Arxiv
3 Sentyabr 2019, 11:31 | QARABAĞ
“İtirilmiş torpaqlarımız...” silsiləsindən - Cəbrayıl haqda I HEKAYƏT

İndiki Cəbrayıl rayonunun Yuxarı Məzrə kəndi Qarabağın dağlıq hissəsindəki Xocavənd rayonuna aid olan və haylar yaşayan Daşbaşı, Mülküdərə və Zamzur kəndlərinin (hər kənddə 70-100 ev olub)  əhatəsində yerləşir. Bu kəndin  əski yerindəki 8-10 yurd ocağı  (indiki kənddən 3-5 km şərqə tərəf), 4-5 kühüllər (hərəsinin uzunluğu 5-7 m, eni 3-4 m olmaqla) 1918-1920-ci illərdə silahlı hay daşnak və rus dəstələrinin hücumundan sonra məhv edilib, salamat qalan əhalisi Sovet hakimiyyəti illərində qonşu Tatar, Xələfli... kəndlərində məskunlaşıblar. Bu kəndin yerlərini əsasən Zamzur kəndinin hayları əkib-biçirdi, onların təsərrüfatına tarixən Qarabağda müsəlman-türk əhalisinə qənim kəsilmiş xəyanətkar Məlik Şahnəzərovlar nəslinin (onların bir uçu M.Qorbaçovun əlaltısı K.Şahnəzərova gedib çıxır) eyni soyadlı nümayəndəsi başçılıq edirdi. Onlarda “Qaz-51”, “Zis” markalı maşınlar, ÇTZ traktoru olanda (keçən əsrin 50-ci illərində) Yuxarı Məzrə kəndində (eləcə də cəmi Cəbrayıl rayonunda)  at arabasından istifadə edirdilər. Və sonralar da  Yuxarı Məzrə kəndinin torpaqları Zamzur, Daşbaşı kəndləri tərəfindən əkin-biçənək kimi isifadə edildi.


1918-1920-ci illərdə  Cəbrayıl qəzasının cənub-qərb hissəsində, Darıdağın (766 m) ətəklərində, Araz çayının yaxınlığında yerləşən Qumlaq kəndinin   heyvandarlıqla məşğul olan əhalisi indiki Xocavənd rayonu (o dövrdə Cavanşir qəzası) daxilindəki haylar məskunlaşan Dolanlar kəndinə  (70-80 ev var idi) yaxın olan Mərzəlidağ (1577 m) massivindən yay otlağı kimi istifadə edirdilər. Həmin illərdə daşnak hay quldurlarının təcavüzündən sonra bu əraziləri də  (200 hektara qədər sahə) düşmənlər ələ keçirirək öz təsərrüfatlarının əkin yerlərinə çevirmişdilər.


XIX əsrin 20-30-cu illəriymiş. Sonuncu Qarabağ xanı Mediqulu xan Sarıcalı-Cavanşirin dövründə (1806-1822)  Xankəndi şəhərinə köçüb gəlmiş Stepan adlı hay dərzi xanın vəzir-naiblərlə şəhər gəzintisində lütfkarlıqla ona yalmanır, onun üçün  məxsusi  tikdidiyi şərəfli  libası hədiyyə edir, əvəzində məskunlaşması və dükan açması üçün yer istəyir. Xanın səxavəti ilə Xankəndində ilk hay ailəsinə torpaq sahəsi verilir. Bu dərzi hay Cənubi Azərbaycanda yaşayan  pinəçi xalası oğluna xəbər çatdırır ki, “inəyim doğub, südü də boldur”. Beləıliklə, bu çağırışdan sonra pinəçi hay da ailəsi ilə köçüb gəlir Xankəndinə. Eyni münvalla Xana layiqli çərkəzi çəkmə tikib bağışlamaqla o da Xandan hədiyyə kimi torpaq sahəsi alır və bu ardıcıllıqla davam edirlər. ürəyində saxladığı məkrli niyyətinə çatır. Beləliklə, Xankəndinin hay mənşəli ailələrinin sayı artmağa başlayır...


Hazırda, bu şəhər taixin və zamanın bizə vurduğu acı zərbəyə əsasən Stepanakert adlanır, 60 min nəfərə yaxın əhalisi var və bir nəfər də olsun müsəlman-türk qövmü yoxdur.

  

(Yazının hazırlanmasında Cəbrayıl rayonu, Yuxarı Məzrə kənd saknin Xanoğlan Təhməz oğlu Əliyevin (1935) məlumatlarından istifadə edilib.)



Qismət  Yunusoğlu,

Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (050.372.60.08.)

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Yük qatarı relsdən çıxdı 17 Sentyabr 2019, 00:48 Neft zavodları İran istehsalı silahlarla vurulub - İDDİA 17 Sentyabr 2019, 00:33 Elmar Məmmədyarov Müqəddəs Taxt-Tacın Dövlət Katibi ilə görüşdü 17 Sentyabr 2019, 00:15 Qaxda ağır qəza: yaralılar var 16 Sentyabr 2019, 23:57 İlham Əliyev Mehriban Əliyeva ilə birgə dünya çempionatının açılışına qatıldı - FOTOLAR, YENİLƏNİB   16 Sentyabr 2019, 23:44 Xələf Xələfov İsveçrə ilə əməkdaşlıq imkanlarını müzakirə etdi 16 Sentyabr 2019, 23:31 Neftin qiyməti kəskin bahalaşdı 16 Sentyabr 2019, 23:14 UEFA "Qarabağ"a 4 milyon avroya yaxın pul köçürdü 16 Sentyabr 2019, 23:01 Rusiya, İran və Türkiyə liderləri Tehranda görüşəcək 16 Sentyabr 2019, 22:46 Bakıda 36 yaşlı kişi ürəyindən bıçaqlandı 16 Sentyabr 2019, 22:33 Tramp yenidən İranı hədəf aldı 16 Sentyabr 2019, 22:16 Qobuda daş karxanasında fəhlə öldü 16 Sentyabr 2019, 21:54 Türkiyə vitse-prezidentinin Bakı səfəri başa çatdı 16 Sentyabr 2019, 21:42 Paşinyan Sərkisyanın kürəkənini geri qayıtmağa çağırdı 16 Sentyabr 2019, 21:28 Bakıda xəstə kişi binadan yıxılıb öldü 16 Sentyabr 2019, 21:13 Qəzaya uğrayan təyyarə evin üstünə düşdü: 7 ölü 16 Sentyabr 2019, 20:42 Xəzərdə zəlzələ oldu 16 Sentyabr 2019, 20:29 Ərdoğan, Ruhani, Putin bir arada 16 Sentyabr 2019, 20:16 Tofiq Yaqublu Müsavat başqanı ola bilər 16 Sentyabr 2019, 20:01 Mingəçevirdə uşaq evindən oğurluq edildi   16 Sentyabr 2019, 19:57 Türkiyə və Azərbaycan ortaq vaqon istehsal edəcək 16 Sentyabr 2019, 19:50 Əflatun Amaşov Ümumdünya Mətbuat Şuraları Assosiasiyasının sədrinin birinci müavini seçildi - FOTOLAR 16 Sentyabr 2019, 19:42 Elmar Məmmədyarov Romada FAO-nun baş direktoru ilə görüşüb   16 Sentyabr 2019, 19:34 Bu il bir tona yaxın narkotik vasitə dövriyyədən çıxarılıb - Nazir 16 Sentyabr 2019, 19:22 Yol hərəkəti qaydalarını pozan avtobus sürücüsu işdən ÇIXARILDI 16 Sentyabr 2019, 19:13 Gömrük Akademiyasında Bilik Günü qeyd olunub - FOTO 16 Sentyabr 2019, 19:03 Eldar Quliyev universitetə yeni qəbul olmuş tələbələrlə görüşdü - FOTOLAR 16 Sentyabr 2019, 18:54 Tofiq Yaqublu Müsavat başqanlığına namizədliyini irəli sürdü   16 Sentyabr 2019, 18:45 Vilayət Eyvazov polisdəki nöqsanlarla bağlı tapşırıq verdi 16 Sentyabr 2019, 18:36 DİN-də geniş kollegiya iclası keçirilib 16 Sentyabr 2019, 18:27 4 şəhər və rayonda lisey sinifləri açıldı 16 Sentyabr 2019, 18:18 UEFA “Qarabağ”ın hesabına bu qədər pul köçürdü 16 Sentyabr 2019, 18:09 Məktəblini maşın vurub öldürdü 16 Sentyabr 2019, 18:00 Yol polisi Bakı məktəblərində maraqlı aksiyalar keçirdi 16 Sentyabr 2019, 17:51 Lənkəranda qeyri-aşkar şəraitdə törədilmiş qətlin üstü açılıb 16 Sentyabr 2019, 17:48