Arxiv
15 Noyabr 2021, 11:25 | MƏDƏNİYYƏT
Xan Şuşinski -120: Oğlu atasından yazır...

“Mədəniyyət hər bir xalqın vizit kartıdır”

                                                                                                                                          Mehriban Əliyeva

 

Bu il dahi muğam ustadı, Azərbaycan Respublikasının xalq artisti İsfəndiyar Aslan ağa oğlu Cavanşir – Xan Şuşinskinin 120 yaşı tamam olur.

 

Məlum pandemiya səbəbindən bir çox əlamətdar mədəniyyət tədbirləri kimi Xan Şuşinskinin yubileyi də bir qədər məhdud çərçivədə qeyd edilir. Xan Şuşinski 19-cu əsrin ikinci yarısı, 20-ci əsrin əvvəllərində yaşayıb, yaratmış görkəmli muğam ifaçıları dəstəsinin layiqli davamçısı, Azərbaycan muğamlarını öz hafizəsinə dərindən həkk edərək, 20-ci əsrin ikinci yarısında meydana çıxmış xanəndələrə daşıyan  muğam bilicisi, ifaçısı, eləcə də bir sıra mahnı və təsniflərin müəllifi olmuş nadir şəxsiyyətdir.

 

1971-ci ilin 30 dekabr tarixində Azərbaycan Dovlət Filarmoniyasında böyük təntənə ilə Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, Azərbaycan muğam sənətinin görkəmli nümayəndəsi Xan Şuşinskinin 70 illik yubileyi qeyd olunurdu. Yubiley gecəsinin sonunda ustad xanəndə  Xan Şuşinski üzünü yetirmələrinə - gənc xanəndələrə tutaraq, vəsiyyət edirmiş kimi təxminən bu sözləri ifadə etdi: “Babalarımızdan və ustad sənətkarlardan mənə əmanət edilən Azərbaycan muğamlarını, təsnifləri və el havalarını  illərin çətin sınağından min - bir əziyyətlə keçirib,  günümüzə  gətirib çıxardım. Sizdən xahişim budur ki,  bu əmanəti bayağı guşə və xallardan qoruyasınız, gələcək nəsillərə olduğu kimi çatdırasınız”.

 

news-inner

XAN ƏMİNİN NARAHATÇILIĞI

 

O zaman qocaman xanəndənin narahatlığına həqiqətən ciddi səbəblər var idi. Belə ki, sovetlər alman faşizminə qarşı birgə mübarizə apardığı illərdə ölkə ərazisində yaşayan bütün  millətlərin birliyi pozulmasın deyə mərkəzi ittifaq rəhbərliyi vətəndaşlarının  dilinə, dininə, adətlərinə və milli mədəniyyətlərinə hörmətlə yanaşır, dözümlülük göstərir və hər hansı ayrı-seçkiliyə qarşı sərt təpki nümayiş etdirirdi. Lakin müharibə Sovetlər İttifaqının qələbəsi ilə yekunlaşdıqdan sonra ölkə ərazisində yaşayan millətlərin, əsasən də türk mənşəli  xalqların qədim milli yaradıcılıq nümunələri, o cümlədən də respublikamızda Azərbaycan muğamlarının tədricən unudularaq tarixdən silinməsi istiqamətində məqsədli tədbirlər görülməyə başlamışdı.

 

Belə ki, Dövlət tədbirlərinin, bayram konsertlərinin və kütləvi şənliklərin proqramlarında muğam ifaları ixtisara salınır, muğamlar repertuarlardakı yerini zövqsüz, bayağı mahnılara verməyə məcbur edilirdi. Muğamlar yalnız toy şənliklərində, ziyafətlərdə oxunurdu. Toy-düyün zamanı ifalara mütəxəssis nəzarəti olmadığından klassik muğamlarımıza yad guşələr, hind, ərəb, fars musiqi çalarları əlavə edilərək, tanınmaz vəziyyətə salınırdı.

 

Əhalinin əsl muğamata olan mənəvi  təlabatını təmin etmək məqsədilə qeyri-peşəkar şəkildə toylar zamanı maqnitofon lentlərinə yazılmış ifalar əldən - ələ ötürülür,  kasetlərə yazılaraq, müvafiq qiymətlərə qara bazarda satılırdı. Televiziyaya çıxış üçün dəvət olunan müğənnilərdən yalnız mahnı ifa etmək tələb olunsa da bəzi müğənnilər televiziya əməkdaşlarını çətinliklə də olsa ələ alaraq,  mahnı oxuyarkən arada bir-iki boğaz muğam ifa etməyə nail olurdular. Bütün bunlar ölkəmizdə muğamın  tənəzzülünə yol açırdı.  

 

HEYDƏR ƏLİYEV MİLLİ-MƏNƏVİ DƏYƏRLƏRƏ SAHİB ÇIXDI

 

 

Ulu Öndər Heydər Əliyev respublika rəhbərliyinə gəldikdən sonra bütün istiqamətlərdə olduğu kimi mədəniyyət sahəsində də tədricən nizam – intizam yaranmağa başladı. Korifey sənətkarlar dövlət qayğısı ilə əhatə olundu, klassik muğamlarımızın qorunması məqsədilə  Bakıda “Qızıl payız” musiqi festivalı keçirildi. Xan Şuşinski veteran xanəndələrlə birgə  müdavimlərin ifalarını qiymətləndirməklə yanaşı,  perspektivli iştirakçılara dəyərli məsləhət və tövsiyyələrini çatdırır, düzgün istiqamətə yönəldirdi.

 

1970-ci ildə  Xan Şuşinskinin təklifi ilə  Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının nəzdində  “Muğam studiyası”   yaradılaraq, 1976-cı ilə qədər fəaliyyət göstərdi. Bu qurumda Xan Şuşinskinin rəhbərliyi ilə yaradılmış münsiflər heyəti  respublikanın müxtəlif bölgələrindən istedadlı  gəncləri taparaq üzə çıxarırdı ki,  sonrakı illərdə məşhur xanəndələr kimi tanınan bir çox sənətkarlar məhz bu studiyada, Xan Şuşinskidən muğam dərsləri alaraq, püxtələşdilər. Həmin illərdə  Xan Şuşinski həm də Asəf Zeynallı adına Orta ixtisas musiqi məktəbində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olur və əsasən tələbələrini evdə qəbul edib, dərs keçirdi. 

 

HEYDƏR ƏLİYEV XAN ƏMİYƏ NƏ DEMİŞDİ...

 

 

Xatirimdədir, evimiz kiçik, ailəmiz isə 6 nəfərdən ibarət idi. Atam anamın təkidi ilə   mənzil – məişət şəraitimizin yaxşılaşdırılması üçün Bakı Sovetinə, Həmkarlar İttifaqı Komitəsinə, eləcə də Mədəniyyət Nazirliyinə müraciət etməsinə baxmayaraq, atamın istəyinə uyğun, paytaxtın mərkəzi rayonlarında boş mənzil fondunun olmadığı bəhanə gətirilərək, bizim geniş mənzillə təmin olunmağımız əngəllənirdi. (Yəqin ki, gənc nəsil az məlumatlıdır ki, Sovetlər Birliyi dövründə bütün mənzillər dövlət mülkiyyətində olduğu üçün insanların mənzillə təmin olunması dövlət tərəfindən planlı şəkildə inşa edilən mənzillərin növbəlilik qaydasında müəssisə və təşkilatlarda çalışan işçilərin ehtiyacları nəzərə alınmaqla paylanılırdı.)

 

Atam Ulu Öndər Heydər Əliyevin İncəsənətə necə dəyər verdiyini, mədəniyyət xadimlərinə öz qayğısını əsirgəmədiyini nəzərə alaraq, ona ərizə ilə müraciət etdikdən az sonra ailəmiz Bakı şəhərinin mərkəzində, Sahil bağına yaxın Üzeyir Hacıbəyov küçəsində inşa edilmiş, o dövr üçün şəhərimizə görkəm verən təzə binada geniş mənzillə təmin olundu. Yeni mənzilə yenicə köçmüşdük ki, telefon rabitə qovşağından gəlib, əvvəlki ünvandakı nömrəmizi təzə evdə quraşdırıb, getdilər.

 

Yeni evdə telefonumuz ilk dəfə bir qədər  qəribə, şəhərlərarası zəngə bənzər səslə zəng çaldı. Bacım dəstəyi götürüb, atamla danışmaq istədiklərini dedi.

 

Atam telefonu götürcək, xəttin o başında - Xan Şuşinski, indi Heydər Əliyev sizinlə danışacaq, sözləri səslənmişdi. Atam  həyəcanlı idi. Heydər Əliyev atama – Xan Əmi, mənzil xoşuna gəldimi demiş, atam minnətdarlığını bildirərək, çox razı qaldığını, mənzilin çox geniş, işıqlı olduğunu, xüsusən də balkonunun 12 metr olduğunu vurğuladıqdan sonra Ulu Öndər atama xoş arzularını ifadə etmişdi.

 

Yadımdadır, atam qismət olsun, oğlunun toyunda bir Qarabağ şikəstəsi, bir İrəvanda xal qalmadı məndə,  demişdi. Heydər Əliyev, sözümüz sözdür deyib, vidalaşdıqdan sonra atam bir neçə dəqiqə telefonun yanında oturub,  fikrə daldı. Daha sonra bizi - övladlarını bir-bir süzdükdən sonra üzünü anama tutub dedi:

 

- Mən çox rəhbərlər, padşahlar görmüşəm, çox hökumət başçıları üçün oxumuşam, amma Heydər Əliyev qədər sənətə, sənətkara qiymət verən rəhbər bir şəxs görməmişəm. Bu həqiqətən də belə idi. Yaşadığımız binanın sakinlərinin böyük əksəriyyəti teatr, kino xadimləri, məşhur müğənni və musiqiçilərdən ibarət idi.

Heydər Əliyevin respublikamıza rəhbərliyi illərində bütün mədəniyyət xadimləri kimi muğam ifaçılarımız SSRİ məkanında keçirilən müxtəlif beynəlxalq tədbirlərdə, o cümlədən  1980-ci ildə Sovetlər İttifaqının paytaxtı Moskva şəhərində keçirilən 22-ci Yay Olimpiya oyunlarında, 1983-ci ildə Özbəkistan Respublikasının Səmərqənd şəhərində keçirilən Beynəlxalq Musiqi Simpoziumunda cıxış etmiş, eləcə də bir sıra xarici ölkələrə qastrol səfərlərinə yollanaraq, yaddaqalan ifaları ilə muğamlarımızla Azərbaycanı müxtəlif xalqlar qarşısında təmsil etmişlər.

 

Bakı şəhərində Birinci Respublika Muğam müsabiqəsi də məhz Heydər Əliyevin respublikamıza rəhbərlik etdiyi dövrdə - 1982-ci ildə keçirilmişdi.

 

Müdrik xalqımızın təkidi ilə ikinci dəfə respublika rəhbərliyinə dəvət olunduqdan sonra ölkədəki ağır siyasi və iqtisadi duruma baxmayaraq,  Heydər Əliyev mədəniyyət xadimlərinin qayğılarını unutmamış, onlara yetərincə diqqət göstərmişdi.      

 

2001-ci ildə Azərbaycan xalqının Ümumilli Lideri Ulu Öndər Heydər Əliyevin sərəncamı ilə Xan Şuşinskinin 100 illik yubileyi respublikamızın bir çox bölgələrində, müxtəlif mədəniyyət ocaqlarında və təşkilatlarda böyük qələbəliklə qeyd olundu. Məhs həmin dövrdən muğam sənətinə ölkəmizdə geniş meydan verildi. Muğam ifaçıları yenidən dövlət qayğısı ilə əhatə olunmağa başladı. Muğama maraq artdı. Ulu Öndərin layiqli davamçısı olan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev, habelə Birinci xanım Mehriban Əliyeva  tərəfindən bu ənənə davam etdirilərək, daha da geniş vüsət aldı.

 

MEHRİBAN ƏLİYEVA MUĞAMIN XALIQIMIZA MƏXSUS OLDUĞUNU DÜNYAYA QƏBUL ETDİRDİ

 

 

Mehriban xanım Əliyevanın şəxsi təşəbbüsü və rəhbərlik etdiyi Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi ilə ölkədə Muğam müsabiqələrinə start  verildi. İstedadlı gənclər ucqar rayonlardan belə seçilərək, mükəmməl muğam təhsili almaları üçün korifey sənətkarların siniflərnə qəbul edilib, muğamın incəliklərini mənimsəməyə başladılar. Bu müsabiqələrin davamlı keçirilməsi hesabına artıq əvvəlki müsabiqələrin qalibləri sənətdə daha da püxtələşərək, özləri yeni müsabiqələr üçün istedadlı gənclərin yetişdirilməsi ilə məşğul olmağa başladılar.

 

Mehriban xanım Əliyeva Yuneskonun yüksək kürsüsündən qədim muğam sənətinin Azərbaycan xalqına məxsus olduğunu vurğulayıb, Azərbaycan muğamlarının bəşəriyyətin qeyri-maddi mədəni irsi siyahısına salınmasına nail oldu.

 

Bu uğur hesabına artıq Azərbaycan muğamlarına və muğam ifaçılarına dünyanın ən mötəbər konsert salonlarının qapısı açılmış oldu. İndi muğamlarımız bütün Yer kürəsini  dolaşır, müxtəlif dünya xalqlarını öz möcüzəsi ilə təsirləndirərək, zövq oxşayır.

 

ALİ BAŞ KOMANDAN VƏTƏNİ DÜŞMƏNDƏN AZAD ETDİ...

XAN ŞUŞİNSKİNİN RUHU ŞADDIR...

  

Bütün bunlara rəğmən  əminliklə demək olar ki, bu gün Xan Şuşinskinin sonsuz səmalarda dolaşan ruhu şaddır, rahatdır. Çünki onun əzab-əziyyətlə 20-ci əsrin ortalarına gətirib çatdırdığı  Azərbaycan muğamları milli-mədəni dəyərlərimizin ən böyük təəssübkeşi olan Mehriban xanım Əliyeva tərəfindən qorunur, inkişaf edir, dünya musiqi mədəniyyəti nümunələri arasında ön sırada durur.

 

Xan Şuşinskinin ruhu bir də ona görə rahatdır ki, Ulu Öndərin Azərbaycan xalqının və dövlətinin müstəqilliyi,  tərəqqisi və rifahı üçün təyin etdiyi yeganə doğru yolun sadiq davamçısı  olan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev, özünün qətiyyətliyi, dönməzliyi, yüksək diplomatiya  bacarığı sayəsində 200 ilə yaxın müddət ərzində mərhələlərlə əzəli ərazilərinin itkisinə məruz qalmış Vətən torpağının Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgələrinin düşmən tapdağından azad edilməsinə nail olaraq, Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşa qalasında üç rəngli müqəddəs bayrağımızı dalğalandırdı.

 

İndi Xan Şuşinskinin bəstələyib, sevə - sevə oxuduğu mahnısında dediyi kimi, Şuşa yenidən dağların dumanından, qırmızı qofta və yaşıl tumandan don geymişdır və bu dəfə Şuşanın donu əbədiyyətədək yüksəklərdə dalğalanacaqdır. 

 

 Aslan Cavanşirov – Şuşinski 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Bu gün "Qızıl top" mükafatının qalibi bəlli olacaq 29 Noyabr 2021, 08:31 Bu günün hava PROQNOZU 29 Noyabr 2021, 08:24 “Brent” neft BAHALAŞDI 29 Noyabr 2021, 08:12 İsrail sərhədləri bağlayır 29 Noyabr 2021, 08:07 “Omikron”un daha yoluxucu olması ilə bağlı sübutlar YOXDUR 29 Noyabr 2021, 00:50 Bayden və Putin ilin sonuna qədər danışa bilər 29 Noyabr 2021, 00:42 Polşada Nizami Gəncəvinin 880 illiyi qeyd edildi 29 Noyabr 2021, 00:22 Əliyev Aşqabadda nəyə nail oldu? 29 Noyabr 2021, 00:04 Tovuzda ölümlə nəticələn ağır qəza 28 Noyabr 2021, 23:55 Spiker Ərəb Parlamentinin sədri ilə görüşdü 28 Noyabr 2021, 23:32 Sahibə Qafarova pakistanlı həmkarı ilə GÖRÜŞDÜ 28 Noyabr 2021, 23:18 Taliban avropalı diplomatlarla danışıqlar apardı 28 Noyabr 2021, 22:50 Deputatlar Qırğızıstan seçkilərini İZLƏDİLƏR 28 Noyabr 2021, 22:32 “Omikron”u öyrənmək üç həftə vaxt alacaq 28 Noyabr 2021, 22:08 Prezidentin Türkmənistana səfəri başa çatdı 28 Noyabr 2021, 21:47 Azərbaycan və Tacikistan Prezidentləri arasında görüş - YENİLƏNİB 28 Noyabr 2021, 21:44 İlham Əliyev və Ərdoğan görüşdü - YENİLƏNİB 28 Noyabr 2021, 21:35 İlham Əliyev və Rəisi arasında Zəngəzur dəhlizi müzakirəsi 28 Noyabr 2021, 21:30 Rəisi Qarabağdan DANIŞDI 28 Noyabr 2021, 21:24 Türkiyədə koronavirusla bağlı son vəziyyət 28 Noyabr 2021, 21:16 İlham Əliyev və Rəisi görüşdü - YENİLƏNİB 28 Noyabr 2021, 21:00 "Omikron" bu dəfə Danimarkada 28 Noyabr 2021, 20:56 Çexiyada yeni hökumət rəhbəri 28 Noyabr 2021, 20:44 “Qalatasaray”ın sabiq prezidenti vəfat etdi 28 Noyabr 2021, 20:16 Qırğızıstan seçkilərinin ilkin nəticələri 28 Noyabr 2021, 19:52 İran, Azərbaycan və Türkmənistan arasında qaz MÜQAVİLƏSİ 28 Noyabr 2021, 19:45 "Region ölkələri ilə ticarətin inkişafı prioritetidir" - Rəisi 28 Noyabr 2021, 19:25 Ərdoğan Zəngəzur dəhlizindən DANIŞDI 28 Noyabr 2021, 19:11 Tehranın hədəfi 28 Noyabr 2021, 18:45 Rusiyadan "Omicron"la bağlı təkzib - YENİLƏNİB 28 Noyabr 2021, 18:39 Peru silkələndi 28 Noyabr 2021, 18:32 "Zirə" qalib gəldi 28 Noyabr 2021, 18:18 Hökumətlərarası komissiyanın iclası keçiriləcək 28 Noyabr 2021, 18:02 Poroşenko: "Belarus tələ qurub" 28 Noyabr 2021, 17:58 Finalçı gimnastlar müəyyənləşdi 28 Noyabr 2021, 17:50
SORĞU Kommunal xərciniz ən çox hansı xidmətə gedir?