Arxiv
3 Sentyabr 2019, 11:31 | QARABAĞ
“İtirilmiş torpaqlarımız...” silsiləsindən - Cəbrayıl haqda I HEKAYƏT

İndiki Cəbrayıl rayonunun Yuxarı Məzrə kəndi Qarabağın dağlıq hissəsindəki Xocavənd rayonuna aid olan və haylar yaşayan Daşbaşı, Mülküdərə və Zamzur kəndlərinin (hər kənddə 70-100 ev olub)  əhatəsində yerləşir. Bu kəndin  əski yerindəki 8-10 yurd ocağı  (indiki kənddən 3-5 km şərqə tərəf), 4-5 kühüllər (hərəsinin uzunluğu 5-7 m, eni 3-4 m olmaqla) 1918-1920-ci illərdə silahlı hay daşnak və rus dəstələrinin hücumundan sonra məhv edilib, salamat qalan əhalisi Sovet hakimiyyəti illərində qonşu Tatar, Xələfli... kəndlərində məskunlaşıblar. Bu kəndin yerlərini əsasən Zamzur kəndinin hayları əkib-biçirdi, onların təsərrüfatına tarixən Qarabağda müsəlman-türk əhalisinə qənim kəsilmiş xəyanətkar Məlik Şahnəzərovlar nəslinin (onların bir uçu M.Qorbaçovun əlaltısı K.Şahnəzərova gedib çıxır) eyni soyadlı nümayəndəsi başçılıq edirdi. Onlarda “Qaz-51”, “Zis” markalı maşınlar, ÇTZ traktoru olanda (keçən əsrin 50-ci illərində) Yuxarı Məzrə kəndində (eləcə də cəmi Cəbrayıl rayonunda)  at arabasından istifadə edirdilər. Və sonralar da  Yuxarı Məzrə kəndinin torpaqları Zamzur, Daşbaşı kəndləri tərəfindən əkin-biçənək kimi isifadə edildi.


1918-1920-ci illərdə  Cəbrayıl qəzasının cənub-qərb hissəsində, Darıdağın (766 m) ətəklərində, Araz çayının yaxınlığında yerləşən Qumlaq kəndinin   heyvandarlıqla məşğul olan əhalisi indiki Xocavənd rayonu (o dövrdə Cavanşir qəzası) daxilindəki haylar məskunlaşan Dolanlar kəndinə  (70-80 ev var idi) yaxın olan Mərzəlidağ (1577 m) massivindən yay otlağı kimi istifadə edirdilər. Həmin illərdə daşnak hay quldurlarının təcavüzündən sonra bu əraziləri də  (200 hektara qədər sahə) düşmənlər ələ keçirirək öz təsərrüfatlarının əkin yerlərinə çevirmişdilər.


XIX əsrin 20-30-cu illəriymiş. Sonuncu Qarabağ xanı Mediqulu xan Sarıcalı-Cavanşirin dövründə (1806-1822)  Xankəndi şəhərinə köçüb gəlmiş Stepan adlı hay dərzi xanın vəzir-naiblərlə şəhər gəzintisində lütfkarlıqla ona yalmanır, onun üçün  məxsusi  tikdidiyi şərəfli  libası hədiyyə edir, əvəzində məskunlaşması və dükan açması üçün yer istəyir. Xanın səxavəti ilə Xankəndində ilk hay ailəsinə torpaq sahəsi verilir. Bu dərzi hay Cənubi Azərbaycanda yaşayan  pinəçi xalası oğluna xəbər çatdırır ki, “inəyim doğub, südü də boldur”. Beləıliklə, bu çağırışdan sonra pinəçi hay da ailəsi ilə köçüb gəlir Xankəndinə. Eyni münvalla Xana layiqli çərkəzi çəkmə tikib bağışlamaqla o da Xandan hədiyyə kimi torpaq sahəsi alır və bu ardıcıllıqla davam edirlər. ürəyində saxladığı məkrli niyyətinə çatır. Beləliklə, Xankəndinin hay mənşəli ailələrinin sayı artmağa başlayır...


Hazırda, bu şəhər taixin və zamanın bizə vurduğu acı zərbəyə əsasən Stepanakert adlanır, 60 min nəfərə yaxın əhalisi var və bir nəfər də olsun müsəlman-türk qövmü yoxdur.

  

(Yazının hazırlanmasında Cəbrayıl rayonu, Yuxarı Məzrə kənd saknin Xanoğlan Təhməz oğlu Əliyevin (1935) məlumatlarından istifadə edilib.)



Qismət  Yunusoğlu,

Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (050.372.60.08.)

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Fişəng fabrikindəki partlayışda ölü sayı artdı - VİDEO 4 İyul 2020, 00:53 Böyük Britaniyada koronavurudan 137 nəfər öldü 4 İyul 2020, 00:41 “İki gün ev şəraitində müalicə alıb, qızdırması düşmüşdü” - Etibar Babayevin xanımı 4 İyul 2020, 00:29 16 şəhər və rayonda iki günlük ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti dayandırılır 4 İyul 2020, 00:16 Bakı metrosu bu gündən iyulun 20-dək İŞLƏMƏYƏCƏK 4 İyul 2020, 00:04 DOST mərkəzləri xüsusi karantin günlərində də fəaliyyət göstərəcək 3 İyul 2020, 23:56 Bərdədə 7 yaşlı uşaq bacısını öldürdü 3 İyul 2020, 23:43 Prezident yazıçı-dramaturq, şair Əmir Pəhləvana ev bağışladı 3 İyul 2020, 23:31 Bərdədə yol kənarında meyvə-tərəvəz satan şəxsi avtomobil vurdu 3 İyul 2020, 23:21 Daha həkim koronavirusdan öldü 3 İyul 2020, 23:06 Xəlifəlik qurmaq istəyənlər yaxalandı 3 İyul 2020, 22:53 “Fəxri ad davası aparan elə adamlar var ki, jurnalistikanın baş hərfindən xəbəri yoxdur” - Baş redaktor 3 İyul 2020, 22:46 Rusiya ölkəyə miqrantların axınında maraqlıdır 3 İyul 2020, 22:33 Azərbaycan vətəndaşı Gürcüstanda qətl törədib 3 İyul 2020, 22:19 Minsk qrupu xalqları müharibəyə hazırlayır 3 İyul 2020, 22:07 Türkiyədə 178 278  nəfər koronavirusdan sağalıb 3 İyul 2020, 21:54 Saatlı sakini intihar edib 3 İyul 2020, 21:37 Milyonlarla vəsait əldə edən şirkətlərin BENEFİSİAR SAHİBİ 3 İyul 2020, 21:23 Birinci xanım koronavirusdan sağaldı 3 İyul 2020, 21:09 Hindistanda yerli koronavirus vaksininin sınaqları başlayır 3 İyul 2020, 20:49 Yaponiyada koronavirusa yoluxanların sayı 20 mini ötdü 3 İyul 2020, 20:33 Xarici işlər naziri koronavirusa YOLUXDU 3 İyul 2020, 20:16 Mehriban Əliyeva şəhid ailəsinin mənzil problemini həll etdi - FOTOLAR 3 İyul 2020, 20:00 “Şərəfi olan adam vəzifədən asılı olmayaraq şərəfsizlik eləmir” - MÜSAHİBƏ 3 İyul 2020, 19:40 Vətəndaşların nəzərinə - “ASAN xidmət” və  “ASAN Kommunal” 4 gün işləməyəcək 3 İyul 2020, 19:32 Yeni tədris ili avqustun 31-dən başlayacaq - Türkiyədə 3 İyul 2020, 19:24 Saatlının su problemi nəzarətə götürüldü 3 İyul 2020, 19:17 “Qanun dəyişməyincə, kamera vasitəsilə cərimə yazılmayacaq” - Rəsmi 3 İyul 2020, 19:10 Apteklərdə dərman çatışmazlığı var? - Prezidentin köməkçisindən cavab 3 İyul 2020, 19:01 Baş redaktor koronavirusdan sağaldı 3 İyul 2020, 18:58 Krediti olanlara güzəşt ediləcək? - AÇIQLAMA 3 İyul 2020, 18:55 Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin vəzifəsi artırıldı 3 İyul 2020, 18:50 TƏBİB sədri özəl xəstəxanalardan narazıdır - məlumatlar bizə gec daxil olur 3 İyul 2020, 18:45 Şeyx din xadimlərini topladı - FOTO 3 İyul 2020, 18:42 Şahmar Mövsümov:Testin özünün etibarlılığı 70 faizdir 3 İyul 2020, 18:36