Arxiv
13 Sentyabr 2019, 12:04 | ƏDƏBİYYAT
Sabir Rüstəmxanlı: “Xəyalə Sevilin şeirlərində payızın özəl yeri var”

Xəyalənin "divan"ı

 

İntiqam Yaşarın "ZirvəKitab" layihəsi üzrə buraxılmış “Soldan birinci küçə” adlı şeirlər toplusuna qədər Xəyalə Sevilin imzası və indiyədək buraxılmış kitabları ilə tanış deyildim (Sosial mediadakı tək-tək şeirləri istisna olunmaqla). Yazan çoxalıb və təsadüfi müəlliflərin kitabları getdikcə bədii dəyəri olan əsərləri sıxışdırır. Yaxşı ilə pisin sərhəddi itir. Ədəbi tənqidimiz də inadkarlıqla susur. Buna görə də əlimə düşən, bağışlanan kitabları inamsızlıqla vərəqləyirəm. Çoxunu 10-15 səhifəsini çevirdikdən sonra, itirdiyin vaxta heyifsilənə-heyifsilənə, örtüb bir kənara qoyuram. Çünki içində bədiilik adına, şeir və ya nəsr adına heç nə tapa bilmirsən.

Öncə, tanışlıq üçün, kitabın cildindəki məlumatı oxudum:

“Gəncə şəhərində doğulub. Azərbaycan Dövlət Müəllimlər İnstitutunu bitirib. Azərbaycan Yazarlar Birliyinin üzvüdür...” Bundan sonra kitabın ümumi ruhunu ifadə edən dörd misra şeir verilib:

 

Üşüyər,üşüdər pəncərəmi də,

Gəlməz içəriyə, yadındı payız.

Sarı saçlarını töküb çiyninə,

İlahi, nə gözəl qadındı payız.

 

Payız haqqında çox yazılıb, Onikinci yüzilin Gəncəli Nizamisindən tutmuş iyirmibirinci yüzilin gəncəli xanımı Xəyaləyə kimi...Şairlərin ilhamını qanadlandıran mövsümdür. Bu dörd misra Xəyalənin tapıntısıdır, pazyıza yeni baxışdır və səmimiyyəti ilə yadda qalır. Kitabı bu misraların təsiri altında oxudum və gördüm ki, Payız və Qadın obrazlarının kitabın cildinə çıxarılması təsadüfi deyil; Xəyalənin şeirlərində qadının və payızın özəl yeri var.

 

Bu ağacın payız dərdi başlanıb...

Yarpaqlar özünü atır budaqdan.

 

“Ağac” adlı birinci şerinin bu misralarından başlayara sonuncu “Yuxu” şerindəki “Ağacdakı yarpaq kimi ömrümdən töküldü dərdim” misralarına qədər, kitabda payıza, ağaca, yarpaqlara, aya, uluza, ümumiyyətlə təbiətə dəfələrlə və çeşidli ovqatlarla müraciət edilir. Təbiət poeziyamızın gələnəklərinə uyğun olaraq, Xəyalənin də şeirlərində insanın taleyini, yaşantılarını, duyğularıni, əks etdirən başlıca obrazlardandır.

 

“Arxamca əl eləyən

Yarpalar da töküldü” ; (“Anlaım ki, uzaqsan”)

 

“Başımın üstündə ağlayan payız

Ağaclar da ağlayır, Yarpaq-yarpaq.

...Heç kim bilmir

Payızı mən yaratdım.” (“Başımın üstündə ağlayan payız”)

 

“Bir payız axşamı

Qaralan buludların

Səsi düşər üstünə” (“Bir payız axşamı”)

 

“Pəncərəmdən payızı qov,

Məni yazımda saxla,

Məni qadın qürurumda

Məni nazımda saxla” (“Əllərimin uzağı”)

 

“Mənim çərçivə gözümdə

Şəklin-payız yarpaqları” (“Şəklin payız yarpaqları”)

 

“Daha nə oddan al,

Nə odlara yax.

Ən gözəl bahar da

Payız oldu, bax.”

 

Müxtəlif şeirlərdən alınmış bu misralar payızın özü kimi çoxrənglidir, ayırdığım mətnlərdən kənarda da canlıdır, payız mövsümünün insan ürəyində oyatdığı duyğu çalarlarını açır və nəhayət müəllifinin istedadını təsdiq edir. Kitab boyu Qadın obrazının da yeni, təravətli boyalarla çəkilmiş rəsmlərini görə bilərik. Sevgiyə, ailəyə, ayrılığa, hələ bətnində olan övladına, Tanrısına münasibətində bu qadın yıpranmış kitab diliylə yox, ömrünün, taleyinin diliylə danışır; bu torpağdan yoğrulub, həyatın özündən gəlir, ən yangılı duyğularını ifadə edərkən də ucalığını qoruyur:

 

“Mən ini qürbət qadını,

Ürəyim qalıb vətəndə.

Onda deyə bilməmişdim

Onu bil ki,mən də. Mən də!...” (“Onu bil ki...)

 

“Ayaq səsləri gəlir,

Gələn ayrılıqdımı?

Ah! Bu ayrılıqların

Heç ürəyi yoxdumu?

 

...Ömürdü dərib atdığın,

Yaşamaq yasaq deyil.

Ah! Bu başını qatdığın

Qadındı uşaq deyil!” (“Ayaq səsləri gəlir”)

 

“Ürəyi tanıyıram, bilirəm,

Gözlərini dəmir qapı kimi

Döyürəm bayaqdan

Aç gözünü, ürəyinə gəlirəm” (“Sevgi etrafı”)

 

Xəyalənin demək olar ki, bütün şeirləri Qadının ağlı-qaralı, görüşlü-ayrılıqlı, gülən-ağlayan, sevilən-atılan dünyasının rəngarəng, parlaq və unudulmaz şəkilləridir. Nümunə üçün bu silsilədən olan şeirlərindən daha bir örnək gətirim:

 

Səndən də döndüm. axır ki,

Qürurumu ağ saxladım.

Ağlamağa səsiz bir yer

Yazmağa varaq saxladım.

 

Atdım gözümün yaşına,

Ömümü islatdım suda.

Bədən ruhun vətəniymiş,

Vətənsiz qaçqınmış o da

 

Səndə nəyim qaldı mənim,

Ruhmu? Halal xoşun olsun..

Təzə ömründə, günündə

Qoy bir də nimdaşın olsun.

 

İndi bütün xatirələr

Gözümdən doğulub düşür.

Gözlərim dar ağacıdı,

Göz yaşım boğulub düşür (“Gözlərim dar ağacıdır”)

 

Zərif, kövrək duyğular uygun poetik biçimdə canlandıran gözəl şeirir.. Şeirdən şeirə adladıqca müəllifin “ yanağının divarına göz yaşını asan Qadın” qəhrəmanın xarakterinin, ruh aləminin yeni poetik zənginliklərini görürük:

 

“Pəncərədən boylanıram,

Ay güzgümdə aylanıram.

Yer üzü qadın qapısı,

Gecə yarı döymək olmur.

 

Yer üzü yadın yuxusu.

Dəymək olmur, Dəymək olmur” (“Pəncərədən boylanıram”)

 

Yaxud:

 

“Göyə qaldırdığım xəyallar daha

 Gözümün altında uçuq qalacaq.

Eh! Qapım üzünə bağlı olsa da

Pəncərəm həmişə açıq qalacaq.” (“Sağ çıxa bilmədik”)

 

Və ya:

 

“Qayıt! Əllərimdən, üzümdən qayıt.

Unutmaq çətini dönənəcəndi.

Hər nə yaşadıqsa səninlə

Bitdi! Dünənəcəndi.” (“Sən bilmə”)

 

Məncə, göstərdiyim misallar söhbətin istedadlı bir qələm sahibindən getdiyini təsdiq üçün yetərlidir.. “Soldan birinci küçə” kitabında Payız və Qadın obrazları ilə yanaşı ürək, göz yaşı, gecə, bulud, ayaq səsləri, pəncərə və başqa poetik rəmzlərlə ifadə edilə bilən bir xeyli motivləri yanaşı izləmək və onlardan da maraqlı misallar çəkmək mümkündür. Bütün bunlar birlikdə çagdaş gəncliyin, mənəvi dünyasına, yaşantılarına işıq tutur. Ürəyinin ünvanı “Soldan birinci küçə” olan müəlliflə bu ilk tanışlıq məni sevindirən cəhətlərdən biri də onun klassik şeir ənənələrimizi bilməsi və davam etdirməsidir. Bu, şeirlərin Divan üslubuna uyğun düzülüşündən də görünür... Kitabdakı şeirlərin zəifi də var, lakin niyyətim bu yazıları bütövlüklə təhlil etmək deyil, Gözdən keçirdiyim balaca kitabça, müəllifin öz dediyi kimi, onun “ayagı suda” olan, yəni canlı poeziya ağacının getdikcə böyüyəcəyindən xəbər verir.

 

Sabir Rüstəmxanlı,

Xalq şairi

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Dondar Quşçuda bədbəxt hadisə 23 Yanvar 2020, 00:46 Sabirabadda məskunlaşan köçkünlərdən Vüqar Bayramova dəstək - FOTOLAR 23 Yanvar 2020, 00:33 Gəncədə poliklinikada yanğın 23 Yanvar 2020, 00:14 Türkiyədə güclü zəlzələ: insanlar küçələrdə 22 Yanvar 2020, 23:56 İlham Əliyev İsveçrə Prezidenti ilə müzakirə apardı - FOTO 22 Yanvar 2020, 23:22 Gəncədə kriminal avtoritet saxlanıldı - VİDEO 22 Yanvar 2020, 23:09 Qənirə Paşayeva Qovlarda seçicilərlə görüşdü - FOTOLAR 22 Yanvar 2020, 22:49 Bu ölkədə bir ildə 34 min insan öldürüldü 22 Yanvar 2020, 22:33 Jalə Əliyeva Zərdab seçiciləri ilə görüşdü - FOTOLAR 22 Yanvar 2020, 22:16 “Hazırda ən vacib olan məsələ regional sabitlikdir” - İlham Əliyev 22 Yanvar 2020, 21:59 Bakıya ilk qar yağacaq 22 Yanvar 2020, 21:46 Şəkidə iki gənc qız dəm qazından zəhərləndi 22 Yanvar 2020, 21:32  “Bizə ən azından ildə 100 min iş yeri lazımdır” - İlham Əliyev 22 Yanvar 2020, 21:19 "Qarabağ"dan  növbəti qələbə 22 Yanvar 2020, 21:01 İlham Əliyev Davosda Gürcüstanın Baş Naziri ilə görüşdü 22 Yanvar 2020, 20:51 8 saylı Binəqədi I seçki dairəsi seçicilərinin elektron kabineti işə düşdü - FOTOLAR 22 Yanvar 2020, 20:36 Kürdəmirlilər Əhliman Əmiraslanovu dəstəklədi - FOTO 22 Yanvar 2020, 20:18 Azərbaycan sularında gəmilərin hərəkəti üçün heç bir təhlükə yoxdur 22 Yanvar 2020, 20:06 Goranboyda 2 avtomobil toqquşdu - FOTO 22 Yanvar 2020, 19:53 İlham Əliyev BP-nin baş icraçı direktoru ilə görüşdü 22 Yanvar 2020, 19:35 İqbal Məmmədov şəhid anasını ziyarət edib - FOTO 22 Yanvar 2020, 19:30 Naftalanın icra başçısı səyyar qəbul keçirib 22 Yanvar 2020, 19:21 Əbülfəs Qarayev Bruklin-Bakı Dostluq Assosiasiyasının rəhbəri ilə görüşüb 22 Yanvar 2020, 19:15 DİN işçi axtarır - boyu 180 santimetrdən hündür, idman cüssəli... 22 Yanvar 2020, 19:09 Bakıda 8 prokurorluq əməkdaşı CƏZALANDIRILDI 22 Yanvar 2020, 18:49 Ceyhun Məmmədov məcburi köçkünlərin evində olub - FOTO 22 Yanvar 2020, 18:40 Sumqayıt İcra Hakimiyyətindən “Bu şəhərdə”yə: “Onlar haradan bilə bilərlər ki, məktuba baxılmayıb?” 22 Yanvar 2020, 18:33 Musa Qasımlı şəhid ailələrinin evində olub - FOTO 22 Yanvar 2020, 18:25 İqbal Məmmədovun görüşündə gənclər fəallıqla iştirak ediblər - FOTO 22 Yanvar 2020, 18:18 Hava kəskin dəyişəcək - Nazirlik əhaliyə ÇAĞIRIŞ ETDİ 22 Yanvar 2020, 18:10 Fəzail Ağamalının parlamentdəki çıxışlarından fraqmentlər - VİDEO 22 Yanvar 2020, 18:03 Deputatlığa namizədlərin sayı 1479 oldu 22 Yanvar 2020, 18:00 Musa Quliyev vətəndaş cəmiyyətinin nümayədələri ilə görüşüb - FOTO   22 Yanvar 2020, 17:54 Cavanşir Paşazadə şəhid ailəsinin evində - FOTOLAR 22 Yanvar 2020, 17:48 Rauf Əliyev seçicilərlə görüşdü - FOTO 22 Yanvar 2020, 17:42
SORĞU Yeni parlamentdə kimlər olsun?