Arxiv
12 Sentyabr 2019, 08:46 | QARABAĞ
“İtirilmiş torpaqlarımız...” silsiləsindən 2-ci HEKAYƏT

Qarabağın dağlıq hissəsindəki Ziyarət dağı (2478 m) və Sor dağı (1314 m) yaxınlığında yerləşən Cəbrayıl qəzasının yaşayış məntəqələrinin tarixi-təsərrüfat yerlərinin 1918-1920-ci illərdən sonrakı istifadəçiliyində  Şuşa qəzasının həmsərhəd (XVII-XVIII əsrlərdə Cənubi Azərbaycandan köçürülmüş hay ailələrinin məskunlaşdığı Dolanlar, Mülkədərə, Tağlar, Daşbaşı, Quşçular, Sor... kəndlərinin) məskənlərinin  hay kilsəsi başda olmaqla hay icmasının tələbləri davamlı olmuş və xislətlərinə uyğun olaraq  mənfur niyyətlərinə mərhələ-mərhələ planlı  şəkildə çata bilmişlər. Təbii ki, qarı düşmənlərimiz tərəfindən həyata keçirilən bu cür ictimai-siyasi istiqamət Azərbaycan dövlətinin və xalqının milli-dövlətçiliyinə  yarasısağalmaz zərbələr  vurmaqda hələ də davam edir. Bu baxımdan bölgənin bu hissəsində əvvəllər Cəbrayıl nahiyəsinin Yuxarı Məzrə, Sirik, Minbaşı, Şıxlar, Hovuslu, Tatar, Qaracallı, Doşu, Süleymanlı, Balyand, Xələfli, Məlikli... kəndlərinə aid olan tarixi-maddi abidələr, qiymətli kənd təsərrüfatı torpaqları, tükənməz təbii sərvətlər 1920-1990-cı illər ərzində əski Şuşa qəzasının qonşu Xocavənd nahiyəsinin bir çox kəndləri (Dolanlar, Ağcakənd, Zamzur, Quşçular...) tərəfindən mərhələ-mərhələ və hektarlarla  zəbt edilərək  “erməniləşdirilib” və adları da dəyişdirilib.


Bir cəhəti də qeyd etmək lazımdır ki, uzun müddət ərzində  hay kilsə və hay-daşnak qüvvələri tərəfindən dinc yolla ələ keçirilən bu ərazilər 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan dövlətçiliyinin  səhifələrinə aid olan yerlər kimi (səngər yerləri, tarixi məskunlaşma əraziləri, qədim şəhər-qala  ocaqları, tarixi müdafiə nişanələri, zəngin təbii sərvətlər məskəni...) qiymətli tarixi əhəmiyyət kəsb edir.

   
Bu baxımdan haylar yaşayan Dolanlar kəndi ilə Şıxlar kəndi arasında “Qala yeri” dərəsi tarixi-maddi abidə ocağı, arxeoloji-tədqiqat məskəni kimi qiymətli olsa da, həm də 1918-1920-ci illərdə birləşmiş düşmən qüvvələrinə qarşı açıq səngər yeri kimi tarixi irs əhəmiyyəti daşıyır. Şıxlar kəndinin qərbində, 500 m aralı olan bu yerdəki qanlı hadisələri unutmayan haylar heç vaxt oradan  keçmirdilər  ki, bura düşmən yeridir (yəni, onlar üçün müqəddəs sayılacaq yer - hay quldurlarının qanı tökülən bir  yer).

    
Şıxlar kəndinin şimalındakı “Tey düzü” adlı taxıl əkini  yeri də (100 hektara qədər) 1935-1936-cı llərdə həmin Dolanlar kəndinə verildi ki, orada yaradılan  birgə təsərrüfatın (kolxozun) ərazisi  geniş olsun.

   
1924-1925-ci illərdə Cəbrayıl qəzasının Doşulu və Şuşa qəzasının Quşçular kəndləri arasında torpaq-sərhəd işi ilə bağlı mərz nişanlarının basdırılması və sərhədlərinin müəyyən edilməsi aparılırdı, Bakı şəhərindən, Torpaq Komissarlığından gəlmiş yerquruluşçusu-mühəndisin və yerli tərəflərin iştirakı ilə. Haylar bu məsələnin  həllini qəsdən ertə ikən, gündüz uzada-uzada axşama salırlar, nümayəndəni isə gecə kəndlərində qonaq saxlayırlar, “qədim erməni adətinə uyğun olaraq”. Bunula da, səhərisi gün torpaq-sərhəd  məsələsi həll edilərkən və müvafiq yerquruluşu xəritəsi işlənilərkən  Doşulu  kəndinin min hektara qədər ərazisi Quşçular kəndinə aid edilərək rəsmiləşdirilib. Nəticədə, Doşulu kəndinin camaatı kəndə bitişik qəbirstanlıqdan o tərəfə keçə bilməyib.

  
1980-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Süleymanlı, Qışlaq, Doşulu, Balyand və Qaracallı kəndlərini əhatə edən C.Cabbarlı adına üzümçülük sovxozunun min hektara qədər əkin (üzüm, taxıl)  yeri olub.

 
(Yazının hazırlanmasında həm də Cəbrayıl rayonunun  Şıxlar kənd sakinləri Hüseyn Ağakişi oğlu Rüstəmovun (1958), Xansuvar Məhəmməd oğlu Quliyevin (1964) və  Qaracallı kənd saknin  İxtiyar Bəhlul  oğlu  Həmzəyevin (1954) məlumatlarından istifadə edilib)


Qismət  Yunusoğlu,

Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (0503726008)  

 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
17 Azərbaycan vətəndaşı Hindistandan ölkəyə gətiriləcək 27 May 2020, 14:18 BDU-nun şöbə müdiri vəfat edib 27 May 2020, 14:09 Ramil Səfərov kimdir - qatil, yoxsa qəhrəman? 27 May 2020, 13:59 Bu taksi sürücülərinə şəhərlərarası sərnişin daşımağa icazə verilməyəcək 27 May 2020, 13:44 Vladimir Zelenski prezident İlham Əliyevi təbrik edib 27 May 2020, 13:36 Bakının mərkəzində yola qoyulan masa ərazidən götürülüb - FOTO 27 May 2020, 13:28 Naxçıvan istiqamətində GƏRGİNLİK: Düşmən mövqelərini irəli çəkmək istədi 27 May 2020, 13:11 Azərbaycan nefti bahalaşıb 27 May 2020, 13:04 İordaniyanın Kralı İlham Əliyevi təbrik edib 27 May 2020, 12:54 Gürcüstanda restoranlar və ticarət mərkəzləri açılır 27 May 2020, 12:44 Azərbaycandan İrana 19 məhbus ekstradisiya olunub 27 May 2020, 12:40 Lənkəranda zəlzələ olub 27 May 2020, 12:39 Bakıda qəza yolda tıxaca səbəb oldu 27 May 2020, 12:28 Millət vəkili 400-ə yaxın gəncə kitab hədiyyə etdi 27 May 2020, 12:21 Estoniyalı həmkarı İlham Əliyevi təbrik edib 27 May 2020, 12:08 Çingiz Qənizadə: "Ermənistan Azərbaycan əleyhinə qarayaxma kampaniyasına Avropa Məhkəməsini də alət etmək niyyətindədir" 27 May 2020, 11:55 Bakıda mənzildən qadın meyiti tapıldı 27 May 2020, 11:47 Azərbaycanın bu bölgəsində daha 4 nəfər koronavirusa YOLUXDU 27 May 2020, 11:32 Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı artdı 27 May 2020, 11:25 Şəkidə 1 tona yaxın yaxın çətənə kolu məhv edilib 27 May 2020, 11:07 Ermənistan Futbol Federasiyasının keçmiş prezidenti axtarışa verildi 27 May 2020, 10:58 Bakının bu rayonunda su kəsiləcək 27 May 2020, 10:45 HEYDƏR ƏLİYEV mədəniyyətimizin hamisi 27 May 2020, 10:33 Masallıda "Azərişıq" əməkdaşlarının güllələnməsinə görə cinayət işi AÇILDI 27 May 2020, 10:21 Kapital Bank POS terminal komissiyalarına endirim etdi 27 May 2020, 10:17 Gördüyüm yuxunu suya danışım… 27 May 2020, 10:05 Kamilə Əliyeva: "Ölkəmiz hər zaman yeniliklərə, müasir texnologiyalara açıq olub" 27 May 2020, 10:00 Qarabağda istehsal olunan məhsullar Rusiyada satılır – FOTOFAKT 27 May 2020, 09:56 Ermənistan cəbhədə snayper tüfənglərini işə saldı 27 May 2020, 09:47 Əsas siyasi rəqibi Trampı “hərtərəfli axmaq” adlandırdı 27 May 2020, 09:39 Ermənistan ordusu Ağdamda yeni hərbi təlimlər keçirdi – VİDEO 27 May 2020, 09:25 Yazmağın ölüb-dirilmək əzabı... - “13 alqış işləmişəm, 14-cüyə gücüm çatmadı” - Xalq yazıçısı ilə MÜSAHİBƏ 27 May 2020, 09:22 Qazaxıstanda daha 335 nəfər koronavirusa yoluxub 27 May 2020, 09:06 ABŞ-ın paytaxtında Azərbaycan Milli Günü bəyan edildi 27 May 2020, 08:58 ABŞ və Rusiya qarşıdurması - 6 təhlükəsizlik müqaviləsi pozuldu 27 May 2020, 08:37