Travmatologiya və ortopediya sahəsində son illər müraciətlərin sayı artmaqdadır. Xüsusilə də müxtəlif səbəblərdən yaranan travmalar, uşaqlarda ortopedik dəyişikliklər, fəqərə problemləri, diz ağrıları və boy uzatma əməliyyatları gündəmdədir.
Leyla Medical Center-in ortoped-travmatoloqu Elnur Nəbiyev bu sahədə tez-tez qarşılaşdığı problemlər, onların yaranma səbəbləri və müalicə metodları barədə Modern.az-ın suallarını cavablandırıb.
Cəmiyyətimizdə insanlar çox zaman travma və ağrı hallarında həkimə deyil, sınıqçılara müraciət edirlər. Bu yanaşma nə qədər doğrudur?
Bu yanaşma təəssüf ki, çox yayılmış və bəzən insanlar tərəfindən təbii bir şey kimi qəbul edilir. Bir çox insan, xüsusilə də kəskin ağrılar və travmalar zamanı daha tez və sürətli yardım almaq istəyirlər. Lakin, qeyri-peşəkar şəxslər tərəfindən edilən müdaxilələr çox ciddi nəticələrə yol aça bilər. Sınıqçılar yalnız çox sadə zədələr üçün keçici bir həll təklif edə bilərlər. Lakin, mürəkkəb və ağır travmalar, xüsusən də sümük qırıqları, oynaq zədələri və fəqərə sürüşməsi kimi hallarda bu cür müdaxilələr fəsadlara, hətta amputasiyaya səbəb ola bilər. Peşəkar ortoped-travmatoloqlar yalnız zədələnmiş bölgəni düzgün şəkildə müalicə edərək, gələcəkdə xəstənin funksional və estetik problemlərinin qarşısını alırlar.
Belə hallardan biri də fəqərə sürüşməsidir. Bəzən insanlar bunu xalq təbabəti ilə müalicə etməyə çalışırlar. Bu doğrudurmu?
Fəqərə sürüşməsi çox ciddi bir ortopedik və nevroloji problemdir və bu cür ciddi vəziyyətin xalq təbabəti ilə müalicə edilməsi heç bir halda məqbul deyil. Xalq təbabəti üsulları, müəyyən bədənin hissələrinə tətbiq edilən mexaniki və ya bitki tərkibli vasitələr, ümumiyyətlə, müasir tibbin inkişafı ilə müqayisədə çox köhnəlmiş və risklidir. Fəqərə sürüşməsi xəstənin onurğa sütunu və sinir sistemini təsir edir, bu da əzələ və hərəkət sistemində ağır pozuntulara gətirib çıxara bilər. Bu vəziyyətin müalicəsi yalnız müasir cərrahi üsullar və mütəxəssis nəzarəti ilə mümkündür. Əgər bu problem vaxtında düzgün müalicə edilməzsə, hətta hərəkət etmə qabiliyyətində qalıcı itkilər belə ola bilər.
Klinikanıza ən çox hansı şikayətlərlə pasiyentlər müraciət edirlər?
Klinikamıza ən çox müraciət edən xəstələrdə diz, bel, mil-bilək, daban nahiyəsindəki ağrılar və hərəkət məhdudiyyətləri ilə bağlı şikayətlər olur. Bu, daha çox yaşlı pasiyentlərdə diz ağrıları ilə əlaqəli olur, çünki yaşla birlikdə diz qığırdağında artroz inkişaf edir. Uşaqlar isə daha çox travmalara məruz qalır və bu, xüsusilə məktəb və küçə mühitində baş verir. Diz və bel ağrıları ilə bağlı şikayətlərin artması həm də yaşam tərzinin dəyişməsi, fiziki fəaliyyətin azaldılması və bəzən yanlış duruşla əlaqədardır. Eyni zamanda, idmançı olan və fiziki yük altındakı insanlar da bu tip şikayətlərlə tez-tez müraciət edirlər.
Diz ağrılarının səbəbləri nələrdir və hansı yaş qruplarında daha çox müşahidə olunur?
Diz ağrılarının səbəbləri müxtəlif ola bilər. Yaşlı insanlarda ən çox diz qığırdağının yeyilməsi (artroz) ilə əlaqədar ağrılar baş verir. Artroz, zamanla diz oynaq qığırdağının təbii olaraq dağılması və ya zədələnməsi nəticəsində yaranır. Bu vəziyyət, qığırdağın aşındığı və sümüklərin bir-birinə sürtünməsi ilə ağrılı hərəkətləri yaradır. Gənc yaşlarda isə, daha çox travmalar nəticəsində diz oynaq bağlarının zədələnməsi, menisklərin yırtılması və digər ciddi travmaların yaratdığı ağrılar müşahidə olunur. Yəni, diz ağrıları müxtəlif yaş qruplarında fərqli səbəblərlə baş verir.
Travmaların müəyyən mövsümü varmı? Qışda, yoxsa yayda daha çox rast gəlinir?
Ümumiyyətlə, travmaların mövsümü yoxdur, çünki hər mövsümdə və hər vaxtda travma baş verə bilər. Lakin, bəzən müəyyən mövsümlərdə, məsələn, qışda sürüşmə nəticəsində zədələnmələr daha çox olur. Bu da iqlim şəraitinin travmalara təsir etməsindən irəli gəlir. Qışda buzlu və qarlı hava şəraiti insanları daha ehtiyatlı olmağa məcbur edir, amma bəzən diqqətsizlik və sürüşmələr nəticəsində zədələr baş verir. Yayda isə idmanla məşğul olan, velosiped sürən və digər fiziki fəaliyyətlə məşğul olan insanlarda travmalar daha çox müşahidə edilir. Buna görə də, hər iki mövsümdə zədələnmə halları yaranır, lakin hər birinin özünə uyğun səbəbləri var.
Uşaqlarda travmaların və ortopedik problemlərin artmasının səbəbi nədir?
Son illərdə uşaqlarda travmaların və ortopedik problemlərin sayı təxminən 10% artmışdır. Bunun əsas səbəblərindən biri də uşaqların daha aktiv və macəraçı olmalarıdır. Skuterlər, velosipedlər və digər oyun vasitələri uşaqların marağını çəkir, lakin valideynlərin qoruyucu vasitələrdən istifadə etməməsi və təhlükəsizliyə diqqət yetirməməsi ciddi travmalara səbəb ola bilər. Təəssüf ki, çox vaxt valideynlər uşaqların qorunması üçün lazım olan avadanlıqları (məsələn, dəbilqə, dizlik, dirsəklik) almır və bu da zədələnmələrin ağır keçməsinə səbəb olur. Məhz buna görə də travmaların ağırlaşması, əməliyyatsız ötüşməməsi halları daha çox müşahidə edilir.
Ayaqlarda yaranan deformasiyalar hansı səbəblərlə ortaya çıxır və necə müalicə olunur?
Ayaq deformasiyalarının müxtəlif səbəbləri var. Bunlar travmatik, statik, düzəldici, struktur və kompensasiya səbəbləri ilə yaranır. Travmatik deformasiyalar travmalardan sonra meydana gəlir. Statik deformasiyalar isə düzgün duruş və ya gəzmə səbəbindən inkişaf edir. Düzəldici deformasiyalar körpələrin ayaqlarında müalicə edilmədikdə görünür. Struktur deformasiyalar isə anadangəlmə ayaq qüsurları ilə əlaqədardır. Kimi deformasiya əməliyyatsız müalicə oluna bilər, amma bəzi hallarda əməliyyatlar qaçılmaz olur. Müalicə metodları problemin növünə görə dəyişir, lakin hər zaman mütəxəssis tərəfindən düzgün qiymətləndirilərək, ən uyğun müalicə seçilməlidir.
Boy uzatma əməliyyatları nə qədər effektlidir və insan boyu nə qədər arta bilər?
Boy uzatma əməliyyatları son illərdə bir çox insan tərəfindən həyata keçirilən, estetik və tibbi məqsədli əməliyyatlardır. Bu əməliyyatlar xüsusi cihazlar vasitəsilə sümüklər arasında məsafə açılaraq, yeni sümük toxuması yaranır. Boy uzatma əməliyyatları ilə orta hesabla 5-8 sm, bəzi hallarda isə 10-12 sm-ə qədər artım mümkündür. Bu əməliyyatların effektivliyi müəyyən vaxt tələb edir, çünki uzun müddətlik reabilitasiya və düzgün fizioterapiya tələb olunur.
Bu əməliyyat insan sağlamlığı üçün nə dərəcədə təhlükəlidir?
Boy uzatma əməliyyatı, hər bir cərrahi müdaxilə kimi, müəyyən risklər daşıyır. Əməliyyatdan sonra uzun müddətlik reabilitasiya və mütəmadi nəzarət tələb olunur. Əgər düzgün idarə olunarsa, komplikasiyalar minimuma endirilə bilər. Lakin, hər hansı bir cərrahi müdaxilənin riskləri var. Boy uzatma əməliyyatında ən böyük risklərdən biri sümüklərdə və ya əzələlərdə yarana biləcək infeksiyalar və ya sümük toxumasının düzgün uzanmamasıdır. Buna görə də, bu əməliyyat yalnız mütəxəssis cərrahlar tərəfindən aparılmalıdır.
