Arxiv
20 Sentyabr 2022, 15:20 | İQTİSADİYYAT
28 ildə “Əsrin müqaviləsi”ndən nə QAZANDIQ…

“Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda “Azəri”, “Çıraq” yataqlarının və “Günəşli” yatağının dərinlikdə yerləşən hissəsinin birgə işlənməsi və neft hasilatının pay bölgüsü haqqında” Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) ilə dünyanın aparıcı neft şirkətləri arasında müqavilə imzalanmasından 28 il ötür.

 

Xatırladaq ki, 1994-cü il sentyabrın 20-də Bakıda Gülüstan sarayında Xəzərin Azərbaycan sektorundakı "Azəri", "Çıraq", "Günəşli" yataqlarının dərin su qatlarındakı neftin birgə işlənməsi haqqında dəyəri 7,4 milyard dollar olan "məhsulun pay bölgüsü" tipli müqavilə imzalanıb. Müqavilə öz tarixi, siyasi və beynəlxalq əhəmiyyətinə görə "Əsrin müqaviləsi" adlanaraq, təxminən 400 səhifə həcmində və 4 dildə öz əksini tapıb.

 

"Əsrin müqaviləsi"ndə dünyanın 8 ölkəsi (Azərbaycan, ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Türkiyə, Norveç, Yaponiya və Səudiyyə Ərəbistanı) 13 ən məşhur neft şirkəti (Amoco, BP, McDermott, UNOCAL, ARDNŞ, Lukoil, Statoil, Exxon, Türkiyə Petrolları, Pennzoil, ITOCHU, Ramco, Delta) iştirak edib. Bu müqavilədə Böyük Britaniyanın "British Petroleum" (investisiyanın 17,12 faizi) və "Ramco" (2,08 faizi), ABŞ-ın "Amoco" (17,01 faiz), "UNOCAL" (11,2 faiz), "Penzzoil" (9,81 faiz), "McDermott" (2,45 faiz), Rusiyanın "Lukoil" (10,0 faiz), Norveçin "Statoil" (8,56 faiz), Türkiyənin "Türk petrolları şirkəti"nin (1,75 faiz) və Azərbaycan Neft Şirkətinin isə 20 faiz payı nəzərdə tutulub. Bununla da "Yeni neft strategiyası" və doktrinası uğurla həyata keçirilməyə başlanıb.

 

"Əsrin müqaviləsi" Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi tərəfindən təsdiq edilib və 12 dekabr 1994-cü ildə qüvvəyə minib.

 

Onu da qeyd edək ki, Ümummilli lider Heydər Əliyevin 2001-ci il 16 avqust tarixli Sərəncamına əsasən, müqavilənin imzalandığı tarix – 20 sentyabr Azərbaycanda Neftçilər Günü kimi qeyd olunur.

 

 

"Əsrin müqaviləsi"nin əhəmiyyəti barədə Modern.az-a danışan Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri, ekspert İlham Şaban bildirib ki, 28 il öncə imzalanan sənəd Azərbaycan çox böyük fayda bəxş edib.

 

“Bu müqavilə sayəsində Azərbaycan neft-qaz sazişlərində beynəlxalq şirkətlərə özünü ciddi oyunçu kimi təqdim edə bildi. Bundan sonra Azərbaycan daha 36 müqavilə imzaladı. Onların realizə etapında nadir hadisə yaşandı. Belə ki, nə hökumət, nə Dövlət Neft Şirkəti, nə də müqaviləni imzalayan xarici şirkətlər sənədin icrası zamanı ona hansısa dəyişiklik və korrektə etdilər. Bu isə indi cənab Prezidentin dediyi kimi, bizim sözümüzün imzamız qədər kəsərli olması faktını hələ o zaman sübut etdi”.

 

Ekspertin fikrincə, "Əsrin müqaviləsi"nin ən böyük faydalarından biri sənayedə sosializmdən kapitalizmə keçidin başlanğıcı olub:

 

“Buna qədər Azərbaycanda özəl kapital, özəl müəssisə deyiləndə ancaq kiçik və xırda müəssisələr nəzərdə tutulurdu. Bu baxımdan “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” yataqlarının istismarından məsul olan Azərbaycan beynəlxalq əməkdaşlıqda kapitalizmin ilk nümunəsi oldu”.

 

 

İlham Şaban qeyd edib ki, Azərbaycanın "Əsrin müqaviləsi"ndən əldə etdiyi qazanc çoxşaxəli olub:

 

“Müqavilə sayəsində Azərbaycan 1 sentyabr 2022-ci ilə qədər 162 milyard dollar mənfəət əldə edib. Həm hökumət vergilərdən qazanc götürüb, həm də Dövlət Neft şirkəti özünə düşən paya görə vəsait qazanıb. Hazırda Dövlət Neft Fondunda 45 milyard ABŞ dolları mövcuddu. Yerdə qalanların hamısı xərclənib. Xərcələmələrin 90 faizindən çoxu dövlət büdcəsinə transfer edilib.

 

“Neftdən bizə nə gəldi” deyən vətəndaşlar bilməlidir ki, həmişə büdcəmizin yarısından çoxunu Dövlət Neft Fondundan gələn vəsaitlər təmin edib. Neft Fonduna gələn gəlirlərin 95 faizini təkcə bu layihə təmin edir. Bu vəsait təbii ki, hər kəsin şəxsən cibinə daxil olmur. Ancaq hazırda nə görürüksə, nə ediriksə, həmin 162 milyarddan geriyə qalan 120 milyardın sayəsindədir. “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” layihəsi olmasa, həmin 120 milyardı haradan tapacaqdıq? Ölkəmizin, paytaxtımızın dəyişdirilməsini nəyin hesabına edəcəkdik? İxracı cəmi 3-5 milyon dollar olan kənd təsərrüfatı ilə bunları etmək mümkün deyil. Bu gün həm də qazdan gələn gəlir çox yüksəkdir. Bu il qazdan 20 milyard dollar vəsait əldə edilib”.

 

Qeyd edək ki, ümummilli lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanmış “Əsrin müqaviləsi” respublikamızın salnaməsinə yeni neft strategiyasının şanlı səhifəsi kimi yazılıb. Bu müqavilə həm karbohidrogen ehtiyatlarının miqdarına, həm də qoyulan sərmayələrin həcminə görə dünyada bağlanan ən iri sazişlər siyahısına daxildir.

 

Həmçinin oxuyun:

“Əsrin müqaviləsi”nin imzalanmasından 28 il ötür

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Ermənistan KTMT-dən çıxır
Stadionda iğtişaş: onlarla ölən var  09:39, Bu gün Türkiyədə İŞİD üzvləri qandallandı  09:30, Bu gün Traktor aşdı: 22 nəfər öldü  09:23, Bu gün Qardaş ölkə qrup lideri oldu 09:14, Bu gün İmran Xan həbs ediləcək - MƏHKƏMƏ QƏRARI  09:05, Bu gün Bursada ət deposu yandı 09:00, Bu gün Hava küləkli olacaq 08:17, Bu gün Əkrəm Əylisli nədən qorxur? 01:25, Bu gün İrəvan separatçıları “tərəf”ə çevirmək istəyir - TƏHLİL 01:11, Bu gün İran və ABŞ arasında məhbus mübadiləsi  00:59, Bu gün Meksikada helikopter qəzası - Ölənlər var 00:29, Bu gün Avropa liderləri "Şimal axını" ilə bağlı görüş keçirəcək 1 Oktyabr 2022, 23:57 Müdafiə naziri Ukraynaya gizli səfər edib 1 Oktyabr 2022, 23:21 Rusiyadan İtaliyaya qaz tədarükü dayandırıldı 1 Oktyabr 2022, 23:17 Türkiyədə ağır qəza - 25 nəfər yaralandı 1 Oktyabr 2022, 22:54 Cüdoçularımız Avropada 6 medal qazandı 1 Oktyabr 2022, 22:43 Rəhim Rəhimlinin həkimi danışdı: “Bu qədər yaşayacağını düşünmürdüm” 1 Oktyabr 2022, 22:30 Ukrayna üçün lend-liz qanunu qüvvəyə mindi  1 Oktyabr 2022, 22:26 Polşa Belarusla sərhəddə divar tikintisini başa çatdırdı 1 Oktyabr 2022, 21:57 36 yaşlı kişini maşın vurub öldürdü 1 Oktyabr 2022, 21:49 Türkiyə Dünya Kuboku üçün Qətərə qoşun göndərəcək  1 Oktyabr 2022, 21:36 Erməni əsgər xidmət yoldaşını azərbaycanlı zənn edərək öldürdü 1 Oktyabr 2022, 21:24 Türkiyə terrorçuları PUA-larla vurdu 1 Oktyabr 2022, 20:59 Krımın Belbek aerodromunda güclü partlayış olub 1 Oktyabr 2022, 20:32 Rus milyarderin superyaxtası satışa çıxarıldı 1 Oktyabr 2022, 20:24 TƏBİB yanğında xəsarət alanlar haqda məlumat yaydı 1 Oktyabr 2022, 20:21 “İlham Əliyev olmasaydı, bizim üçün asan olmazdı” - Vuçiç 1 Oktyabr 2022, 20:14 “Qarabağ” “Neftçi”ni məğlub edərək lider oldu 1 Oktyabr 2022, 19:57 İlham Əliyev Bolqarıstanda açılışa qatılıb - YENİLƏNİB 1 Oktyabr 2022, 19:54 Yaşayış binasında yanğın, 37 nəfər təxliyə edildi - YENİLƏNİB 1 Oktyabr 2022, 19:36 Azərbaycanda kompüter istehsalı artıb 1 Oktyabr 2022, 19:30 Kadırov Ukraynanı nüvə silahı ilə vurmağa ÇAĞIRDI 1 Oktyabr 2022, 19:11 İlham Əliyevin Bolqarıstana səfəri başa çatdı 1 Oktyabr 2022, 18:51 ATƏT missiyası Ermənistan-Azərbaycan sərhədinə göndərilə bilər 1 Oktyabr 2022, 18:48 Məşhur jurnalist AZƏRTAC-da ustad dərsi keçib 1 Oktyabr 2022, 18:37 Fransa Ukraynaya əlavə Sezar”lar göndərəcək  1 Oktyabr 2022, 18:33 Rusiya Liman şəhərindən geri çəkildiyini bəyan etdi 1 Oktyabr 2022, 18:14 Dünyanın ən qeyri-adi şairi - 74 yaşlı Vaqif Bayatlı 1 Oktyabr 2022, 18:09 Ermənistan Ukraynanı özünə dost yox, düşmən sayır - Erməni ekspert 1 Oktyabr 2022, 17:39