Arxiv
29 İyun 2021, 09:23 | ƏDƏBİYYAT
DAHİLƏR - Lev Tolstoy

(Başqa zamanda və başqa məkanda yaşayan Nizami Gəncəvi…)


Lev Nikolayeviç Tolstoy – böyük rus yazıçısı və filosofu. Maksim Qorkinin dediyi kimi, Tolstoy başdan-başa başqa bir dünyadır. Düşünürəm ki, Lev Tolstoy bizim Nizami Gəncəvi məzmununun 7 əsr sonra, başqa zamanda və başqa məkanda yaşamış bir formasıdır. Dünya boyda şəxsiyyət, dünya boyda istedad və dünyanı dəyişmək missiyası… Müasirləri onu yalnız böyük yazıçı kimi deyil, həm də bir filosof və mütəfəkkir olaraq qəbul edir, hətta rus xalqının peyğəmbəri hesab edirdilər.

Lev Tolstoy “Hərb və Sülh” və “Anna Karenina” əsərləri ilə dünya ədəbiyyatında roman janrının ən görkəmli nümunələrini yaratmışdır. XIX əsr rus cəmiyyətinin realist mənzərəsini canlandıran bu iki əsər dünya ədəbiyyatının yüksək zirvəsində qərar tutur. Tolstoy özünün əxlaqi-mənəvi əsərləri ilə (“Allahın səltənəti qəlbimizdədir” və s.) XX əsrin Mahatma Qandi və Martin Lüter Kinq kimi görkəmli şəxsiyyətlərinə ciddi təsir göstərmişdir.


Həyatı


Lev Nikolayeviç Tolstoy 9 sentyabr, 1828-ci ildə Tula quberniyasına bağlı Yasnaya Polyanada anadan olub. Onun ailəsi Rusiyanın ən qədim və aristokrat ailərindən biri idi, “Qraf” ali titulu daşıyırdı. Gələcək yazıçı 1844-cü ildə istəməsə də, Kazan universitetində Şərq dilləri və hüquq təhsili almağa başladı. Az sonra Tolstoy təhsilini yarımçıq qoyaraq, Qafqaza səfər etdi. 1853-cü ildə hərbi qulluğa girən Tolstoy iki il yarım, 1855-ci ilin payızına qədər orduda xidmət etmişdir.


1857, 1860 və1861-ci illərdə Avropaya səfər edən Tolstoy bu zaman həyatının geri qalanına təsir edən travmatik hadisə yaşadı. Dostu Botkinə yazdığı məktubda “Dövlətin qurama bir bir şey olduğundan və bundan sonra heç vaxt heç bir yerdə heç bir dövlətə xidmət etməyəcəyindən” bəhs etmişdi. Avropa səfərində Viktor Hüqo ilə qarşılaşmış yazıçı “Hərb və Sülh” əsərində “Les Miserables”in təsirinə də məruz qalmışdır. Tolstoy siyasi-fəlsəfi baxışlarında fransız anarxist Pyer Josef Proudhonun təsiri isə daha çox hiss edilir.


L.Tolstoy 23 sentyabr 1862-ci ildə özündən 16 yaş kiçik Sofiya Andreyevna Berslə evlənir. Bu evliliyi onun bioqrafları ədəbiyyat tarixinin ən bədbəxt evliliyi kimi təsvir edirlər. Qəhrəmanımın şəxsiyyətinə hörmət əlaməti olaraq, şəxsi həyatının detallarına varmıram...


Yaradıcılığı


Tolstoyun ilk hekayə və povestlərinin bir qismi Qafqaz həyatı ilə bağlıdır. Sonralar yazdığı məşhur “Kazaklar” və “Hacı Murad” povestlərinin və başqa əsərlərinin materiallarını da Tolstoy Qafqazda toplamışdır. 1854-cü ildə Tolstoy hərbi qulluq zamanı Sevastopola, döyüşən orduya göndərilir. Bu zamanı o, rus, bəlkə də dünya ədəbiyyatında müharibə səhnələrini ən düzgün, real təsvir edən gözəl “Sevastopol hekayələri”ni yazır.


1855-ci ildə L.Tolstoy tanınmış bir yazıçı kimi Sevastopoldan Peterburqa qayıdaraq “Ailə xoşbəxtliyi” əsərini çap etdirir. O, 1862- ci ildə “Yasnaya Polyana” adlı pedaqoji jurnal buraxmağa müvəffəq olur. 1863 - 1869 -cu illərdə “Hərb və sülh” romanı üzərində işləyir. Dünya ədəbiyyatında belə geniş planda yazılmış, bu qədər personajı olan kamil əsər tapmaq çətindir. G.Plexnov və A.Lunaçarski Tolstoy dühasını yüksək qiymətləndirmiş, onun “Hərb və Sülh” romanını dünya ədəbiyyatının şah əsəri saymışlar.


Fransız yazıçısı Qustav Flober "Hərb və Sülh"ü oxuyandan sonra böyük bir heyrətlə Turgenevə yazırdı: "...Necə bir sənətkar, nə dərin bir psixoloqdur! Bəzən əsəri mütaliə edərkən heyrətimdən qışqırırdım, əsərin mütaliəsi isə uzun zaman davam edir. Bəli, bu qüvvətli bir şeydir, çox qüvvətlidir!". Digər məşhur fransız Gi de Mopassan Tolstoyun "İvan İliçin ölümü" adlı əsərini oxuduqdan sonra demişdi: "Mən belə görürəm ki, bütün fəaliyyətim mənasız imiş, mənim on cildlik əsərlərimin qiyməti yox imiş..."


Yalnız Flober və Mopassan deyil, digər fransız yazıçısı Romen Rollan, İrlandiya yazıçısı, Nobel mükafatçısı Corc Bernard Şou, ingilis yazıçı, Nobel mükafatçısı Con Qolsuopsi, Avstriya yazıçısı və tənqidçisi Stefan Sveyq, eləcə də Tolstoyu "dünya vətəndaşı" adlandıran bir çox Avropa və Amerika yazıçıları hər zaman heyrət və məftunluqla Tolstoyun dahiliyindən bəhs etmişlər. Con Qolsuopsi isə "Hərb və Sülh" haqqında demişdir: "Bu günə qədər yazılmış bütün əsərlərin ən əzəmətlisidir".


"Hərb və Sülh" rus xalqının dahiyanə bir epopeyası, demək olar ki, rus " İlliada"sıdır. Bu əzəmətli əsər rus xalqının apardığı qəhrəmanlıq mübarizəsinin epik bir nəğməsi, ölməz bir dastanıdır. Romanı oxuyan zaman belə bir fikir formalaşır ki, əsərin əsas qəhrəmanı nə Andrey Bolkonski, nə Pyer Bezuxov, nə də Platon Karatayevdir. Bu böyük qəhrəman öz Vətənini Napoleon işğalçılarından igidliklə qoruyan və düşməni rus torpaqlarından, rus şəhərlərindən qovan, öz vətənpərvərliyi, əzmkarlığı, döyüşkənliyi ilə bütün Avropanı sarsıdan rus xalqı, rus insanıdır.


"Hərb və Sülh"də Borodino müharibəsi, partizan dəstələrinin fəaliyyəti, rus əsgərlərinin şücaəti, Rusiyanın müdafiəsi uğrunda aparılan böyük mübarizə unudulmaz səhnələrlə son dərəcə sənətkarlıqla canlandırılmış, əbədiləşdirilmışdir. Tolstoy “Hərb və Sülhü” dərin bir həyat sevgisi, xalqın qüvvətinə və qüdrətinə dərin bir inamla yazmışdır. Əsərdə Rusiyanın möhtəşəm təbiəti, gözəlliyi və rəngarəngliyi sanki dahi bir rəssamın əli ilə çəkilmişdir. Bal arılarının pətəkləri, onların fəaliyyəti elə ustalıqla təsvir edilmişdir ki,Vallah adam lap arıçı olmaq istəyir…


Lev Tolstoyun “Hərb və Sülh”dən sonra dünya şöhrəti qazanan əsəri “Anna Karenina” romanı (1873 - 1877) olmuşdur. O, 1880 - 1890-cı illərdə “İvan İliçin ölümü” (1884 - 86), “Xolstomer” (1885), “Kreyser sonatası” (1887 - 1889), “Sergi ata” (1898), “Cəhalət hökmranlığı” (1886), “Maarifin bəhrələri” (1891) əsərlərini yazmışdır.


Yeri gəlmişkən, Lev Tolstoy alman filosofu Fridrix Nitşenin “Fövqəlbəşər insan” ideyasına qarşı sərt etiraz səsini ucaldan müasirlərindən biri olub. O, yazırdı: “Nitşenin “Zərdüştün dedikləri”ni çətinliklə olsa da oxudum və əmin oldum ki, bu adam əsl dəlidir, sərsəridir. Insan həyatının və fikrinin ən müqəddəs əsaslarını inkar edir, özünü isə fövqəlbəşər, dahi hesab edir?! Vay o cəmiyyətin halına ki, belə bir müəllimi, filosofu var...”


Ömrünün altmış ilini bədii yaradıcılığa həsr edən və dünya ədəbiyyatında ən yüksək yerlərdən birini tutan Lev Tolstoy 1910-cu il noyabr ayının 20-də vəfat etmiş və anadan olduğu Yasnaya Polyanada dəfn edilmişdir.


Qalib ARİF

 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Sabiq daxili işlər naziri general rütbəsindən məhrum edildi 24 Sentyabr 2021, 10:00 Qələbə tariximizin şəhidləri və şahidləri 24 Sentyabr 2021, 09:49 Türk Dünyasının alimləri UNEC-də 24 Sentyabr 2021, 09:45 Saxta COVID pasportu alanlar necə cəzalandırılmalıdır... 24 Sentyabr 2021, 09:40 Daşkəsəndə itkin düşən şəxslərin axtarışlarına MN əməkdaşları da cəlb olundu 24 Sentyabr 2021, 09:34 Təhsil naziri bu rayonların sakinləri üçün videoqəbul keçirəcək 24 Sentyabr 2021, 09:28 Deputat seçiciləri ilə görüşüb - FOTOLAR 24 Sentyabr 2021, 09:22 Bakıda mağaza YANDI 24 Sentyabr 2021, 09:16 Azərbaycanlı rejissorun filmi daha bir beynəlxalq festivalda yarışır 24 Sentyabr 2021, 09:10 Bakıda yenə tıxac var - SİYAHI 24 Sentyabr 2021, 09:05 Milli Qəhrəmanımızın şəhadət günüdür 24 Sentyabr 2021, 09:00 Sabah gücləndirilmiş dezinfeksiya işləri aparılacaq 24 Sentyabr 2021, 08:55 Xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri 24 Sentyabr 2021, 08:50 Elbrus dağında 5 alpinist həlak oldu   24 Sentyabr 2021, 08:40 Azərbaycanda ən çox sürülən avtomobil markaları: “Mercedes”, “Jiquli”… - Maraqlı SİYAHI 24 Sentyabr 2021, 08:35 Prezident: “İstənilən müsbət siqnala cavab verməyə hazır idik”   24 Sentyabr 2021, 08:33 Nyu-Yorkda məcburi köçkünlərin qayıtmasından danışıldı 24 Sentyabr 2021, 08:30 “Təklifimizlə bağlı Ermənistandan müsbət reaksiya görməmişik”   24 Sentyabr 2021, 08:27 “Ermənistan sərhədlərini qorumaq iqtidarında deyil” - Prezident 24 Sentyabr 2021, 08:24 İlham Əliyev BMT-nin Yüksək Səviyyəli Panelinin yaradılmasını təklif etdi 24 Sentyabr 2021, 08:23 İlham Əliyev: “Dağlıq Qarabağ adında inzibati ərazi vahidi yoxdur”   24 Sentyabr 2021, 08:20 Prezidentdən beynəlxalq şirkətlərə çağırış 24 Sentyabr 2021, 08:18 Azərbaycan regionda daha bir ilkə imza atdı 24 Sentyabr 2021, 08:17 “Azərbaycanın doqquz şəhəri yer üzündən silinib” - Prezident 24 Sentyabr 2021, 08:12 Ceyhun Bayramov iranlı həmkarı ilə bölgədəki vəziyyəti müzakirə etdi 24 Sentyabr 2021, 07:04 İlham Əliyev Bakı yaxınlığına atılan raketdən danışdı - BMT sessiyasındakı çıxışın TAM MƏTNİ 24 Sentyabr 2021, 06:37 Ağstafada 4 otaqlı ev yandı 24 Sentyabr 2021, 00:52 Daha bir ölkədə vulkan püskürdü 24 Sentyabr 2021, 00:50 ABŞ İsrailin raket sistemləri üçün 1 milyard dollar ayırır 24 Sentyabr 2021, 00:37 Şahmatçılarımız Avropada növbəti dəfə qələbə qazandılar 24 Sentyabr 2021, 00:19 Mediasiya Şurasının geniş iclası keçirildi 24 Sentyabr 2021, 00:08 Qardaşı Mübariz Mənsimovu məhkəməyə verdi 23 Sentyabr 2021, 23:55 Hikmət Hacıyev İran XİN başçısının müavini ilə görüşdü - FOTO 23 Sentyabr 2021, 23:40 Rusiyada hərbi helikopter yoxa çıxıb 23 Sentyabr 2021, 23:34 Azərbaycan Ermənistanı beynəlxalq məhkəməyə verdi 23 Sentyabr 2021, 23:13
SORĞU Hansı vaksinə etibar edirsiniz?