Yəqin ki, ticarət və xidmət obyeklərində ödənişi kartla ödəmək istədikdə “POS-terminal yoxdur, amma kartdan karta ata bilərsiniz” cavabını eşitmisiniz. Bu, son dövrlər müştəri və sahibkarlar arasında çox rast gəlinən bir vəziyyətdir. Bəzi ticarət obyektlərində POS-terminal ümumiyyətlə olmur, olan obyektlərdə isə müştəri kartla ödəniş etmək istədikdə satıcı "İnternet yoxdur, aparat işləmir", "POS-terminal xarab olub, təmirdədir", “bankda texniki problem var” kimi bəhanələr gətirir.
Bu üsul daha çox gəlirləri və dövriyyəni gizlətmək məqsədilə istifadə edilir. Xüsusilə kiçik və orta ölçülü ticarət obyektlərində, vergi öhdəliklərindən və qeydiyyatlı dövriyyədən yayınmaq istəyən sahibkarlar arasında geniş yayılmış bir təcrübədir. Dövriyyəni gizlətmək məqsədilə həyata keçirilən bu cür əməliyyatlar ümumilikdə dövlətin vergi gəlirlərinə, həm də iqtisadi şəffaflığa ciddi zərbə vurur.
Modern.az-ın məlumatına görə, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti son dövrlər "kartdan-karta" üsuli ilə işləyən obyektlərə qarşı mübarizəyə başlayıb və yüzlərlə obyket cərimlənib.
POS-terminallların harada quraşdırlması məcburidir?
Nazirlər Kabinetinin 2012-ci il 4 oktyabr tarixli 219 nömrəli qərarı ilə“Azərbaycan Respublikasının ərazisində POS-terminalların quraşdırılması, istifadəsi və tətbiqi Qaydaları” təsdiq edilib. Qərarda ümumi tələblər, POS-terminalın quraşdırılması, POS-terminaldan istifadə edilməsi, POS-terminalın qeydiyyatdan çıxarılması kim müddəalar əksini tapıb.
Qaydalara görə, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti qanunvericiliyə müvafiq olaraq POS-terminalların quraşdırılması tələb olunan sifarişçiyə məxsus bütün təsərrüfat subyektlərində POS-terminalların quraşdırılması üçün bildiriş göndərir. Sifarişçi bildirişi aldıqdan sonra 10 iş günü müddətində POS-terminalın quraşdırılması üçün banka müraciət etməlidir.
Bank sifarişçinin müraciətinə 3 iş günü müddətində baxır. Bu müddətdə POS-terminalın quraşdırılması üçün texniki imkanların yoxlanması məqsədi ilə təsərrüfat subyektinə yerində baxış həyata keçirilə bilər.
Nazirlər Kabinetinin 2012-ci il 4 oktyabr tarixli 219 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “POS-terminallar quraşdırılacaq obyektlərin müəyyənləşdirilməsi meyarları”na əsasən, ölkə ərazisində POS-terminalların quraşdırılması məcburi olan obyektlərin siyahısı müəyyən edilib:
- dövriyyəsindən və ərazisindən asılı olmayaraq, ƏDV ödəyicilərinin bütün təsərrüfat subyektləri (obyektləri) (vergi ödəyicisinin ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alındığı tarixdən);
- dövriyyəsindən və ərazisindən asılı olmayaraq, avtomobil və mebel satışı üzrə ixtisaslaşmış müəssisələr, idman və sağlamlıq kompleksləri, səhiyyə obyektləri, istirahət və əyləncə obyektləri, mehmanxanalar, şadlıq evləri, yanacaqdoldurma məntəqələri, hava, su, dəmiryol və avtomobil nəqliyyatı vasitələri ilə sərnişindaşımada biletlərin satışını həyata keçirən satış məntəqələri və turizm şirkətləri (təsərrüfat subyektinin (obyektinin) qeydiyyata alındığı tarixdən);
- rüb üzrə orta aylıq dövriyyəsi 2.000 manatdan artıq olan vergi ödəyicilərinin bütün təsərrüfat subyektləri (obyektləri);
- hüquqi şəxslərə və fərdi sahibkarlara məxsus minik avtomobili ilə (taksi) sərnişin daşınmasını həyata keçirən nəqliyyat vasitələri;
- vergilərin və göstərilən xidmətlərə (işlərə) görə dövlət rüsumlarının və haqlarının ödənişini qəbul edən dövlət orqanları.
Sahibkarların gizli niyyətləri
İqtisadçı-ekspert Xalid Kərimli Modern.az-a bildirib ki, sahibkarların "kartdan-karta" əməliyyatına üstünlük verməsi bir neçə istiqamətdə xarclərdən yayınması ilə bağlıdır. İlk növbədə onlar bu yolla dövriyyələrini azaltmağa cəhd edir ki, bu zaman onlar az vergi ödəyirlər. Eyni zamanda mikrosahibkarlar çalışır ki, dövriyyə 200 min manatı keçməsin, bu halda onlar avtomatik ƏDV ödəyicisinə çevriləcəklər. Sahibkarlar düşünür ki, ƏDV ödəyicisi olduqda onların daha çox vergi öhdəliyi yaranır, ona görə də sadələşdirilmiş vergidə qalmaq istəyirlər.
POS-terminallardan istifadədən yayınmağın digər səbəbi bankdan pulun çıxarılması zamanı yaranan xərclərdir. Ekspert deyir ki, terminalla ödəniş edilən zaman vəsait birbaşa hesaba oturur: “Vaxt başında sahibkar həmin vəsaiti nağdlaşdırmaq istədikdə 1-2 faiz sadələşdirilmiş vergi və nağdlaşdırma komissiyası ödəməli olur. Üstəlik fiziki şəxslər ay ərzində 15 min, hüquqi şəxslər isə 30 min manat çıxara bilərlər. Bu da onların nağd vəsaitdən istifadə imkanlarını məhdudlaşdırır. Üstəlik bəzi sahibkarlar işçilərin əmək haqqını 2 hissədə saxlayırlar. Köçürmə öz yerində, amma işçiyə nağd şəkildə əmək haqqı ödəməklə də vergidən yayınmağa cəhd göstərirlər".
"Kartdan-karta" üsulundan istifadənin bir səbəbi də sahibkarlar tərəfindən qiymət artırma imkanlarının olmamasıdır. Belə ki, sahibkar ödədiyi vergini məhsul və ya xidmətin üzərinə gəlir və bu zaman rəqabətdə uduzur. Qiyməti artıra bilməyəmlər xərclərini azaldaraq rəqabətdə qalmağa çalışırlar.
Xalid Kərimli vergidən yayınmanın qarşısının alınması üçün həyata keçirlən tədbirlərin düzgün olduğunu bildirib. "Sahibkar vergidən yayındıqda müştərilərin də hüquqlarını pozur. Çünki "kartdan-karta" ödəniş ediləndə sahibkarlar qəbz verə bilmirlər. Nə zamansa alınan məhsulun qaytarılması və ya dəyişdirilməsi zamanı müştəri çətinliklərlə qarşılaşır. Nağd ödəniş zamanı qəbz verilsə belə bu müştərinin ƏDV ilə bağlı hüquqlarını məhdudlaşdırır və onlar lazımi keşbeki əldə edə bilmirlər".
"Kartdan-karta" ödəmə 6 min manata başa gələ bilər
Vergi Məcəlləsinin 58.7-ci maddəsinə əsasən, POS-terminalların quraşdırılması məcburi olan obyektlərdə POS-terminalların quraşdırılmaması və POS-terminal quraşdırılmış obyektlərdə nağdsız ödənişlərin qəbulundan imtina edilməsinə görə vergi ödəyicisinə təqvim ili ərzində belə hallara birinci dəfə yol verildikdə 1000 manat məbləğində, təqvim ili ərzində belə hallara ikinci dəfə yol verildikdə 3000 manat məbləğində, təqvim ili ərzində belə hallara üç və daha çox dəfə yol verildikdə isə 6000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.
Dövlət Vergi Xidmətindən Modern.az-ın sorğusuna cavab olaraq bildirilib ki, maarifləndirmə və inzibati tədbirlər nəticəsini verir. Son vaxtlar kartdan-karta əməliyyat aparan sahibkarların sayında əhəmiyyətli azalma müşahidə edilir. Bununla belə Dövlət Vergi Xidməti pərakəndə ticarət və iaşə obyektlərində nağdsız ödənişlərin POS-terminal deyil, kartdan-karta köçürmə əməliyyatları vasitəsilə həyata keçirilməsi hallarının qarşısının alınması məqsədilə vergi nəzarəti tədbirlərini davam etdirir. Həmin sahibkarlıq subyektləri ilə bağlı protokollar tərtib olunub və maliyyə sanksiyalarının tətbiqi barədə qərarlar qəbul edilib.
Mobil POS-terminal – bəhanəyə yer yoxdur
Xidmətdən bildirilib ki, POS-terminal quraşdırmayan sahibkarlar mobil terminalllardan istifadə edə bilər. mPOS xidməti əslində mobil telefonlara əlavə qurğu qoşmaq və proqram təminatı yazmaqla onların POS-terminal kimi istifadə olunmasını ehtiva edir, lakin NFC texnologiyasının istifadə edildiyi hallarda heç bir əlavə qurğuya ehtiyac olmur, mobil telefon və ya planşet POS terminal kimi istifadə edilə bilir. Bu tip qurğunun tətbiqinin əsas üstünlüyü kompaktlıq, aşağı qiymət və internet şəbəkəsinin olduğu istənilən yerdə ödənişlərin qəbul edilə bilməsidir. mPOS xidmətini əldə edən satıcı müxtəlif qeydiyyat prosedurlarını keçdikdən sonra öz mobil telefonunu POS terminal kimi müştərilərinin istifadəsinə təqdim edə bilər.
Dövlət Vergi Xidməti bəyan edir ki, nağdsız vəsaitin qəbulu yalnız POS-terminal vasitəsilə həyata keçirilməli və bu zaman vətəndaşlara POS-terminalın qəbzi ilə yanaşı nəzarət-kassa aparatının çeki də təqdim olunmalıdır. “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanuna görə POS-terminalların quraşdırılması, “Elektron ticarət haqqında” Qanuna əsasən isə istehlakçılara elektron ödəniş etmək imkanının yaradılması vergi ödəyicilərinin birbaşa vəzifələrinə aiddir.
