14 Keçmiş deputatdan məmurlara ÇAĞIRIŞ: “Mərdi qova-qova namərd etməyin!” 22 Sentyabr 2019, 20:47 Vurğun Əyyubun vəziyyəti ağırlaşıb 22 Sentyabr 2019, 20:37