Arxiv
13 May 2020, 18:40 | REPORTAJ
Bir zamanlar Əfqanıstan - müharibə nələri dəyişdi -  VİDEO

Fasiləsiz müharibələrin, səfalət və narkoticarətin məskəni, dünyanın ən təhlükəli ölkələrindən olan Əfqanıstan.

Orada yaşayan insanların xəyalı bir gün silah səsi eşitməmək, normal həyatlarına geri dönməkdir.

Bəli normal həyatlarına... Çünki illər öncə inanılması çətin olsa da, bu ölkədə həyat öz axarında idi.

İllər ötdükcə inkişafa doğru getməyin əksinə, Əfqanıstan gerilədi...

 

Tarixə bir nəzər salaq

 

1953-cü ildə Məhəmməd Davudun "idarə olunan iqtisadiyyat" adlı mütərəqqi islahatları kral Əhmad Zahir şahın, ruhani və mülkədarların müqaviməti ilə qarşılaşdı. Güclü təqiblərə dözməyən M.Davud 1963-cü ildə istefa verməyə məcbur oldu. Onu əvəzləyən Məhəmməd Yusif 1964-cü ildə Konstitusiyanı qəbul edir. Bununla da siyasi partiyaların yaradılmasına icazə verildi, Əfqanıstan Xalq Demokratik partiyasının (ƏXDP) yaradılması Əfqanıstan Respublikasının tarixində mühüm hadisə oldu. Qapalı səsverməyə keçildi, qadınlar seçmək hüququ qazandılar.

1950-60-cı illərdə Əfqanıstanda təhsil müqəddəs hesab olunurdu. Ölkədə həmçinin qadınların təhsil almasına böyük önəm verilirdi, bu gün isə qadınların getdiyi məktəblər bombalanır.

Sosializm ideyalarına sadiq ƏXDP milli dekomratik hökumət yaratmaq niyyətində idi. Bununla paralel ölkədə İslam təməlçilərinin birləşməsi prosesi də gedirdi. Onlar isə İslam qanunlarına və dəyərlərinə əsaslanan cəmiyyət qurmaq uğrunda mübarizə aparırdılar. Eyni zamanda Əfqanıstanda yaşayan müxtəlif xalqlar arasında milli zəmində toqquşmalar baş verirdi.

Siyasi vəziyyət getdikcə mürəkkəbləşirdi.

 

Əfqanıstanda dövlət çevrilişləri

 

1973-cü il iyulun 17-də Məhəmməd Davud Əfqanıstanın son kralı Zahir şahı devirərək cümhuriyyət elan edir. Xarici siyasətdə SSRİ, Səudiyyə Ərəbistan və İranla sıx əlaqələr qurulur.

1978-ci il aprelin 27-28-də isə silahlı çevriliş nəticəsində prezident M.Davud öldürülür və Əfqanıstan Demokratik Respublikası yaradılır. ƏXDP-nın baş katibi Nur Məhəmməd Təraki dövlət başçısı, Babrək Karməl onun müavini, Hafizulla Əmin isə baş nazirin müavini və xarici işlər naziri təyin olunur.

 Sosializm cəmiyyəti qurmaq istəyən hökumət qadınlara kişilərlə bərabər hüquq verir, pulsuz ibtidai təhsilə keçilir. Din əleyhinə olan addımlar isə kütləvi etirazların başlanmasına səbəb olur. Sosialist dəyişikliklər səbəbilə mövcud rejim daxilində də vəziyyət kəskinləşir.

Nəticədə dövlət başçısı Nur Məhəmməd Təraki keçmiş müttəfiqi Hafizulla Əmin tərəfindən devrilir.

 

SSRİ-Əfqanıstan müharibəsi

 

SSRİ-nin çökməsində vacib rol oynayan müharibə 1979-89-cu illərdə baş verib. Bu müharibə həm SSRİ, həm də Əfqanıstan üçün böyük fəlakətlərin başlanğıc nöqtəsi olur.

Müharibəyə səbəb isə sovetyönümlü N.M.Tərakinin ölümündən sonra SSRİ-nin Əfqanıstandakı dayaqlarını itirmək istəməməsi idi.

10 il davam edən müharibə SSRİ-nin məğlubiyyəti ilə başa çatır. 1989-cu il fevralın 15-də son sovet əsgəri Əfqanıstanı tərk edir.

 

Əfqanıstanda vətəndaş müharibəsi

 

Əfqanıstanda sovetin geri çəkilməsilə Kabil rejimi silahlı müxalifətə qarşı mübarizə meydanında tək qalır. Vətəndaş müharibəsinin hökm sürdüyü Əfqanıstanda müharibə yenidən alovlanır.

1992-ci il aprelin 27-də müxalifət qüvvələri Kabilə daxil oldu, bir gün sonra Sibqətullah Mocaddadi paytaxta gəldi və xarici diplomatların iştirakı ilə hakimiyyəti mövcud olan rejimin vitse-prezidentindən aldı. O, Əfqanıstan İslam Dövlətinin prezidenti, eləcə də Cihad Şurasının başçısı oldu. Ölkədə İslam diktaturası quruldu. Universitetlər və bütün əyləncə müəssisələri bağlandı, bütün din əleyhinə kitablar və spirtli içkilər qadağan edildi, dövlət qurumlarında məcburi namaz tətbiq olundu, qadınların hüquqları əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırıldı.

1994-cü ilin sonunda Rabbaninin lider kimi nüfuzu o qədər zəif idi ki, hökumətin varlığı praktiki olaraq hiss olunmurdu. Bu zaman etnik tayfalardan olan puştunların yeni bir radikal hərəkatı olan “Taliban” güclənirdi.

1996-cı ilin sentyabrında Kabilin təslim olması ilə Əfqanıstanda “Taliban” hakimiyyəti başlanır. Əfqanıstan İslam Əmirliyi adlı ölkənin qurulduğu elan edilir.

Ölkədə qadınların hüquqları daha çox tapdalanır, hətta Əfqanıstanda qadınların işləməsi belə qadağan olunur.

 

Amerika-Əfqanıstan müharibəsi

 

2001-ci il 11 sentyabrda "Əl-Qaidə" terror təşkilatının ABŞ-da törətdiyi terror hadisələrindən sonra rəsmi Vaşinqton təşkilatın lideri Üsamə bin Ladenin sığındığı “Taliban”dan onun ekstradisiyasını tələb etdi. Lakin “Taliban” rejiminin lideri Molla Ömər köhnə dostu bin Ladeni qorumağı üstün tutdu. Bununla da ABŞ antiterror əməliyyatını bəhanə edərək Əfqanıstana qoşun yeritdi.

Həmin ilin oktyabrından başlayaraq Əfqanıstan kütləvi aviasiya və raket zərbələrinə məruz qaldı, “Taliban” qüvvələri zəiflədi.

Noyabrın 13-də isə “Taliban”ın tərk etdiyi ölkə paytaxtı Kabil ələ keçirildi. Dekabrın 7-də  “Taliban”ın son “qalası” - Qəndəhar şəhəri də təslim oldu. “Taliban” hakimiyyətdən çəkildi.

2004-cü ildə ölkədə prezident seçkiləri keçirildi və Həmid Karzay ölkə başçısı seçildi. Ölkədə NATO-nun dəstəyi ilə dünyəvi hakimiyyət qurulsa da, “Taliban” hərəkatı hökumət qüvvələrinə və NATO hərbçilərinə qarşı partizan müharibəsinə başlayır. Paralel olaraq, ölkədə narkotik istehsalı ildən-ilə artır.

Hazırda “Taliban” hərəkatı hələ də böyük nüfuza malikdir və mərkəzi hakimiyyət onunla danışıqlar aparır. Bir zamanlar Asiyanın ən çiçəklənən ölkələrindən sayılan Əfqanıstan bu gün qeyri-stabil siyasi həyatı, terror aktları, səfalət, aclıq və s. ağır problemlərlə yaşayır.

VIDEO
BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Təyyarə qəzasında 14 nəfər öldü - YENİLƏNİB 7 Avqust 2020, 22:32 Xəzərdə batan yeniyetmənin meyiti tapıldı 7 Avqust 2020, 22:13 Hacıqabulda SOCAR-a məxsus kəmərdə partlayış - YENİLƏNİB 7 Avqust 2020, 21:59 İri ticarət mərkəzləri bağlı qaldı   7 Avqust 2020, 21:47 Açıq havada idman oyunlarına İCAZƏ VERİLDİ 7 Avqust 2020, 21:22 Karantin rayonlarına giriş-çıxışla bağlı YENİ QAYDALAR 7 Avqust 2020, 21:17 Baş Nazirdən 190 manat birdəfəlik ödəmə ilə bağlı QƏRAR 7 Avqust 2020, 21:01 10 avqustdan bu qadağalar götürülür - RƏSMİ 7 Avqust 2020, 20:51 SOCAR-da Prezidentin çıxışından irəli gələn vəzifələr müzakirə edildi 7 Avqust 2020, 20:43 Paytaxtda zəncirvari qəza: 7 avtomobil toqquşdu 7 Avqust 2020, 20:28 “Qobu park-3”-ə köçkünlərin yerləşdirilməsi başa çatır 7 Avqust 2020, 20:16 Azərbaycanla Türkiyənin qırıcları birgə havaya qalxdı – Təlimdən VİDEO 7 Avqust 2020, 19:21 Bakı-Pirşağı-Sumqayıt xəttinə əlavə qatarlar buraxılır 7 Avqust 2020, 19:13 Bu şəhərdə hər kəs pulsuz koronavirus testindən keçəcək 7 Avqust 2020, 19:03 Saxta arayış satan baş həkim tutuldu 7 Avqust 2020, 18:44 Yol Polisi Bakını tərk etmək istəyən sürücülərə MÜRACİƏT ETDİ 7 Avqust 2020, 18:31 Avropada maska taxmayanları nə qədər cərimə edirlər? - MƏBLƏĞLƏR 7 Avqust 2020, 18:27 Müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqənin ikinci mərhələsinə başlanılır 7 Avqust 2020, 18:18 Sabah qruplarına müəllim axtarılır 7 Avqust 2020, 18:15 Deputat növbədənkənar sessiyanın xalqa faydasından danışdı 7 Avqust 2020, 18:06 Bakı yollarında 2 kilometrlik tıxaclar yaranıb - FOTOLAR 7 Avqust 2020, 18:00 Putin və Lukaşenko ilə “vaqnerçilət”in taleyini müzakirə edib 7 Avqust 2020, 17:55 Bu il yanğınlarda 23 nəfər həlak olub 7 Avqust 2020, 17:40 Abituriyentlərin nəzərinə: Qabiliyyət imtahanında iştirak üçün qeydiyyat başlayıb 7 Avqust 2020, 17:35 Məhkəmə Əli Kərimlinin sürücüsünə iş kəsdi 7 Avqust 2020, 17:34 Peşə məktəblərinə tələbə qəbulunun vaxtı açıqlandı 7 Avqust 2020, 17:28 Dolların manata qarşı məzənnəsi açıqlandı 7 Avqust 2020, 17:12 Milli Məclisin sədr müavini UFC-nin rəhbərinə müraciət etdi 7 Avqust 2020, 17:01 Azərbaycana 30 kq narkotik vasitə gətirən şəxs yaxalandı - VİDEO 7 Avqust 2020, 16:53 Yoluxma sayı 129-a düşdü: 421 sağalma, 4 ölüm 7 Avqust 2020, 16:44 2020-ci il tarixə bəşəriyyətin sınaq ili kimi yazılmaqdadır 7 Avqust 2020, 16:43 “Bakubus” sürücü axtarır 7 Avqust 2020, 16:39 Azərbaycanda məscid, kilsə və sinaqoqların sayı AÇIQLANDI 7 Avqust 2020, 16:37 Hakimliyə namizədlər yazılı imtahan veriblər 7 Avqust 2020, 16:29 Bakıda ana əkiz uşaqlardan birinin oğurlandığını İDDİA EDİR 7 Avqust 2020, 16:25