Arxiv
12 Sentyabr 2019, 08:46 | QARABAĞ
“İtirilmiş torpaqlarımız...” silsiləsindən 2-ci HEKAYƏT

Qarabağın dağlıq hissəsindəki Ziyarət dağı (2478 m) və Sor dağı (1314 m) yaxınlığında yerləşən Cəbrayıl qəzasının yaşayış məntəqələrinin tarixi-təsərrüfat yerlərinin 1918-1920-ci illərdən sonrakı istifadəçiliyində  Şuşa qəzasının həmsərhəd (XVII-XVIII əsrlərdə Cənubi Azərbaycandan köçürülmüş hay ailələrinin məskunlaşdığı Dolanlar, Mülkədərə, Tağlar, Daşbaşı, Quşçular, Sor... kəndlərinin) məskənlərinin  hay kilsəsi başda olmaqla hay icmasının tələbləri davamlı olmuş və xislətlərinə uyğun olaraq  mənfur niyyətlərinə mərhələ-mərhələ planlı  şəkildə çata bilmişlər. Təbii ki, qarı düşmənlərimiz tərəfindən həyata keçirilən bu cür ictimai-siyasi istiqamət Azərbaycan dövlətinin və xalqının milli-dövlətçiliyinə  yarasısağalmaz zərbələr  vurmaqda hələ də davam edir. Bu baxımdan bölgənin bu hissəsində əvvəllər Cəbrayıl nahiyəsinin Yuxarı Məzrə, Sirik, Minbaşı, Şıxlar, Hovuslu, Tatar, Qaracallı, Doşu, Süleymanlı, Balyand, Xələfli, Məlikli... kəndlərinə aid olan tarixi-maddi abidələr, qiymətli kənd təsərrüfatı torpaqları, tükənməz təbii sərvətlər 1920-1990-cı illər ərzində əski Şuşa qəzasının qonşu Xocavənd nahiyəsinin bir çox kəndləri (Dolanlar, Ağcakənd, Zamzur, Quşçular...) tərəfindən mərhələ-mərhələ və hektarlarla  zəbt edilərək  “erməniləşdirilib” və adları da dəyişdirilib.


Bir cəhəti də qeyd etmək lazımdır ki, uzun müddət ərzində  hay kilsə və hay-daşnak qüvvələri tərəfindən dinc yolla ələ keçirilən bu ərazilər 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan dövlətçiliyinin  səhifələrinə aid olan yerlər kimi (səngər yerləri, tarixi məskunlaşma əraziləri, qədim şəhər-qala  ocaqları, tarixi müdafiə nişanələri, zəngin təbii sərvətlər məskəni...) qiymətli tarixi əhəmiyyət kəsb edir.

   
Bu baxımdan haylar yaşayan Dolanlar kəndi ilə Şıxlar kəndi arasında “Qala yeri” dərəsi tarixi-maddi abidə ocağı, arxeoloji-tədqiqat məskəni kimi qiymətli olsa da, həm də 1918-1920-ci illərdə birləşmiş düşmən qüvvələrinə qarşı açıq səngər yeri kimi tarixi irs əhəmiyyəti daşıyır. Şıxlar kəndinin qərbində, 500 m aralı olan bu yerdəki qanlı hadisələri unutmayan haylar heç vaxt oradan  keçmirdilər  ki, bura düşmən yeridir (yəni, onlar üçün müqəddəs sayılacaq yer - hay quldurlarının qanı tökülən bir  yer).

    
Şıxlar kəndinin şimalındakı “Tey düzü” adlı taxıl əkini  yeri də (100 hektara qədər) 1935-1936-cı llərdə həmin Dolanlar kəndinə verildi ki, orada yaradılan  birgə təsərrüfatın (kolxozun) ərazisi  geniş olsun.

   
1924-1925-ci illərdə Cəbrayıl qəzasının Doşulu və Şuşa qəzasının Quşçular kəndləri arasında torpaq-sərhəd işi ilə bağlı mərz nişanlarının basdırılması və sərhədlərinin müəyyən edilməsi aparılırdı, Bakı şəhərindən, Torpaq Komissarlığından gəlmiş yerquruluşçusu-mühəndisin və yerli tərəflərin iştirakı ilə. Haylar bu məsələnin  həllini qəsdən ertə ikən, gündüz uzada-uzada axşama salırlar, nümayəndəni isə gecə kəndlərində qonaq saxlayırlar, “qədim erməni adətinə uyğun olaraq”. Bunula da, səhərisi gün torpaq-sərhəd  məsələsi həll edilərkən və müvafiq yerquruluşu xəritəsi işlənilərkən  Doşulu  kəndinin min hektara qədər ərazisi Quşçular kəndinə aid edilərək rəsmiləşdirilib. Nəticədə, Doşulu kəndinin camaatı kəndə bitişik qəbirstanlıqdan o tərəfə keçə bilməyib.

  
1980-ci ildə Cəbrayıl rayonunun Süleymanlı, Qışlaq, Doşulu, Balyand və Qaracallı kəndlərini əhatə edən C.Cabbarlı adına üzümçülük sovxozunun min hektara qədər əkin (üzüm, taxıl)  yeri olub.

 
(Yazının hazırlanmasında həm də Cəbrayıl rayonunun  Şıxlar kənd sakinləri Hüseyn Ağakişi oğlu Rüstəmovun (1958), Xansuvar Məhəmməd oğlu Quliyevin (1964) və  Qaracallı kənd saknin  İxtiyar Bəhlul  oğlu  Həmzəyevin (1954) məlumatlarından istifadə edilib)


Qismət  Yunusoğlu,

Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi (0503726008)  

 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Xameneyidən gözlənilməz addım - dövlətə qarşı çıxanları ƏFV etdi 14 Noyabr 2019, 18:54 “Azərbaycan və İranı ortaq tarixi-mədəni keçmiş və din bir-birinə sıx bağlayır” - Əbülfəs Qarayev 14 Noyabr 2019, 18:41 İsrail səfiri Azərbaycandan gedir 14 Noyabr 2019, 18:33 Azercell-in dəstəyi ilə beşinci Uşaq Paralimpiya Oyunları keçirilib 14 Noyabr 2019, 18:25 İcra başçısı məktəblilərlə görüşdü 14 Noyabr 2019, 18:19 Serj Sarkisyanın kürəkəni Paşinyanı devirmək üçün 7 üsul TƏKLİF ETDİ 14 Noyabr 2019, 18:08 Gecikmiş sevgi etirafi 14 Noyabr 2019, 18:07 İlham Əliyev: “Söz sağalda bilər, söz yaralaya bilər, söz öldürə bilər” 14 Noyabr 2019, 17:56 Bakcell Azərbaycanda ən sürətli mobil internet təqdim edir - FOTO   14 Noyabr 2019, 17:54 Azərbaycanlı jurnalistlərdən erməni jurnalistlərin Bakıya gəlişinə REAKSİYA 14 Noyabr 2019, 17:46 Cəbhə bölgədində yerləşən məktəblilər üçün təlimlər keçirəcək - FOTO 14 Noyabr 2019, 17:46 İlham Əliyev onlara fəxri adlar verdi 14 Noyabr 2019, 17:45 Novruz Aslanov müğənniləri müdafiə etdi 14 Noyabr 2019, 17:39 Asim Mollazadə miqrant alverindən danışdı: “Xoşagəlməzdir” 14 Noyabr 2019, 17:30 İlham Əliyev Qaraçay-Çərkəz Respublikasının başçısını qəbul edib - FOTO 14 Noyabr 2019, 17:25 Sağlam təhsil-SABAH auditoriyasının açılış mərasimi keçirilib 14 Noyabr 2019, 17:22 Almaniya Azərbaycanlıları Alyansından mühacir alverçiləri ilə bağlı BƏYANAT  14 Noyabr 2019, 17:16 Prezident bu sazişləri təsdiq etdi 14 Noyabr 2019, 17:08 Prezident İlham Əliyev: “Münaqişənin həlli üçün yeganə yol...” 14 Noyabr 2019, 17:00 İlham Əliyev Mahmud Abbası təbrik edib 14 Noyabr 2019, 16:55 Prezident İlham Əliyev Bilal Ərdoğanı qəbul edib 14 Noyabr 2019, 16:53 Türkiyə Suriyada yeni hərbi baza inşa edir 14 Noyabr 2019, 16:39 Goranboyda 54 evə qaz verildi - FOTO 14 Noyabr 2019, 16:32 Daha bir qrup müəllimin maaşı artırıldı 14 Noyabr 2019, 16:31 QAT hədələdi: “Erməni jurnalistlərin Bakıya gəlişinə imkan verməyəcəyik!” 14 Noyabr 2019, 16:28 İcazəsiz ov edən şəxslər saxlanılıb 14 Noyabr 2019, 16:26 Moldovanın yeni Baş Naziri seçilib 14 Noyabr 2019, 16:20 “Döyüşdən kənar qalsaq, Azərbaycanı itirə bilərik!” 14 Noyabr 2019, 16:14 Bakıda məktəbli qız uşaq dünyaya gətirdi 14 Noyabr 2019, 16:08 “Prezident idarəçilik sisteminə yenilik gətirdi” - Üç DEPUTAT 14 Noyabr 2019, 16:05 Milli Məclisin növbəti iclası bu tarixdə keçiriləcək 14 Noyabr 2019, 16:00 Tanınmış şair vəfat edib 14 Noyabr 2019, 15:55 Naqif Həmzəyev: “İdman mərkəzləri açmaq istəyən sahibkarlara güzəştlər tətbiq olunsun” 14 Noyabr 2019, 15:49 Hərbi Dəniz Qüvvələri qarşıya qoyulan tapşırıqları icra edir - VİDEO 14 Noyabr 2019, 15:43 Beyləqanda 6 subartezian quyusu qazılıb - FOTO 14 Noyabr 2019, 15:32