Arxiv
8 Aprel 2013, 12:54 | AKTUAL
Azərbaycan yolu: xarici amillər

Akif Nağı

Azərbaycanın öz yolunu seçib müəyyənləşdirməsi və bu yolla getməsinə əngəl olan çoxlu daxili və xarici amillər var. Daxili amillərin böyük əksəriyyəti də xarici təhdidlərlə bağlıdır. Xaricdən gələn təklifləri çox vaxt xoşməramlı niyyətlər kimi, daha dəqiqi, hər kəs öz təklifini xoşniyyətli təşəbbüs, istək kimi təqdim etməyə çalışır. Əslində isə xaricdən nəsə yaxşı bir şeyin gələcəyinə ümid etmək sadəlövhlükdür. Kiminsə başqası üçün yaxşı bir iş görəcəyinə inanmaq adi məntiqə sığmır,  hər kəsin, hər dövlətin, hətta ən yaxın millət və dövlətin də öz maraqları var. Bu maraqlar isə “mənə yaxşıdır, başqasına da yaxşı olsun” tezisi ilə bir araya sığmır.

Dünya özünü dərk edəndən bir dövlət, millət, qövm başqa bir dövlətə, millətə, qövmə münasibətdə yalnız öz maraqlarından çıxış edib. Əvvəl müstəmləkəçilik olub, sonra neomüstəmləkəçilik. Nisbətən güclü dövlətlər özlərindən zəif dövlətləri ya zəbt edib, ya da təsir dairəsində saxlayıblar. Məqsəd isə həmişə çox sadə olub: zəiflərin malik olduqları sərvətlərin, yeraltı və yerüstü xammalın mənimsənilməsi, həmin ölkələrdən satış bazarı kimi istifadə olunması. Bu həqiqəti hamı bilir, amma bəzən bu həqiqət gözəl ibarələr altında elə bacarıqla gizlədilir ki, hətta kifayət qədər ağıllı adamlar da özlərindən asılı olmayaraq aldanırlar. Daha aydın başa düşülməsi üçün bir misal çəkim. Rusiya  sosializm adı altında Azərbaycana gələndə xeyli ağılllı adam (hələ on minlərcə sadə insanı demirəm) elə hesab edirdi ki, ruslar bizə xoşbəxtlik gətirmək üçün gəlirlər, “Azərbaycanın xoşbəxtliyinin Rusiya  ilə bağlı olduğuna” ürəkdən inanırdılar. Bu gün “demokratiya” deyib car çəkən, “demokratiya hər dərdin dərmanıdır” deyən dostlarımızı bu misala diqqət yetirməyə çağırıram. O vaxt da deyirdilər ki, sosializm, sosialist demokratiyası hər dərdin dərmanıdır.  Hər kəs bilməlidir ki, bu gün bizə demokratiya,  liberalizm gətirirəm deyənlərin öz maraqları var.

Dedik ki, bir dövlət başqa dövlət, ölkə ilə bağlı maraqlarını müstəmləkəçilik, neomüstəmləkəçilik yolları ilə reallaşdırmağa çalışıb. Müstəmləkəçiliklə bağlı hamının məlumatı var,  neomüstəmləkəçiliyin də nə olduğunu çoxları bilir, sadəcə onu xatırlatmaq istəyirəm ki, neomüstəmləkəçilik dövründə böyük dövlətlər dünənə qədər müstəmləkəsi olan, indi azadlıq qazanan ölkələri iqtisadi rıçaqlar, vasitələrlə nəzarətdə saxlamağa, maraqlarını təmin etməyə çalışırdılar. Bu gün isə bu vasitələr də  artıq təsirini itirib, ona görə də böyük dövlətlər “təsir agentləri” deyilən şəxslər vasitəsilə bu və ya digər ölkədə öz maraqlarını təmin etməyə çalışırlar.  Hətta böyük dövlətlər bir-birlərinə qarşı da bu vasitədən istifadə edirlər.

Təsir agentlərinin sırasında prezidentlər, nazirlər, deputatlar, partiya və ictimai təşkilat rəhbərləri və sair ola bilər. Müşahidələrimə görə Azərbaycanda bu siyahı nazir və deputatlardan başlayır. Nazirlərin, deputatların, partiya sədrlərinin, QHT rəhbərlərinin, kütləvi informasiya vasitələri təmsilçilərinin böyük əksəriyyəti xarici dövlətlərin təsir agentləri qismində fəaliyyət göstərirlər. Onların xeyli hissəsi eyni zamanda hakimiyyətin təsir dairəsərindədirlər. “Eyni zamanda” ifadəsini təsadüfən işlətmədim, bu kateqoriyadan olanların iki ağası var. Təsir agentləri şəbəkəsi bugünkü dünyanın reallığıdır, yalnız Azərbaycana aid deyil, ona görə də faciə kimi qarşılanmamalıdır. Bu, reallıqdır, ondan qaçmaq mümkün deyilsə, təsirini minimuma endirməli və yararlanmalıyıq. Bu reallığı rəsmilər və qeyri-rəsmilər də dolayısı ilə etiraf edirlər, məsələn, belə deyilir ki, filan naziri işdən çıxarda bilmirlər, çünki arxasında filan dövlət dayanır, və yaxud bir də görürsən ki, müxalifətdə olmayan hansısa deputat müxalifətlə açıq təmas qurur, yəni hakimiyyətdən çəkinmədiyini nümayiş etdirir, deməli, hansısa xarici dövlətə güvənir. Başqa bir aydın məsələni də deyim. Liberal mövqedə dayanan partiya və ya QHT bir dəfə də olsun Qərbi, xüsusilə də ABŞ-ı incidə biləcək bəyanat vermir, dini yönümlü siyasi və ictimai qurumlar İranı, milliyətçilər Türkiyəni, sosial-demokratlar Rusiyanı incitməkdən çəkinirlər.

 Bütün bunlara bizdən asılı olmayan mövcud reallıqlar kimi yanaşmalı, Azərbaycanın xeyrinə işləməsinə nail olmalıyıq. Azərbaycanda maraqları olan ölkələrin istəklərini nəzərə almaq zorundayıq. Lakin iki cəhət hökmən ön planda olmalıdır. Birincisi, bu proseslər Azərbaycanın müstəqilliyinə, suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə heç bir halda xələl gətirməməlidir. İkincisi, təsir agentlərinin dövlətin siyasətinə, milli maraqlara təsir imkanlarının təhlükəli həddi keçməsinə imkan verilməməlidir.

 ABŞ başda olmaqla Qərb Azərbaycanda maraqlarını demokratiya və liberal dəyərlər adı altında təmin etməyə çalışır. Bu qrupu ABŞ və Avropa qismində iki yerə bölsək, ABŞ daha iddialı və təhlükəlidir, Avropa dövlətlərinin iddiaları elə də geniş və təhlükəli deyil. Amerika girdiyi yerin tam ağası olmağa öyrəşib. Ona görə də onlarla ehtiyatlı olmalıyıq. Rusiyanın siyasi, təşkilati, yəni partiya və QHT-lərlə təsir etmək imkanları zəifdir, əsasən administirativ resurslardan istifadə etməyə çalışırlar. İsrail maliyyə rıçaqlarından yararlanır, Azərbaycanda müəyyən çərçivədə söz yiyəsi olmağa çalışır. İsraillə bağlı ən təhlükəli məqam ondan ibarətdir ki, onlar imkan düşdükcə başqa dövlətləri yönəltməyi xoşlayırlar. İran dini vasitələrlə təsir imkanlarına malik olmaq istəyir, amma Qərbin şişirtdiyi qədər də təhlükəli deyil. İranla münasibətlərdəki ziddiyyətlərin aradan qaldırılması faydalı olardı. Türkiyə Azərbaycanın təbii, amma öz maraqları olan müttəfiqidir. Türkiyədən təhlükə gözlənilmir, lakin istənilən dəstəyin alınması da hələlik mümkün olmayıb.

 Siyasət, xüsusilə də xarici siyasət “mümkün olan” haqqında elmdir. Reallığı bilməli və onun tələblərinə uyğun hərəkət etməliyik. Xarici amillərin zərərli tərəfləri neytrallaşdırılmalı,  istifadə üçün yararlı hala salınmalı və ağıllı şəkildə istifadə olunmalıdır. Xarici siyasətin ən incə cəhəti odur ki, zərərimizə olanı da xeyrimizə işlədə, yönəldə bilək.

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Şəmkirçay su anbarında batan şəxs axtarılır 4 İyul 2020, 16:50 İcazəsiz istirahətə gəldilər, cərimə olundular - FOTO 4 İyul 2020, 16:24 İranda virusa yoluxanların sayı 250 minə yaxınlaşır 4 İyul 2020, 16:16 İsmayıllıda yığıncaq təşkil edən ata və 10 qonağı cərimələndi 4 İyul 2020, 15:59 Paytaxtda yük maşını piyadanı vurub öldürdü 4 İyul 2020, 15:49 AQTA maarifləndirir: Qablaşdırılma materialları qidaya necə təsir göstərir? 4 İyul 2020, 15:38 Taksidə sürücü və sərnişini maskasızdırsa, cərimələnəcək - XƏBƏRDARLIQ 4 İyul 2020, 15:15 Ermənilər Azərbaycanın daha min kvadrat kilometr ərazisinə iddia İRƏLİ SÜRÜB 4 İyul 2020, 15:02 AMEA-nın şöbə müdiri dünyasını dəyişdi 4 İyul 2020, 14:55 Rəsmi Bakı ABŞ-ı Müstəqillik günü münasibətilə təbrik edib 4 İyul 2020, 14:40 Karantin vaxtı işləyən sexin 56 işçisi cəzalandırıldı 4 İyul 2020, 14:23 Samuxda yas mərasimi keçirmək istəyən şəxslər cərimələnib 4 İyul 2020, 14:16 Almaniyada koronavirusdan ölüm faizi niyə aşağıdır? – Ekspertdən İZAH 4 İyul 2020, 14:00 Polis supermarketlərdə reydlər keçirir 4 İyul 2020, 13:42 Peşə təhsili üzrə teledərslərin 6 iyul cədvəli 4 İyul 2020, 13:25 Gizli işləyən kafe aşkarlandı: sahibi 1500, müştərilər 100 manat CƏRİMƏLƏNDİ 4 İyul 2020, 13:17 Paytaxtda qanunsuz  fəaliyyət göstərən obyekt bağlandı 4 İyul 2020, 13:03 Bakıda sabah hava necə olacaq? 4 İyul 2020, 12:54 Beynəlxalq ekspert: “Dünya bol su dövründən su azlığı dövrünə keçir” 4 İyul 2020, 12:45 Gəncədə “COVİD-19”la mübarizə çərçivəsində dezinfeksiya işləri aparılıb 4 İyul 2020, 12:33 Rusiyada koronavirusdan ölənlərin sayı 10 mini keçdi 4 İyul 2020, 12:24 Karantin günlərində Bakıdan Qəbələyə istirahətə gedənlər CƏZALANDIRILDI 4 İyul 2020, 12:13 Azərbaycan diasporu: Haradan haraya... 4 İyul 2020, 12:04 Daşkəsəndə 2 tondan çox narkotik məhv edilib  4 İyul 2020, 12:00 Fövqəladə vəziyyət Ermənistan iqtisadiyyatını  ciddi təhlükə altında qoyur 4 İyul 2020, 11:57 Dollar yağışı 4 İyul 2020, 11:55 Bakı meriyasından koronavirus AÇIQLAMASI: “Əməkdaşlar arasında…” 4 İyul 2020, 11:47 UNEC brendi Estoniyada da tanındı 4 İyul 2020, 11:43 Daha 3 ölkədə “Formula 1” yarışları ləğv oluna bilər 4 İyul 2020, 11:37 Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı 30 minə yaxınlaşır 4 İyul 2020, 11:32 Azərbaycana gələn 3 həkim geri qayıdıb, 19-u karantinə alınıb 4 İyul 2020, 11:25 Paşinyanın komandasının keçmiş üzvü: “Ermənistanı vətəndaş müharibəsi gözləyir” 4 İyul 2020, 11:12 Xətaidə qanunsuz kafe işlədən şəxs 2 min manat cərimələndi 4 İyul 2020, 10:57 Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşlarının məzuniyyəti təxirə salınıb? 4 İyul 2020, 10:56 Parisdə yanğın - ölən var 4 İyul 2020, 10:43