Arxiv
6 mart 2020, 11:00 | ƏDƏBİYYAT
Mir Cəfər Bağırovu özündən çıxaran HADİSƏ: “Necə? Necə? Məhəmməd Əminin sağlığına?!”

Mahir Qabiloğlu


Hörmətli oxucu. Mən ara-sıra atam Qabil və onun qələm dostlarıyla bağlı xatirələri qələmə alıram. Amma atamın yaradıcılığında da öz müasirləriylə bağlı müxtəlif yazılar var. Onlardan birini bu günlərdə Sizə təqdim etmək qərarına gəldim. Məhz Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni xatirə günü ərəfəsində. Bu insanı hamımız - lap babasını, ulu babasını tanımayanlar da belə, çox gözəl tanıyır. Tarixi şəxsiyyət kimi yox. Mən şəxsən nə bir məqaləsin, nə də məşhur “Əsrimizin Səyavuşu” kitabın oxumuşam. Sadəcə ilk tanışlığım müstəqil Azərbaycanın milli valyutası tədavülə buraxılanda olub. Adına da “Məmməd” demişik. Belə adqoymayla təkcə onu yox, Nizami Gəncəvini, Qız Qalasını, Şirvanşahları da aşağılamışıq:

- Kartoşka neçəyədir?
-  Bir “məmməd”ə.
- Nə oldu... Dünən bir “nizami”yəydi. Bəs ət neçəyədir?
- Bir “şirvan”a.
Və yaxud da marşrutlarda: 
- 20 yanvar - 9-cu mikrorayon bir “məmməd”!

Bu dialoqlar, reklamlar yəqin ki, yadınızdadır. Bir vaxtlar Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni yüksəklərə qaldıraraq adını Bakı Dövlət Universitetinə qoymuşduq. Foyedə büstünü də ucaltmışdıq. Söz vermişdik ki, həyətdə heykəli də olacaq. Sonra isə adını sildik. Büstünü də itirdik. Lap eynən xalq düşməni çıxartdığımız Sergey Mironoviç Kirov kimi. Bu günlərdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə yenə gündəmdədir.  Sizə təqdim edəcəyim bu yazını atam 1992-ci ildə - böyük yazıçımız Əli Vəliyevə istinadən yazıb. Yəqin Sizə də maraqlı olar.

QABİL

NECƏ? NECƏ? MƏMMƏDƏMİNİN SAĞLIĞINA?!


Qocaman ədibimiz, mərhum Əli Vəliyev nəinki xalq yazıçısı idi, bütün varlığıyla, başdan-ayağa xalq adamı idi. Əli müəllimi yaxından tanıyanlar onun bütövlüyünün, xalisliyinin, konkretliyinin, sözünə sahibliyinin, sözü adamın üzünə şax deməyinin, son nəfəsinə kimi dilinə yalan gətirməməyinin şahididirlər. Şahidlər deyəndə ki... şahidlər də bu saat bir o qədər qalmayıb. Ancaq Əli müəllimin mərdliyi, xeyirxahlığı yazılı-şifahi xatirələrdə zaman-zaman yaşayacaq. Elə buna görə də Mir Cəfər Bağırov “muzdur ” deyə çağırdığı Əli Vəliyevin xətrini istəyir, ona inanırdı. Bu da ki, bəzi rəhbər yoldaşları, böyük vəzifə sahiblərini qısqandırır, qıcıqlandırırdı. İndi yadigar kimi qələmə aldığım bu əhvalatı Əli Vəliyevin öz dilindən eşitmişəm.

Yox, yox, az qala yadımdan çıxmışdı. Səməd Vurğunu millətçilik damğasıyla ləkələyib, Bağırovun gözündən salanlarla Əli Vəliyev açıq, amansız mübarizə aparır, o, dəhşətli, ziddiyyətli, ipinin üstünə odun yığmaq olmayan adamla – respublikanın külli-ixtiyar sahibiylə böyük şair arasında canlı ünsiyyət körpüsünə çevrilirdi.

- Yoldaş Bağırov, Səməd Vurğun xalqımızın böyük şairidir.

- Bıl.

- Xeyr. Bıl da, yest də!

Bu gün 80-i haqlayan, Cəfər Cabbarlıdan sonra Azərbaycanın bir nömrəli dramaturqu hesab etdiyim, şairanə ədibimiz cavan İlyas Əfəndiyev üçün, onun çətin, ağır günlərində körpə balaları naminə, üzünə üz tutub Əli müəllimin Bağırovun hüzuruna minnətə getməyini yaddan çıxarmaq yalnız bir ailənin yox, vallahi-billahi bir xalqın nankorluğu olardı. Çünki, hər sönən istedad xalqın cibindən gedirdi. Müharibə vaxtı rus generalını şəhərin mərkəzindəki evindən çıxarıb, onun mənzilini Əliağa Vahidə vermək bilirsiniz nə demək idi?!

Əli Vəliyevin qulağına dəqiq çatır ki, pespublika prokuroru Xəlil Əfəndiyev “Kommunist” qəzeti barəsində onu heç oxumadan, əlinə götürmədən artıq-əskik danışır.

- Xəlil Əfəndiyev, Əli Vəliyevdir danışan. İki saat ərzində “Kommunist” qəzetinə şəxsən abunə qəbzini öz ayağınla gətirib öz əlinlə mənə göstərməsən, kişiyə deyəcəyəm ki, Xəlil Əfəndiyev “Kommunist” qəzetini saymır, oxumur.

- Ay Əli müəllim.

- Qurtardıq.

Hə, Əli Vəliyev danışırdı:

-... 1946-cı il idi. “Kommunist” qəzetinin redaktoruydum. O zaman xarici ölkələrlə əlaqə, xaricə gediş-gəliş nə gəzirdi? SSRİ Xarici İşlər Nazirliyiynin hətta məhdud, zəruri əlaqələri belə, çox məhdud idi. Hamı, hər şey dəmir pərdə dalındaydı. Türkiyəylə Azərbaycan söhbətindən hələ də qan iyi gəlirdi. Hələ də türk, Türkiyə deyənin, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə adının yanından keçənin dilini boğazından çəkib çıxardırdılar. Biz uşaqlar, necə deyərlər yeniyetmələr, tələbələr Məhəmməd Əmini tanımırdıq. Yadımdadır ki, Məmməd dayım yana-yana elə hey “Məhəmməd Əmin, Məhəmməd Əmin” deyərdi, mən başa düşməzdim. 62 yaşlı Məhəmməd Əmin Ankarada sağ-salamat idi və onu tanıyanlar Bakıda sükutla buna şükr edirdilər...

Bəli, belə bir zamanda nə təhər olursa, hansı diplomatik mübadiləyə, danışığa görəsə, hansı diplomatik kanallasa Türkiyə Həmkarlar Təşkilatının balaca bir nümayəndə heyəti – altı nəfər Moskvaya gəlir. O zaman respublika, vilayət, əyalət mərkəzlərinin özbaşına belə qonaq qəbul etməyə ixtiyarı yox idi. Yerinə düşməsə də deyim. Hələ Heydər Hüseynov faciəsi, suyu üfürə-üfürə içən Məmməd Arifin sən demə “Türk casusu” olmağı, Bağırovun Respublika fəalları yığıncağında bu casusu ifşa etməyi – 1950-ci il qabaqdaydı. Siz biləni Məmməd Arif kimi kölgəsindən qorxan, liberal, cəsarətsiz bir adamı “Türk casusu” adlandıran Mir Cəfər Bağırovun Məhəmməd Əmin Rəsulzadə kimi bir nəhəngə, mühacirə, mücahidə münasibəti necə olmalıydı?

Moskvada iş nə təhər gətirmişdisə, nümayəndə heyətinin təkidlə xahişinə görəmi, diplomatik incəliyə, nəzakətə görəmi, ya hansı bir mülahizəyləsə həmən türk qonaqları Bakıya gətirdilər. Bu gəliş xalqa, ictimaiyyətə bildirilmədi, bu haqda nə yazıldı, nə deyildi. Ancaq fakt o idi ki, türklər Bakıdaydı və onların hər birinə bəlkə altı çekist – həm Bakıdan, həm Moskvadan nəzarət edirdi. Güman gəlməz yerdə məhdud, məxfi ziyafətdə iştirak edən adamlardan biri də şəxsən Bağırovun göstərişiylə məndim. Bu məni gözügötürməyənlərə lap dağ çəkmişdi.

Hamı da bilir, Bağırov da bilirdi ki, mən içki içən adam deyiləm. Ancaq, məclisdə - belə bir məclisdə ələdüşməz bu nağıl fürsətdə söz deməliydim. Gözümün qabağına Məhəmməd Əmin gəldi – bizim Məhəmməd Əmin... ey dadi - bidad, bu dirigözlü ölümə getmək olardı. Birdən yadıma bir Məhəmməd Əmin də düşdü – türk şairi Məhəmməd Əmin Yurdaqul. Beləliklə, mən Rəsulzadəni də, Yurdaqulu da bir kənara qoyub ürəyimdə, vicdanımda, yaralı yerimdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, dilimdə şair Məmməd Əmin, piyaləmi götürüb ayağa qalxdım. Xalqın, millətin əziz oğlu, sözü-söhbəti dillərdə gəzən, arzuları ürəklərdə yaşayan Məhəmməd Əminin sağlığına ürəyimdən nə qədər xoş, həsrətli söz gəldi dedim. Dedim ki, Sizin – möhtərəm qonaqların şəxsində Məhəmməd Əminə Bakının, bütün Azərbaycan oxucularının salamını yetirin.

Mən elə sözlər, elə ikimənalı sözlər seçirdim ki, məşhər ayağına çəkiləndə vəziyyətdən çıxa bilim. Məşhər ayağı nağd idi. Çıxış yolum da nağd idi.

Bəli, həmən-həmən Mir Cəfərə çatdırdılar ki, bəs bu da Sizin muzdurunuz, bu da Sizin kommunist yazıçınız, bu da Sizin ərköyün uşağa döndərdiyiniz Əli Vəliyev ki, bəs, türklərin qabağında, Moskvadan gələnlərin qulağı eşidə-eşidə Musavat hökumətinin böyüyü, hal-hazırda Türkiyədə yaşayan, Azərbaycanı Sövet hökumətindən ayırmağa çalışan Məhəmməd Əminin sağlığına dəm-dəsgahla sağlıq dedi.

Bəli göy guruldadı, ildırım çaxdı. Mərkəzi Komitənin təbliğat-təşviqat üzrə katibi Həsən Həsənov (hər dövrün bir Həsəni olub) redaksiyaya zəng çaldı:

- Əli Qara oğlu, gəl görək, çağırır səni, işin şuluqdur.

- Həsən Həsənov, neynək, canın sağ olsun.

...İçəri girdm. Bağırovun gözləri pələng gözləri kimi yanırdı. Üzünü tutdu əyləşənlərə.

- Posmotrite na neqo.

Sonra mənə:

- Sən muzdur deyilsən, müzürsən, düşmansan.

- Yoldaş Bağırov, mən düşman-zad deyiləm. Düşman Sizin xəbərçilərinizdir...özü də savadsız xəbərçiləriniz.

- Kak tak?

- Aydınlaşdırın məsələni, günahım varsa...

- Sən Məhəmməd Əminin sağlığına nitq demisən.

- Bəli, yoldaş Bağırov, mən Türk xalqının sevimli şairi Məhəmməd Əminin – Məhəmməd Əmin Yurdaqulun şərəfinə sağlıq demişəm. Ona Azərbaycan oxucularının salamını göndərmişəm. Yoldaş Bağırov, mən günahkaram ki, bu yoldaşların dünyadan xəbəri yoxdur? Kimin ki, adı Məhəmməd Əmin oldu, deməli qurtardı getdi? Belə şey olar?

Mir Cəfər Bağırov sustaldı, əlindəki karandaşları stolun üstünə tökdü. Bu səfər istehzalı, sakitanə bir qəzəblə, nifrət və kinayəylə üzünü Həsən Həsənova, Qafarzadəyə, Əlizadəyə, Teymur Quliyevə, Qəzənfər Məmmədova, Vitali Səmədova və başqalarına tutub dedi:

- Ay Azərbaycanın dahi rəhbərləri, qoysanız işləyək. Uxodite.

Mən ayağa qalxanda “Muzdur, sən qal” dedi və zəngi basdı.

Bildim ki, limonlu çay gələcək... 

22 iyul 1992-ci il

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
BMT baş katibi cəbhədəki gərginliklə bağlı müraciət etdi 14 İyul 2020, 08:27 Türkiyədə sel dörd nəfərin həyatına son qoyub 14 İyul 2020, 00:44 “Ermənistan törətdiyi bütün qanunsuz əməllərin cavabını verəcəkdir” - XİN 14 İyul 2020, 00:31 Naftalanda ağır qəza: ölənlər var 14 İyul 2020, 00:19 Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlməsindən 51 il ötür 14 İyul 2020, 00:13 “Ermənistan regionda gərginliyi artırmağa çalışır” - Hikmət Hacıyev 13 İyul 2020, 23:59 “Ermənistanın təcavüzünü pisləyirik” - İranlı sabiq deputat 13 İyul 2020, 23:42 Nazir Avropa İttifaqını cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumatlandırdı 13 İyul 2020, 23:18 356 COVİD-19 xəstəsinin vəziyyəti ağırdır - FOTO 13 İyul 2020, 22:52 Şəmkirdə yağışın yaratdığı fəsadlar aradan qaldırılır 13 İyul 2020, 22:39 Çindən  ABŞ rəsmilərinə qarşı sanksiya 13 İyul 2020, 22:29 "Ölü" doğulan körpə basdırılarkən ağladı 13 İyul 2020, 22:14 Ukraynadan erməni təxribatına REAKSİYA 13 İyul 2020, 22:02 “Can Azərbaycana canımız fəda” - Mövlud Çavuşoğlu 13 İyul 2020, 21:51 Koronavirus Türkiyədə daha 19 can aldı 13 İyul 2020, 21:36 İranlı deputat koronavirusdan öldü 13 İyul 2020, 21:24 Ermənilərin 20-dən çox hərbçisi və texnikası məhv edildi - VİDEO 13 İyul 2020, 21:11 Cəlilabadda baş həkimin evi yandı 13 İyul 2020, 21:00 Quba-Xınalıq yolu BAĞLANDI 13 İyul 2020, 20:50 Elmar Məmmədyarov türkiyəli həmkarı ilə telefonla DANIŞDI 13 İyul 2020, 20:34 Gürcüstanın XİN başçısı azərbaycanlı həmkarına zəng etdi 13 İyul 2020, 20:29 Ermənilərin atdığı top mərmisi bu evə düşdü - VİDEO 13 İyul 2020, 20:18 Mətbuat Şurası cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı 13 İyul 2020, 20:09 Leysan yağışlar bu rayonlarda sel yaratdı -FAKTİKİ HAVA 13 İyul 2020, 20:00 Həmsədrlər cəbhədəki gərginliklə bağlı BƏYANAT yaydılar 13 İyul 2020, 19:50 Xarici işlər nazirlərinin üçtərəfli görüşü keçirildi 13 İyul 2020, 19:44 Spiker: “Azərbaycan əsgəri düşmənin istənilən həmləsinin qarşısını almağa qadirdir” 13 İyul 2020, 19:25 Gürcüstan prezidenti sərhəddəki gərginliklə bağlı bəyanat yaydı 13 İyul 2020, 19:17 Dərsliklərə yeni mövzular salınacaq - Təhsil Nazirliyi 13 İyul 2020, 19:00 Buraxılış imtahanlarının nəticələri ilə bağlı Apellyasiya komissiyası yaradıldı 13 İyul 2020, 18:50 Ermənistan ordusu Tovuzun Dondar Quşçu kəndini toplardan atəşə tutub 13 İyul 2020, 18:40 İdeyalarını reallaşdırmaq istəyənlər üçün fürsət: “EduHack” hakatonu   13 İyul 2020, 18:33 Müdafiə Nazirliyi Erministan tərəfinin iddialarını YALANLADI 13 İyul 2020, 18:25 ABŞ-da virusdan ölənlərin sayı 140 minə YAXINLAŞIR 13 İyul 2020, 18:21 Şəhid oğullarımızın qanı yerdə qalmayacaq - Bəyanat 13 İyul 2020, 18:17