ABŞ Prezidenti Donald Tramp 2 aprel tarixini ölkənin iqtisadi müstəqilliyi günü elan edib və genişmiqyaslı gömrük tarifləri tətbiq etdiyini açıqlayıb.
Ağ Evin Rəngli Bağında təşkil olunan tədbirdə Tramp ABŞ-ın son 50 ildə iqtisadi istismara məruz qaldığını iddia edib və bu vəziyyətin dəyişəcəyini bildirib.
Yeni tariflər Çin üçün 34%, Avropa İttifaqı üçün 20%, Yaponiya üçün 24%, Hindistan üçün 26% təşkil edəcək. Ən yoxsul ölkələrdən biri olan Vyetnam və Myanma üçün isə bu tariflər 50%-ə qədər artırılacaq.
Bundan əlavə, bütün ölkələrdən minimum 10%-lik gömrük rüsumu alınacaq. Bu addımın əsas məqsədi ABŞ iqtisadiyyatını qorumaq və ticarət balansını bərabərləşdirməkdir.
Siyahıda Azərbaycanda da var. ABŞ ölkəmizə 10% gömrük rüsumu tətbiq edib.
Tramp Konqresin təsdiqini gözləmədən tarifləri tətbiq etmək üçün ABŞ-ın xarici ticarət kəsirini fövqəladə hal elan edib. Bu addım Trampa qanunvericilikdən yan keçərək birbaşa qərarlar verməyə imkan yaradır.
"İllər boyu zəhmətkeş amerikalılar kənarda oturmaq məcburiyyətində qalıblar, digər ölkələr isə əsasən bizim hesabına zənginləşib və güclü olublar. Amma indi çiçəklənmə növbəsi bizimdir", - Tramp deyib.
Milli Məclisin deputatı Tahir Mirkişili Modern.az-a açıqlamasında bildirib ki, tariflər Trampın iqtisadi baxışının mərkəzi hissəsidir.
"O deyir ki, “tarif” onun sevimli sözüdür və uzun müddətdir ki, beynəlxalq azad ticarət sazişlərini tənqid edir. Onun fikrincə, tariflər ABŞ istehlakçılarını daha çox Amerika istehsalı olan mallar almağa həvəsləndirəcək, ölkə iqtisadiyyatını gücləndirəcək və daxil olan vergilərin həcmini artıracaq.
Tramp həmçinin Amerikanın “fırıldaqçılar” tərəfindən istifadə edildiyini və əcnəbilər tərəfindən “talan edildiyini” iddia edərək, ABŞ-ın idxal etdiyi mallarla digər ölkələrə ixrac etdiyi malların dəyəri arasındakı fərqi azaltmaq istəyir.
Məsələn, 2024-cü ildə ABŞ-ın Avropa İttifaqı (AB) ilə ticarət kəsiri 213 milyard dollar (165 milyard funt sterlinq) olub, Tramp bunu “vəhşilik” adlandırıb.
Tramp bu gündən etibarən ABŞ-yə gələn bütün idxal mallarına minimum 10%-lik “əsas” tarifin tətbiq etdiyini elan edib.
Bununla belə, Trampın "ən pis cinayətkarlar" kimi təsvir etdiyi bir neçə ölkə Çindən gələn mallara 54% (mövcud 20% daxil olmaqla), Kamboca məhsullarına 49% və Vyetnam idxalına 46% daxil olmaqla daha böyük tariflərlə üzləşəcək. Aİ-dən gələn mallara 20% vergi tutulacaq.
İqtisadçılar arasında geniş konsensus var ki, tariflər ABŞ istehlakçıları üçün idxal olunan mallar üzrə qiymətləri artıracaq.
Bəzi firmalar daha az xarici mal idxal etmək qərarına gələ bilər - və ya tamamilə dayandıra bilər - bu da öz növbəsində mövcud olanları daha da bahalı edə bilər.
ABŞ-də idxal olunan komponentlərdən istifadə etməklə istehsal olunan malların qiyməti də arta bilər.
Məsələn, avtomobil hissələri bir avtomobil tam yığılmazdan əvvəl adətən ABŞ, Meksika və Kanada sərhədlərini dəfələrlə keçir.
Bəs ABŞ tariflərinin Azərbaycan ixracına təsiri necə olacaq?
Baxmayaraq ki, ABŞ-ın Azərbaycanla xarici ticarət dövriyyəsində kəsr mövcud deyil, ABŞ xeyrinə profisit mövcuddur, amma ABŞ digər ölkələr kimi Azərbaycandan da idxal olunan məhsullara 10% lik baza idxal tarifi tətbiq edib. Qeyd edim ki, indiyə qədər Azərbaycandan ABŞa ixrac olunan məhsullar 0% idxal rüsumu ödəyirdilər.
Azərbaycan ABŞ a daha çox qeyri-neft məhsullatı ixrac edir. Artım dinamikası xeyli yüksəkdir. Tariflər bütün ölkələrə və müxtəlif dərəcələrlə tətbiq olunduğundan onun ölkələrə təsiri də müxtəlif olacaq. Təhlillər göstərir ki, Azərbaycan məhsullarına ABŞ bazarında rəqib olan ölkələrin bir çoxuna qarşl tətbiq olunan tariflər Azərbaycana tətbiq olunan tariflərdən yüksəkdir. Məsələ, Azərbaycan məhsullarına 10% lik tarif tətbiq olunsa da, Çindən idxal olunan məhsullata 54%, Avropa Birliyindən 20%, Qazaxstandan 27% lik tarif və s. tətbiq olunur. Bu o deməkdir ki, Azərbaycan məhsulları ABŞ bazarlarında digər rəqib ölkələrə nisbətən daha ucuz olacaq. Bu isə, ABŞ-yə Azədbaycan qeyri-neft məhsulları ixracını artırmaq üçün yaxşı fürsətin yaranması deməkdir".
