Milli Məclis “Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında” Qanun layihəsini 1-ci oxunuşda qəbul edib. Bu qanunun müzakirəsi zamanı deputatlar arasında mübahisə yaşanıb. Müzakirələrdə ən çox dartışılan məsələ magistraturaya qəbul olanlara hərbi xidmətdən möhlət verilməsi hüququnun yeni qanuna əlavə edilməməsi olub.

Modern.az saytı ictimaiyyətin maraq dairəsində olan həmin qanunun tam mətnini təqdim edir.

Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Bu Qanun Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 94-cü maddəsinin I hissəsinin 18-ci bəndinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinə və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq yaradılmış başqa silahlı birləşmələrə həvalə edilmiş vəzifələrin yerinə yetirilməsi sahəsində hərbi vəzifənin və hərbi xidmətkeçmənin hüquqi tənzimlənməsinin qaydalarını müəyyən edir.

I fəsil
Ümumi müddəalar
Maddə 1. Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında qanunvericilik

1.1. Hərbi vəzifə və hərbi xidmət haqqında qanunvericilik Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasından, bu Qanundan, digər normativ hüquqi aktlardan və Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdən ibarətdir.
1.2. Səfərbərlik üzrə hərbi vəzifələrin yerinə yetirilməsi məsələləri  "Azərbaycan Respublikasında səfərbərlik hazırlığı və səfərbərlik haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu və "Hərbi xidmətkeçmə haqqında" Əsasnamə ilə tənzimlənir. 

Maddə 2. Bu Qanunda istifadə olunan əsas anlayışlar

2.0. Bu Qanunda istifadə olunan əsas anlayışlar aşağıdakılardır:
2.0.1. hərbi vəzifə - qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının hərbi qeydiyyatı, çağırışaqədərki hazırlığı, hərbi xidmətə çağırışı, çağırış üzrə və könüllü hərbi xidmətkeçməsi, ehtiyatda olması,  toplanışlara çağırışı və toplanış keçməsi, səfərbərlik üzrə vəzifələrin yerinə yetirilməsi  məsələlərini tənzimləyən hüquq münasibətlərinin məcmusudur;
2.0.2. hərbi xidmət - dövlət qulluğunun xüsusi növü olmaqla Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq yaradılmış başqa silahlı birləşmələrdə qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada və müddətlərdə Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının, əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin həyata keçirdikləri xidməti fəaliyyətdir;
2.0.3. ehtiyatda xidmət - toplanışlar keçmək və müharibə zamanı səfərbərlik üzrə çağırış qaydalarını yerinə yetirməkdən ibarət olan xidməti fəaliyyətdir;
2.0.4. hərbi uçot - Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrini və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq yaradılmış başqa silahlı birləşmələri şəxsi heyətlə komplektləşdirmək məqsədilə çağırışçıların və hərbi vəzifəlilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş qaydada aparılan xüsusi uçotudur;
2.0.5. hərbi qeydiyyat - həqiqi hərbi xidmətə çağırışın təmin edilməsi məqsədilə bütün çağırışçıların və hərbi vəzifəlilərin müvafiq icra hakimiyyəti orqanında müəyyən olunmuş qaydada qeydiyyata alınmasıdır;
2.0.6. hərbi-uçot ixtisası - Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq yaradılmış başqa sılahlı birləşmələrdə həqiqi hərbi xidmətə çağırılması (və ya qəbul edilməsi) mümkün olan şəxslərin hərbi ixtisaslar üzrə istifadəsi mümkünlüyünün müəyyənləşdirilmiş qeydiyyatıdır;
2.0.7. çağırışaqədər yaş həddində olan vətəndaşlar - ilkin hərbi qeydiyyata alınma yaş həddində olan Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları;
2.0.8. çağırışçılar - ilkin hərbi qeydiyyata alınmış və ya alınmalı olan müddətli həqiqi hərbi xidmət keçməmiş 18 yaşından 35 yaşınadək Azərbaycan Respublikasının kişi cinsli vətəndaşları;
2.0.9. hərbi qulluqçular - həqiqi hərbi xidmətdə olan şəxslər;
2.0.10. hərbi vəzifəlilər - ehtiyata keçirilmiş Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları;
2.0.11. hərbi vəzifəli olmayanlar - hərbi qeydiyyata götürülməli olmayan və ya hərbi uçotdan çıxarılmış, o cümlədən istefaya buraxılmış Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları.

Maddə 3. Azərbaycan Respublikasında hərbi vəzifə və hərbi xidmət

3.1. Azərbaycan  Respublikası Konstitusiyasının 76-cı maddəsinin I hissəsinə uyğun olaraq Vətəni müdafiə hər bir vətəndaşın borcudur.
3.2. Azərbaycan Respublikasında hərbi vəzifə aşağıdakıları nəzərdə tutur:
3.2.1. hərbi qeydiyyat;
3.2.2. çağırışaqədərki hazırlıq;
3.2.3. hərbi xidmətə çağırış;
3.2.4. çağırış üzrə və könüllü hərbi xidmətkeçmə;
3.2.5. ehtiyatda olma;
3.2.6. toplanışlara çağırış və toplanış keçmə.
3.3. Azərbaycan Respublikasının 18 yaşına çatmış və sağlamlıq vəziyyətinə görə hərbi xidmətə yararlı hər bir kişi cinsli vətəndaşı Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrində və ya Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq yaradılmış başqa silahlı birləşmələrdə bu Qanunla müəyyən edilmiş qaydada müddətli həqiqi hərbi xidmət keçməlidir.
3.4. Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 76-cı maddəsinin II hissəsinə uyğun olaraq vətəndaşların əqidəsi həqiqi hərbi xidmət keçməyə ziddirsə, qanunla müəyyən edilmiş hallarda həqiqi hərbi xidmətin alternativ xidmətlə əvəz olunmasına yol verilir.
3.5. Siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilən hərbi-uçot ixtisası olan 19 yaşından 40 yaşınadək Azərbaycan Respublikasının qadın vətəndaşları özlərinin razılığı ilə hərbi qeydiyyata götürülür və bağlaşma əsasında Azərbaycan Respublikasının Silahlı Qüvvələrində və Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq yaradılmış başqa silahlı birləşmələrdə hərbi xidmətə qəbul edilirlər.

II fəsil

Vətəndaşların hərbi qeydiyyatı
Maddə 4. Hərbi qeydiyyatın təşkili

4.1. Bütün çağırışçılar və hərbi vəzifəlilər hərbi qeydiyyata alınmalıdırlar.
4.2. Çağırışçıların və hərbi vəzifəlilərin hərbi qeydiyyatı onların yaşayış yeri üzrə, üç aydan artıq müddətə yaşayış yerini dəyişdirdikdə isə olduğu yer üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən aparılır.
4.3. Çağırışçıların və hərbi vəzifəlilərin hərbi qeydiyyatının aparılması qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir.

Maddə 5. İlkin hərbi qeydiyyata alma komissiyaları

5.1. Vətəndaşların müvafiq icra hakimiyyəti orqanında ilkin hərbi qeydiyyata alınması üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanının qərarı ilə aşağıdakı tərkibdə ilkin hərbi qeydiyyata alma komissiyaları yaradılır:
5.1.1. komissiyanın sədri - müvafiq icra hakimiyyəti orqanının rəhbəri;
5.1.2. komissiyanın üzvləri - həkimlər.
5.2. Rayon, şəhər, şəhərdə rayon ilkin hərbi qeydiyyata alma komissiyasının fərdi tərkibini müvafiq icra hakimiyyəti orqanı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı ilə razılaşdırmaqla təsdiq edir.

Maddə 6. Vətəndaşların ilkin hərbi qeydiyyata alınması

6.1. Hər il yanvar-mart ayları ərzində həmin il 16 yaşı tamam olan Azərbaycan Respublikasının kişi cinsli vətəndaşları  yaşayış və ya olduğu yer üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanında ilkin hərbi qeydiyyataalınmalıdırlar.
6.2. Vətəndaşlar müvafiq icra hakimiyyəti orqanında ilkin hərbi qeydiyyataalınarkən onların hərbi xidmətə yararlılığını müəyyən etmək məqsədi ilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş qaydada həkim-mütəxəssislər tərəfindən hökmən tibbi müayinə, habelə hərbi xidmət müddətində onlardan daha məqsədəuyğun istifadə edilməsini müəyyənləşdirmək üçün psixoloji müayinə edilməli, müvəqqəti yararsız hesab edilən şəxslər isə mütləq qaydada müalicəyə göndərilməlidirlər.
6.3. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, yerli özünüidarə orqanları, müəssisələr, idarələr, təşkilatlar və təhsil müəssisələri hər il sentyabr ayının 1-dək müvafiq icra hakimiyyəti orqanında ilkin hərbi qeydiyyata alınmalı olan vətəndaşların siyahılarını müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarına təqdim etməlidirlər.
6.4. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanında ilkin hərbi qeydiyyata alınmalı olan vətəndaşlar qeydiyyata alınmaq üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanının fərdi çağırış vərəqəsində göstərilmiş müddətdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına gəlməli və aşağıdakı sənədləri təqdim etməlidirlər:
6.4.1. doğum haqqında şəhadətnamənin surəti;
6.4.2. ailə tərkibi haqqında arayış;
6.4.3. təhsil haqqında sənəd (təhsil müəssisəsini bitirənlər üçün);
6.4.4. təhsil (təhsil müəssisəsini bitirməyənlər üçün) və ya iş yerindən arayış;
6.4.5. tərcümeyi-hal;
6.4.6. 6 ədəd 3x4 sm. ölçüdə fotoşəkil.
6.5. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanında ilkin hərbi qeydiyyata alınmış vətəndaşlara ilkin hərbi qeydiyyata alma komissiyasının qərarı elan edilir, onların hüquq və vəzifələri, ilkin hərbi qeydiyyatın qaydaları, hərbi xidmətə hazırlığın keçilməsi qaydası izah olunur və forması müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olunmuş ilkin hərbi qeydiyyata alınma haqqında vəsiqə verilir.

Maddə 7. Vətəndaşların hərbi qeydiyyat üzrə vəzifələri

7.1. Ehtiyata buraxılmış bütün hərbi qulluqçular, habelə həqiqi hərbi xidmətə çağırışdan azad edilmiş və ehtiyata keçirilmiş şəxslər hərbi qeydiyyata alınmaq üçün yaşayış yerinə gəldiyi gündən yeddi gün müddətində müvafiq icra hakimiyyəti orqanına gəlməlidirlər.
7.2. Hərbi vəzifəlilər və çağırışçılar yaşayış yerini üç aydan çox müddətə dəyişdirdikdə yaşayış yeri üzrə hərbi qeydiyyatdan çıxmalı və olduğu yer üzrə hərbi qeydiyyata durmalıdırlar.
7.3. Hərbi vəzifəlilər və çağırışçılar yaşayış yerini dəyişərkən 10 gün müddətində hərbi qeydiyyatda olduqları müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məlumat verməlidirlər.

Maddə 8. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının, yerli özünüidarə orqanlarının, təşkilatların və vəzifəli şəxslərin hərbi qeydiyyat üzrə vəzifələri

8.1. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanları, yerli özünüidarə orqanları, təşkilatlar və vəzifəli şəxslər müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müraciətinə əsasən hərbi vəzifəlilərin və çağırışçıların müvafiq icra hakimiyyəti orqanına çağırılması barədə onlara məlumat verməli və onların çağırış üzrə vaxtında gəlməsinə köməklik göstərməlidirlər.
8.2. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı:
8.2.1. hərbi vəzifəliləri və çağırışçıları yalnız onların hərbi qeydiyyat sənədlərində hərbi qeydiyyata qəbul və hərbi qeydiyyatdan çıxarma barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının qeydləri olduğu təqdirdə yaşayış yeri üzrə qeydiyyata almalı və ya qeydiyyatdan çıxarmalı;
8.2.2. vətəndaşların hərbi xidmətə (toplanışlara) çağırılmasında, vətəndaşların hərbi qeydiyyat qaydalarına əməl etməsinə nəzarət olunmasında və hərbi vəzifəlilər və çağırışçılar sırasından müəyyən edilmiş hərbi qeydiyyat qaydalarını pozan şəxslərin aşkara çıxarılmasında müvafiq icra hakimiyyəti orqanına köməklik göstərməli;
8.2.3. hərbi vəzifənin icrasından boyun qaçıran şəxsləri aşkar etməlidir.
8.3. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı hərbi vəzifəlilərin və çağırışçıların öz soyadını, adını, atasının adını dəyişdirməsi barədə, vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatında onların doğum tarixi və yeri haqqında dəyişikliklər edilməsi barədə, habelə bu şəxslərin ölümünün qeydiyyatı barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına yeddi gün müddətində məlumat verməlidir.
8.4. Cinayət təqibini həyata keçirən orqanlar barəsində cinayət işi başlanılmış çağırışçılara dair onların qeydiyyatda olduğu müvafiq icra hakimiyyəti orqanına yeddi gün müddətində məlumat verməlidir.
8.5. Cəzanı icra edən müəssisə və orqanlar hərbi vəzifəlilər və çağırışçılar haqqında məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş hökmü barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına yeddi gün müddətində məlumat verməlidirlər.
8.6. Tibbi-sosial ekspert komissiyaları sağlamlıq imkanları məhdud olmuş və ya əlil sayılmış bütün çağırışçılar və hərbi vəzifəlilər barəsində onların hərbi qeydiyyatda olduğu müvafiq icra hakimiyyəti orqanına yeddi gün müddətində məlumat verməlidirlər.
8.7. Mənzil-istismar təşkilatlarının və yaşayış sahələrinə xidmət edən digər idarəedici təşkilatların rəhbərləri, mənzil mülkiyyətçilərinin müştərək cəmiyyəti və ya ixtisaslaşmış istehlak kooperativi, bunlar olmadıqda, binanın sahə mülkiyyətçiləri hərbi vəzifəli və ya çağırışçı olan sakinlər barədə tələb olunan məlumatları onların hərbi qeydiyyata qəbulunun, hərbi qeydiyyatdan çıxarılmasının rəsmiləşdirilməsi və ya hərbi qeydiyyat məlumatının tutuşdurulması üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanına vaxtında təqdim etməli, habelə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına çağırılmaları barədə hərbi vəzifəlilərə vaxtında məlumat verməlidirlər.

III fəsil

Gənclərin hərbi xidmətə hazırlanması
Maddə 9. Çağırışaqədərki hazırlıq

9.1. Azərbaycan Respublikasında çağırışaqədərki hazırlıq müdafiə sahəsində ilkin biliklərə yiyələnmə, hərbi xidmətin əsasları üzrə hazırlıq və hərbi vətənpərvərlik tərbiyəsi məqsədləri üçün ümumi təhsil, ilk peşə ixtisas və orta ixtisas təhsili müəssisələrində keçirilir.
9.2. Çağırışaqədər yaş həddində olan vətəndaşlar müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılanadək onlara müdafiə sahəsində ilkin biliklər verilməsi məqsədi ilə təhsildən ayrılmamaqla çağırışaqədərki hazırlıq aparılır. Bu fənnin tədrisi çağırışaqədərki hazırlıq rəhbəri tərəfindən aparılır.
9.3. Çağırışaqədər yaş həddində olan vətəndaşların və çağırışçıların fiziki hazırlığı proqramları, bu hazırlığın təmin edilməsinə yönəlmiş idman növlərinin siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olunur. Vətəndaşların   fiziki hazırlığının təmin olunması müvafiq icra hakimiyyəti orqanı ilə bədən tərbiyəsi - idman təşkilatları arasında bağlanan müqavilələr əsasında həyata keçirilə bilər.

Maddə 10. Çağırışçıların xüsusi hərbi ixtisaslar üzrə hazırlanması

10.1. 17 yaşına çatmış çağırışçılar müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş təhsil müəssisələrində işdən ayrılmaqla xüsusi hərbi ixtisaslara yaxın olan peşələr üzrə hazırlıq keçə bilər.
10.2. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanları xüsusi hərbi ixtisasların siyahısını və hazırlıq proqramını müəyyən edir və həmin ixtisaslar üzrə çağırışçıların hazırlanması üzrə sifarişlər verir. Bu ixtisaslar üzrə hazırlanmalı olan çağırışçıların sayı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir.
10.3. İş yerindən ayrılmaqla çağırışaqədərki hazırlığa cəlb edilən vətəndaşların təhsil dövründə iş yeri, vəzifəsi və iş yeri üzrə orta əmək haqqı saxlanılır, habelə təhsil yerinə gedib-gəlmək haqqı iş yeri üzrə ödənilir.
10.4. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının çağırışaqədərki hazırlıq keçməyə cəlb etdiyi vətəndaşların məşğələlərə (dərslərə) gəlmədikləri barədə onların iş yerinə və müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məlumat verilir.

Maddə 11. Ali təhsil müəssisələri tələbələrinin zabitlər hazırlanan xüsusi proqram üzrə hərbi hazırlığı

11.1. Ali təhsil müəssisələrində xüsusi proqram üzrə zabitlər hazırlanan hərbi ixtisasların siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilir.
11.2. Əyani təhsilalma formasında təhsil alan tələbələrin xüsusi proqram üzrə hərbi hazırlığı ali təhsil müəssisəsində təşkil edilir və aparılır.
11.3. Zabitlər hazırlanan xüsusi proqram üzrə hərbi hazırlığı sağlamlıq vəziyyətinə görə zabitlərin hərbi xidmətinə yararlı olan tələbələr keçirlər.
11.4. Tələbələrin hərbi hazırlığına ümumi rəhbərliyi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı həyata keçirir.

IV fəsil

Həqiqi hərbi xidmətə çağırış
Maddə 12. Vətəndaşların müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılması

12.1. Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin və qanunvericiliyə uyğun olaraq yaradılmış başqa silahlı birləşmələrin şəx­si heyətlə komplektləşdirilməsi üsulla­rı­na gö­rə hər­bi xid­mət ça­ğı­rış üz­rə və kö­nül­lü xid­mət­lə­rə bö­lü­nür.
12.2. Hər­bi xid­mə­tin mü­əy­yən edil­miş tə­ləb­lə­ri­nə cavab verən Azərbaycan Res­pub­li­ka­sının və­tən­daş­la­rı aşa­ğı­da­kı həqiqi hərbi xidmətlə­rə çağırılırlar:
12.2.1. müd­dət­li həqiqi hər­bi xidmətə - Azərbaycan Respublikasının 18 yaşına çatmış, sağlamlıq vəziyyətinə görə hərbi xidmətə yararlı olan, çağırışa möhlət hüququ olmayan və ya çağırışdan azad edilməmiş kişi cinsli vətəndaşları;
12.2.2. za­bit­lə­rin həqiqi hər­bi xid­mə­ti­nə - müddətli həqiqi hərbi xidmət keçməmiş, yaşı 35-dən çox olmayan, sağlamlıq vəziyyətinə görə hərbi xidmətə yararlı olan, çağırışa möhlət hüququ olmayan və ya çağırışdan azad edilməmiş ehtiyatda olan zabitlər.
12.3. Vətəndaşlar müddətli həqiqi hərbi xidmətə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının aktı əsasında ildə dörd dəfə - yanvar, aprel, iyul və  oktyabr aylarının 1-dən 30-dək çağırılır.
12.4. Vətəndaşların müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılması haqqında müvafiq icra hakimiyyəti orqanının aktı qüvvəyə mindikdən sonra müddətli həqiqi hərbi xidmət keçməmiş, müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışa möhlət hüququna malik olmayan və ya müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışdan azad edilməyən çağırışçılar yaşayış yeri və ya olduğu yer üzrə hərbi qeydiyyatda olduğu, hərbi qeydiyyatda olmayan çağırışçılar isə yaşayış yeri üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına gəlməlidirlər.
12.5. Təşkilatların, müəssisələrin və idarələrin rəhbərləri və vəzifəli şəxslər çağırışçıları ezamiyyətdən geri çağırmalı və müvafiq icra hakimiyyəti orqanına onların vaxtında gəlməsinə köməklik etməlidirlər.
12.6. Çağırışçıların hərbi qeydiyyatda olduğu müvafiq icra hakimiyyəti orqanının dəyişdirilməsinə yalnız təsdiqedici sənədlər müvafiq icra hakimiyyəti orqanına təqdim edilərkən yol verilir, bu şərtlə ki, çağırışçı:
12.6.1. işəgötürən tərəfindən başqa yerdə işə keçirilmiş olsun;
12.6.2. yaşayış yerini dəyişmiş olsun;
12.6.3. təhsil müəssisələrinə qəbul edilmiş və ya təhsil müəssisələrini bitirərək təyinat üzrə başqa yerə işə göndərilmiş olsun.
12.7. Müəyyən edilmiş müddətdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına gəlməməyin üzürlü səbəbləri kimi aşağıdakılar sayılır:
12.7.1. çağırışçının xəstəliyi (tibb müəssisəsinin xəstəlik barədə tibbi arayışı əsasında);
12.7.2.  fövqəladə və ya digər qarşısı alına bilməyən hallar (bu zaman şəxsən gəlməyin mümkün olmaması çağırışçının yaşayış yeri üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanları tərəfindən təsdiq edilməlidir).
12.8. Azərbaycan Respublikasının xaricdə yaşayan vətəndaşları müddətli həqiqi hərbi xidmətə bu Qanunla və Azərbaycan Respublikasının Konsul Nizamnaməsi ilə müəyyən edilmiş qaydada çağırılırlar.
12.9. Xarici dövlətin vətəndaşlığını qəbul etmiş, lakin Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığına xitam verilməmiş çağırışçılar ümumi əsaslarla müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılırlar.

Maddə 13. Çağırış komissiyaları

13.1. Vətəndaşların müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışını keçirmək üçün rayonda, şəhərdə, şəhərdə rayonlarda aşağıdakı tərkibdə çağırış komissiyaları yaradılır:
13.1.1. komissiyanın sədri - müvafiq icra hakimiyyəti orqanının rəhbəri;
13.1.2. komissiya sədrinin müavini - müvafiq icra hakimiyyəti orqanının nümayəndəsi;
13.1.3. komissiyanın üzvləri - müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının nümayəndələri, hərbi həkim komissiyasının sədri;
13.2. Çağırış komissiyasının işində həkim-mütəxəssislər  (cərrah, terapevt, nevropatoloq, psixiatr, oftalmoloq, otorinolarinqoloq, stomatoloq, dəri-zöhrəvi, psixoloq) iştirak etməlidirlər.
13.3. Rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyasının və çağırış komissiyasının işinə cəlb edilmiş həkim-mütəxəssislərin fərdi tərkibini müvafiq icra hakimiyyəti orqanı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı ilə razılaşdırmaqla təsdiq edir.

Maddə 14. Rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyalarının vəzifələri

14.1. Rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyaları aşağıdakı vəzifələri yerinə yetirirlər:
14.1.1. çağırışçıların tibbi müayinəsini təşkil etmək və bu Qanunun 15.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qərarları qəbul etmək;
14.1.2. çağırışçıların müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılması barədə qərar qəbul etmək;
14.1.3. xüsusi hərbi ixtisaslar üzrə hazırlanması üçün çağırışçıların tibbi, psixoloji və başqa göstəricilərə görə səmərəli bölüşdürmək;
14.1.4. müvafiq icra hakimiyyəti orqanının say bölgüsü üzrə çağırışçıları müddətli həqiqi hərbi xidmətin keçirilməsi yerinə göndərmək;
14.1.5. bu Qanunda nəzərdə tutulmuş əsaslar üzrə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışa möhlət vermək və ya çağırışdan azad etmək.
14.2. Çağırışçı rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyasının sədri tərəfindən onun barəsində qəbul edilmiş qərarlarla 10 gün müddətində tanış edilir.
14.3. Rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyasının qərarları ilə razılaşmadıqda çağırışçının Mərkəzi çağırış komissiyasına və (və ya) məhkəməyə müraciət etmək hüququ vardır.

Maddə 15. Tibbi müayinədən keçməyin məcburiliyi və rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyalarının qərarı

15.1. Müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılan bütün vətəndaşlar müvafiq icra hakimiyyəti orqanında həkim-mütəxəssislər tərəfindən, zərurət olduqda isə digər müalicə müəssisələrində hökmən tibbi müayinədən keçirilirlər.
15.2. Tibbi müayinənin nəticələrinə uyğun olaraq rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olunmuş qaydada aşağıdakı qərarlardan birini çıxarır:
15.2.1. müddətli həqiqi hərbi xidmətə yararlılıq haqqında;
15.2.2. sıradankənar həqiqi hərbi xidmətə yararlılıq haqqında;
15.2.3. sağlamlıq vəziyyətinə görə həqiqi hərbi xidmətə müvəqqəti yararsız hesab edilməklə çağırışa möhlət verilməsi haqqında;
15.2.4. dinc dövrdə həqiqi hərbi xidmətə yararsızlıq, müharibə dövründə məhdud yararlılıq haqqında;
15.2.5. hərbi uçotdan çıxarılmaqla həqiqi hərbi xidmətə yararsızlıq haqqında.

Maddə 16. Mərkəzi çağırış komissiyası

16.1. Rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyalarına rəhbərlik və onların fəaliyyətinə nəzarət etmək üçün aşağıdakı tərkibdə Mərkəzi çağırış komissiyası yaradılır:
16.1.1. komissiyanın sədri - müvafiq icra hakimiyyəti orqanının rəhbəri;
16.1.2. komissiya sədrinin müavini - müvafiq icra hakimiyyəti orqanı rəhbərinin müavini;
16.1.3. komissiyanın üzvləri.
16.2. Mərkəzi çağırış komissiyasının fərdi tərkibini müvafiq icra hakimiyyəti orqanı təsdiq edir.

Maddə 17. Mərkəzi çağırış komissiyasının vəzifələri

17.1. Mərkəzi çağırış komissiyasının vəzifələri aşağıdakılardır:
17.1.1. rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyalarının qərarları ilə razı olmayan şəxslərin təkrar tibbi müayinəsini təşkil etmək;
17.1.2. çağırışçıların müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılması, çağırışına möhlət verilməsi və çağırışdan azad edilməsi barədə mübahisələri həll etmək;
17.1.3. rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyalarının işinə nəzarət etmək, onların qərarları barədə verilmiş şikayətlərə baxmaq.
17.2. Mərkəzi çağırış komissiyası mübahisəli məsələlər barədə xüsusi yoxlama keçirərkən 20 gün, digər hallarda isə 10 gün müddətində qərar qəbul etməlidir.
17.3. Mərkəzi çağırış komissiyasının qərarlarından məhkəməyə şikayət verilə bilər.

V fəsil

Müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışa möhlət verilməsi və çağırışdan azad etmə
Maddə 18. Çağırışa möhlət verilməsi

18.1. Müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışa möhlət rayon, şəhər, şəhərdə rayon çağırış komissiyasının qərarı ilə aşağıdakı əsaslara görə verilir:
18.1.1. ailə vəziyyətinə görə;
18.1.2. sağlamlıq vəziyyətinə görə;
18.1.3. təhsili davam etdirmək üçün;
18.1.4. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı və bələdiyyələrə üzv seçilmək üçün namizədliyi qeydə alınmış şəxslərin seçki fəaliyyəti ilə əlaqədar (namizədliyi qeydə alındığı gündən seçkilərin nəticələrinin rəsmi dərc olunduğu günədək);
18.1.5. deputat, hakim, Azərbaycan Respublikasının İnsan hüquqları üzrə müvəkkil (ombudsman) fəaliyyəti ilə əlaqədar.
18.2. Çağırışa möhlət hüququnu itirmiş çağırışçılar, habelə möhlət hüququ olmayan və ya çağırışdan azad edilmək üçün bu Qanunda nəzərdə tutulmuş əsasları olmayan, müxtəlif səbəblərə görə müəyyən edilmiş müddətlərdə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılmamış şəxslər 35 yaşına çatanadək növbəti çağırış keçirilərkən hərbi xidmətə çağırılmalıdırlar.

Maddə 19. Ailə vəziyyətinə görə çağırışa möhlət verilməsi

19.1. Ailə vəziyyətinə görə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışa möhlət himayəsində aşağıdakı şəxslər olan çağırışçılara verilir:
19.1.1. başqa övladı olmayan I qrup əlil ata, yaxud ana;
19.1.2. 3 və daha çox uşaq;
19.1.3. I qrup əlil arvad;
19.1.4. 8 yaşınadək 3 və daha çox uşağı olan ana (ailədə ata olmadıqda) və ya ata (ailədə ana olmadıqda);
19.1.5. 18 yaşınadək və yaxud I qrup əlil qardaş və ya bacı, onları saxlamaq imkanına malik başqa ailə üzvləri olmadıqda.
19.2. Çağırışçılara ailə vəziyyətinə görə müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışa möhlət 35 yaşa qədər verilir. Bu yaşa qədər çağırışdan möhlət hüququnu itirməmiş şəxslər dinc dövrdə müddətli həqiqi hərbi xidmətdən azad olunurlar və ehtiyata keçirilirlər.
Qeyd: Bu Qanunun 19.1.5-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş "saxlamaq imkanına malik başqa ailə üzvləri" dedikdə çağırışçının maddi və mənəvi yardıma ehtiyacı olan qardaş və ya bacısını saxlamalı, onlara qayğı göstərməli və bunun üçün real imkanlara malik olan qardaş və ya bacının ailə üzvləri nəzərdə tutulur.

Maddə 20. Sağlamlıq vəziyyətinə görə çağırışa möhlət verilməsi

20.1. Tibbi müayinə zamanı müddətli həqiqi hərbi xidmətə müvəqqəti yararsız sayılmış şəxslərə sağlamlıq vəziyyətinə görə çağırışa möhlət verilir.
20.2. Sağlamlıq vəziyyətinə görə çağırışa möhlət üç il müddətinədək, hər dəfə bir ildən artıq olmamaq şərti ilə verilir. Üç ildən sonra, sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq möhlət almış çağırışçılar ya müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılır, ya hərbi xidmətə yararsız hesab edilərək hərbi uçotdan çıxarılır, ya da dinc dövr üçün hərbi xidmətə yararsız, müharibə dövrü üçün məhdud yararlı hesab edilərək ehtiyata keçirilirlər.
20.3. Dinc dövr üçün hərbi xidmətə yararsız, müharibə dövrü üçün məhdud yararlı hesab edilərək ehtiyata keçirilən vətəndaşlar 35 yaşına çatana qədər hər 3 ildən bir təkrar tibbi müayinədən keçirilirlər. Təkrar tibbi müayinə zamanı dinc dövrdə həqiqi hərbi xidmətə yararlı hesab olunanlar ümumi əsaslarla müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılırlar.

Maddə 21. Təhsili davam etdirmək üçün çağırışa möhlət verilməsi

21.1. Təşkilati-hüquqi və mülkiyyət formasından asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikasında hüquqi şəхs kimi dövlət qeydiyyatına alınmış, fəaliyyətinə хüsusi razılıq (lisenziya) verilmiş və akkreditasiya оlunmuş təhsil müəssisələrində və onların filiallarında təhsilini davam etdirmək üçün aşağıdakı çağırışçılara möhlət yalnız bir dəfə verilir:
21.1.1. ümumi təhsil müəssisələrində tam orta təhsil alan, 20 yaşınadək çağırışçılara;
21.1.2. ilk peşə-ixtisas təhsili müəssisələrində təhsil alan, bu müəssisələrə daxil olana qədər tam orta təhsil almamış 20 yaşınadək çağırışçılara;
21.1.3. orta ixtisas təhsili müəssisələrində təhsil alan, bu müəssisələrə daxil olana qədər tam orta təhsil almamış 22 yaşınadək çağırışçılara;
21.1.4. ali təhsil müəssisələrində və onların filiallarında əyani təhsilalma formasında ali təhsil pilləsində (bakalavriat), ali baza tibb təhsili və rezidenturada təhsil alanlara - təhsilini bitirənədək;
21.1.5. xarici ölkələrdə əyani təhsilalma formasında təhsil alanlara ali təhsil pilləsində (bakalavriat), tibb təhsili üçün ali baza tibb təhsili və rezidenturada (internaturada) təhsil alanlara müvafiq təhsilini bitirənədək.
21.2. Ali təhsil müəssisələrindən xaric edilmiş şəxslər 6 ay müddətində ali təhsil müəssisəsinə bərpa olunmadıqda çağırışa möhlət hüquqlarını itirirlər və ümumi əsaslarla müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılırlar.
21.3. Təhsilini davam etdirmək üçün müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışa möhlət almış və müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılmamış çağırışçılar 35 yaşına çatanadək müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılırlar.

Qeyd: Bu Qanunun 21.1.4-cü və 21.1.5-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş qaydalar təkrar ali təhsil alan çağırışçılara şamil olunmur.

Maddə 22. Müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılmayan vətəndaşlar

22.1. Aşağıdakı şəxslər müddətli həqiqi hərbi xidmətə müvəqqəti çağırılmırlar:
22.1.1. ictimai işlər, islah işləri və müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum etmə növündə cəza çəkən və ya barələrində müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum etmə növündə cəza şərti olaraq tətbiq edilmiş vətəndaşlar (bu Qanunun 22.2-ci maddəsində göstərilən vətəndaşlar istisna olmaqla);
22.1.2. əvvəllər törətdiyi cinayətə görə məhkumluğu üzərindən götürülməmiş, yaxud məhkumluğu ödənilməmiş vətəndaşlar;
22.1.3. barəsində olan cinayət işi və ya məhkəməyədək sadələşdirilmiş materiallar üzrə ibtidai istintaq və ya təhqiqat aparılan, yaxud barəsində olan cinayət işinə, məhkəməyədək sadələşdirilmiş icraat materiallarına və ya xüsusi ittiham qaydasında şikayətə məhkəmədə baxılan vətəndaşlar.
22.2. Ağır və ya xüsusilə ağır cinayət törətdiklərinə görə müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum etmə və ya ömürlük azadlıqdan məhrum etmə növündə cəzaya məhkum olunmuş vətəndaşlar müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırılmırlar.

Maddə 23. Müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışdan azadetmə

23.0. Dinc dövrdə aşağıdakı vətəndaşlar müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışdan azad edilirlər:
23.0.1. fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru elmi dərəcəsi olan vətəndaşlar;
23.0.2. sağlamlıq vəziyyətinə görə dinc dövrdə həqiqi hərbi xidmətə yararsız, müharibə dövründə məhdud yararlı, yaxud hərbi uçotdan çıxarılmaqla hərbi xidmətə yarasız sayılmış çağırışçılar;
23.0.3. 35 yaşı tamam olanadək müxtəlif səbəblər üzündən müddətli həqiqi hərbi xidmət keçməmiş çağırışçılar; 
  23.0.4. alternativ xidmət keçməyə göndərilmiş çağırışçılar;
  23.0.5. Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığına qəbul edilmiş və əvvəllər vətəndaşı olduğu ölkənin qanunvericiliyinə əsasən müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmiş və ya müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışdan azad edilmiş şəxslər.

VI fəsil

Hərbi xidmət
Maddə 24. Hərbi xidmətin növləri

Hərbi xidmət həqiqi hərbi xidmətdən və ehtiyatda xidmətdən ibarətdir.

Maddə 25. Hərbi xidmətin üstünlüyü

Hərbi xidmətin üstünlüyü hərbi qulluqçulara və onların ailə üzvlərinə dövlət qayğısının göstərilməsi, bu şəxslərə layiqli həyat şəraitinin yaradılması məqsədilə müvafiq hüquqi aktların qəbul edilməsi və bununla bağlı zəruri tədbirlərin görülməsi, eləcə də Azərbaycan Respublikasının ərazisində mülkiyyət formasından asılı olmayaraq bütün müəssisə, idarə və təşkilatların üzərinə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş öhdəliklərin qoyulmasından ibarətdir.

Maddə 26. Hərbi qulluqçuların və hərbi vəzifəlilərin tərkibi

Hərbi qulluqçular və hərbi vəzifəlilər əsgər (matros), çavuş, gizir (miçman) və zabit heyətlərinə, zabit heyəti isə kiçik, baş və ali zabit heyətlərinə bölünür.

Maddə 27. Hərbi xidmət vəzifələrinin icrası

27.1. Hərbi qulluqçular və toplanışa çağırılmış hərbi vəzifəlilər aşağıdakı hallarda hərbi xidmət vəzifələrinin icrasında sayılırlar:
27.1.1. döyüş əməliyyatlarında iştirak edərkən;
27.1.2. hərbi vəziyyət dövründə, yaxud silahlı münaqişələr zamanı müəyyən edilmiş vəzifələri yerinə yetirərkən;
27.1.3. döyüş növbəsini (döyüş xidmətini) apararkən, daxili xidmət naryadlarında, qarovulda və qarnizon növbələrində olarkən;
27.1.4. təlimlərdə və təlimlə bağlı səfərlərdə iştirak edərkən;
27.1.5. vəzifə borclarını, yaxud komandir (rəis) tərəfindən verilmiş əmr, sərəncam və ya göstərişi yerinə yetirərkən;
27.1.6. günün nizam qaydaları ilə müəyyən edilmiş xidmət vaxtında və ya xidməti zərurətlə əlaqədar günün digər vaxtlarında hərbi hissənin (müəssisənin) ərazisində olduqda;
27.1.7. ezamiyyətdə olarkən;
27.1.8. müalicədə olarkən və müalicə yerinə gedib-gəlmə zamanı;
27.1.9. toplanışlar keçərkən;
27.1.10. hərbi xidmət yerinə gedib-gəlmə zamanı;
27.1.11. əsirlikdə olarkən (düşmən tərəfinə könüllü keçmə hallarından başqa);
27.1.12. xidməti vəzifəsini icra edərkən xəbərsiz itkin düşdükdə - şəxs qanunla müəyyən olunmuş qaydada xəbərsiz itkin düşmüş və ya ölmüş elan edilənədək;
27.1.13. vətəndaşların həyat və sağlamlıqlarının, şərəf və ləyaqətinin müdafiəsi zamanı;
27.1.14. insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, qayda-qanunun, ictimai təhlükəsizlik və ictimai qaydanın qorunub saxlanılması işində müvafiq icra hakimiyyəti orqanları və hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşlarına köməklik göstərilməsi zamanı;
27.1.15. fövqəladə halların və ya təbii fəlakətlərin və texnogen xarakterli qəzaların qarşısının alınması və nəticələrinin aradan qaldırılmasında iştirak edərkən.
27.2. Hərbi qulluqçuların və toplanışa çağırılmış hərbi vəzifəlilərin vəfat etmələri (həlak olmaları), yaxud bədən xəsarəti (yara, travma, kontuziya) almaları, aşağıdakı hallar nəticəsində baş verdikdə hərbi xidmət vəzifələrinin icrası ilə bağlı sayılmır:
27.2.1. bu Qanunun 27.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan hallardan başqa, günün nizam qaydaları ilə müəyyən edilmiş xidmət vaxtı ərzində komandirin (rəisin) məlumatı olmadan və ya xidmət vaxtından sonra komandir (rəis) tərəfindən verilmiş əmr, sərəncam və ya digər göstərişin yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar olmayan hallarda hərbi hissədən (xidmət yerindən) kənarda olması;
27.2.2. sərxoş vəziyyətdə olması;
27.2.3. inzibati xətanın və ya cinayətin törədilməsi.
27.3. Hərbi xidmət vəzifələrinin icrası ilə bağlı olmayan və ya qanunvericiliyin tələblərinin pozulmasına gətirib çıxaran əmr, sərəncam və göstəriş vermək qadağandır. Belə əmr, sərəncam və göstəriş vermiş komandirlər və rəislər qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada məsuliyyətə cəlb olunurlar.

Maddə 28. Həqiqi hərbi xidmətin növləri

28.1. Həqiqi hərbi xidmətin aşağıdakı növləri müəyyən edilir:
28.1.1. müddətli həqiqi hər­bi xid­mə­t;
28.1.2. xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrinin kursantlarının həqiqi hərbi xidməti;
28.1.3. müd­dət­dən ar­tıq hə­qi­qi hər­bi xidmət;
28.1.4. gi­zir­lə­rin və miç­man­la­rın hə­qi­qi hər­bi xid­mə­ti;
28.1.5. za­bit­lə­rin hə­qi­qi hər­bi xid­mə­ti.
28.2. Müddətli həqiqi hərbi xidmət keçən hərbi qulluqçulara bu Qa­nun­la müəyyən edil­miş müd­dət­lər da­xi­lin­də hə­qi­qi hər­bi xid­mət ke­çən əs­gər­lər, matros­lar və ça­vuş­lar aiddirlər.
28.3. Müd­dət­dən ar­tıq hə­qi­qi hər­bi xid­mət ke­çən­ hərbi qulluqçulara - qadınlar və bu Qanunla müəyyən edilmiş müddətdən artıq könüllü həqiqi hər­bi xid­mət keçən hərbi mütəxəssislər - əsgərlər, matroslar və çavuşlar aiddirlər.
28.4. Hərbi qulluqçu hazırlayan xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrinə qəbul olunmuş vətəndaşlar kursantlar adlandırılırlar və onların həqiqi hərbi xidməti müddətli həqiqi hərbi xidmətə bərabər tutulur. Kursantlar və onların ailə üzvləri müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olan hərbi qulluqçulara və onların ailə üzvlərinə aid olan hüquqlardan istifadə edirlər, müddətli həqiqi hərbi xidmətdə olan hərbi qulluqçuların vəzifələrinə uyğun olan vəzifələr yerinə yetirirlər.
28.5. Müvəffəqiyyətsizliklərinə, təhsillərini davam etdirmək istəmədiklərinə və intizamsızlıqlarına görə (18 yaşınadək və ya xəstəliyi ilə əlaqədar hərbi xidmətə yararsız hesab olunduğuna görə ali xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrindən xaric edilən şəxslər istisna olmaqla) xaric olunan  kursantlar müddətli həqiqi hərbi xidmət keçmək üçün hərbi hissələrə göndərilirlər. Bu zaman həmin kursantların xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrində aldıqları təhsil müddətinin hər dörd günü bir gün sayılmaqla müddətli həqiqi hərbi xidmət müddətinə hesablanır və onlar xidmət müddəti başa çatdıqda müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının qərarına əsasən ehtiyata buraxılırlar.

Maddə 29. Hər­bi Andiçmə

29.1. Həqiqi hər­bi xid­mə­tə ça­ğı­rıl­mış və ya könüllü da­xil ol­muş Azər­bay­can Respublika­sının və­tən­daş­la­rı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­na və onun xal­qı­na sa­diq olacaq­la­rı ba­rə­də hər­bi and içir­lər. Hərbi an­dın mət­ni­ni Azər­baycan Respublikası­nın Milli Məclisi təsdiq edir.
29.2. Hərbi andiçmə Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Daxili Xidmət nizamnaməsində müəyyən edilmiş qaydada həyata keçirilir.
29.3. Hər­bi qul­luq­çu­lar ancaq hər­bi and içdikdən sonra döyüş növbətçiliyinə (döyüş xidmətinə) təyin edilə və ya dö­yüş tap­şırı­ğı­nın yerinə yetirilmə­si­nə cəlb edi­lə bilərlər, onlara silah və hərbi texnika təhkim oluna bilər.
29.4. Əv­vəl­lər baş­qa dövlətin si­lah­lı qüvvələ­rin­də xid­mət etmiş əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər bağ­laş­ma əsa­sın­da Azərbaycan Res­pub­li­ka­sı­nın Silah­lı Qüv­və­lə­rin­də hər­bi xid­mə­tə da­xil olar­kən hər­bi an­dın ye­ri­nə Azər­bay­can Respub­li­ka­sı­nın Konsti­tu­si­ya­sı­na və qanun­la­rına əməl edə­cək­lə­ri ba­rə­də öhdəlik götürürlər.

Maddə 30. Hər­bi rüt­bə­lər

30.1. Hər­bi qul­luq­çu­ya və hər­bi və­zi­fə­li­yə onun tutduğu vəzifədən, hər­bi və ya xü­su­si ha­zır­lı­ğın­dan, hər­bi xid­mət müd­də­tindən, ehti­yat­da olma vəziyyətin­dən, qoşun nö­vü­nə və ya xid­mə­ti­nə mən­su­biyyə­tin­dən və xidmətlərin­dən ası­lı ola­raq  müva­fiq hər­bi rüt­bə veri­lir.
30.2. Aşa­ğı­da­kı hər­bi rüt­bə­lər mü­əy­yən olu­nur:

Hərbi qulluqçuların və hərbi vəzifəlilərin tərkibi	Hərbi rütbələr
	Ümumqoşun	Hərbi-dəniz
Əsgərlər və matroslar	Əsgər (kursant) Baş əsgər	Matros (kursant) Baş matros
Çavuşlar	Kiçik çavuş Çavuş Baş çavuş	Kiçik çavuş Çavuş Baş çavuş
Gizirlər və miçmanlar	Kiçik gizir Gizir Baş gizir	Kiçik miçman Miçman Baş miçman
Zabitlər: Kiçik zabitlər	Kiçik leytenant Leytenant Baş leytenant Kapitan	Kiçik leytenant Leytenant Baş leytenant Kapitan-leytenant
Baş zabitlər	Mayor Polkovnik-leytenant Polkovnik	3-cü də­rə­cə­li  ka­pi­tan 2-ci də­rə­cə­li  ka­pi­tan 1-ci də­rə­cə­li  ka­pi­tan
Ali zabitlər	General-mayor General-leytenant General-polkovnik Ordu generalı	Kontr-admiral Vitse-admiral Admiral

30.3. Tibb və hüquqşünas profilli hərbi-uçot ixtisaslarına malik olan zabitlə­rin və generalların hərbi rütbələrinə müvafiq olaraq "tibb xidməti" və "ədliyyə" sözləri əlavə edilir.
30.4. Ça­vuş­la­ra və gi­zir­lə­rə (miç­man­la­ra) hər­bi rüt­bə­lər qo­şun və ya xidmət nö­vü gös­tə­ril­mə­dən ve­ri­lir.
30.5. Eh­ti­yat­da olan və­tən­daş­la­rın hər­bi rüt­bə­lə­ri­nə "eh­ti­yat­da olan" sözləri, istefa­da olan və­tən­daş­la­rın hər­bi rüt­bə­lə­ri­nə isə "is­tefa­da olan" söz­lə­ri əla­və edi­lir.

Maddə 31. Hər­bi rüt­bə­lə­rin ve­ril­mə­si

31.1. Ali za­bit hər­bi rüt­bə­lə­ri müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tə­rə­fin­dən veri­lir.
31.2. Hər­bi qul­luq­çu­la­rın digər kateqoriyalarına və hər­bi və­zi­fə­li­lə­rə hər­bi rütbə­lər "Hər­bi xidmətkeç­mə­ haqqında" Əsas­na­mə­nin və Azərbaycan Respublikası Si­lah­lı Qüvvələ­rin In­ti­zam Ni­zam­na­mə­sinin tələblərinə müvafiq qaydada ve­ri­lir.
31.3. Həqiqi hərbi xidmətdə olan hərbi qulluqçuların hərbi rütbələrdə olması müddəti aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

Hərbi rütbələrin adları	Aviasiyanın uçuş heyətində və sualtı gəmilərdə xidmət edən hərbi qulluqçular üçün	Digər hərbi qulluqçular üçün
Kiçik çavuş	6 ay	6 ay
Çavuş	6 ay	6 ay
Kiçik gizir (kiçik miçman)	2 il	2 il
Gizir (miçman)	3 il	5 il
Kiçik leytenant	1 il	1 il
Leytenant	2 il	3 il
Baş leytenant, kapitan (kapitan-leytenant)	3 il	4 il
Mayor (3-cü dərəcəli kapitan)	4 il	5 il
Polkovnik-leytenant (2-ci dərəcəli kapitan)	5 il	6 il

31.4. Əsgər, matros, baş əsgər, baş matros, baş çavuş, baş gizir, baş miçman, polkovnik (1-ci dərəcəli kapitan) və ali zabit hərbi rütbələrində olma müddəti müəyyən edilmir.
31.5. Təhsil müddəti beş il və daha çox olan xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrini bitirmiş hərbi qulluqçular üçün "leytenant" hərbi rütbəsində olma müddəti 1 il müəyyən edilir.

Maddə 32. Hərbi rütbənin vaxtından əvvəl verilməsi və vəzifə ştatı üzrə müəyyən edilmiş hərbi rütbədən bir pillə yuxarı rütbə verilməsi

32.1. Hərbi xidmət vəzifələrinin icrası zamanı yüksək mənəvi-döyüş keyfiyyətləri göstərmiş, döyüş və ictimai-siyasi hazırlığında, hərbi intizamın möhkəmləndirilməsində yüksək göstəricilərə nail olmuş, nümunəvi xidmət edən və hərbi xidmət vəzifələrini yerinə yetirən hərbi qulluqçulara həvəsləndirmə qaydasında vaxtından əvvəl növbəti hərbi rütbə əvvəlki hərbi rütbədə müəyyən edilmiş xidmət müddətinin ən azı yarısı keçdikdə (müharibə dövründə xidmət müddətindən asılı olmayaraq) və ya əvvəlki hərbi rütbədə müəyyən edilmiş xidmət müddəti bitdikdə onların tutduqları ştat vəzifələri üçün nəzərdə tutulmuş hərbi rütbədən bir pillə yuxarı hərbi rütbə verilə bilər.
32.2. Zabitlərə həvəsləndirmə qaydasında polkovnik (1-ci dərəcəli kapitan) hərbi rütbəsi də daxil olmaqla vaxtından əvvəl və ya onların tutduqları ştat vəzifələri üçün nəzərdə tutulmuş hərbi rütbədən bir pillə yuxarı hərbi rütbə bütün xidmət dövründə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən bir dəfə verilə bilər.

Maddə 33. Hər­bi rüt­bə­lər­dən məh­ru­met­mə, hər­bi rüt­bə­lə­rin aşa­ğı salınma­sı və bər­pa­sı

33.1. Hər­bi qul­luq­çu­lar və hər­bi və­zi­fə­li­lər (əs­gər, mat­ros hər­bi rüt­bə­sinə malik olanlar istisna olmaqla) ağır və ya xüsusilə ağır ci­na­yət tö­rət­mə­yə gö­rə məh­kum olunduq­da məhkəmənin qərarı ilə on­la­ra ve­ril­miş hər­bi rüt­bə­lər­dən məh­rum edi­lərək əsgər (mat­ros) rüt­bə­si­nə en­di­ri­lə bi­lər­lər.
33.2. Hərbi qulluqçular (zabit heyəti istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikası Si­lah­lı Qüv­və­lə­rinin İn­ti­zam Nizam­na­mə­si ilə mü­əy­yən olunmuş qay­da­da hər­bi rütbədən məh­rum edi­lə bilər və on­la­rın hər­bi rüt­bə­lə­ri bu rütbələri vermək hüququ olan vəzifəli şəxslər tərəfindən bər­pa edi­lə bi­lər.
33.3. Hər­bi qul­luq­çu­la­rın və hər­bi və­zi­fə­li­lə­rin hər­bi rüt­bə­lə­ri (əs­gər, matros, ki­çik gi­zir, ki­çik miç­man, ki­çik ley­te­nant hər­bi rüt­bə­sinə malik olanlar istisna olmaqla) digər intizam tənbehi tədbirləri müsbət nəticə vermədikdə bir pil­lə aşa­ğı sa­lı­na bi­lər.
33.4. Ali za­bit­lə­rin hər­bi rüt­bə­lə­ri müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfin­dən, di­gər hər­bi qul­luq­çu­la­rın, ha­be­lə hər­bi vəzi­fə­li­lə­rin və is­tefa­da olan şəxslərin hər­bi rüt­bə­lə­ri isə "Hər­bi xid­mətkeç­mə­ haq­qın­da" Əsasnamədə və Azərbaycan Respublikası Si­lah­lı Qüv­və­lə­rinin İn­ti­zam Ni­zam­na­mə­sində müəyyən edilən qaydada bir pil­lə aşa­ğı sa­lınır və bər­pa olunur.

Maddə 34. Hər­bi qulluqçular tərəfindən tutulmalı olan ştat vəzifələri

34.1. Bu Qanunun 34.5-ci maddəsində göstərilən hallardan başqa hərbi qulluqçular ştat vəzifələrində həqiqi hərbi xidmət keçirlər.
34.2. Hər­bi qul­luq­çu­lar tə­rə­fin­dən tu­tul­ma­lı olan ştat vəzifələri və bu vəzi­fə­lə­rə uy­ğun hər­bi rüt­bə­lər hər­bi his­sə­lə­rin (gə­mi­lə­rin, ida­rə­et­mə orqanlarının, idarələrin, xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrinin) ştat­la­rın­da nəzərdə tutulur.
34.3. Hər­bi qul­luq­çu­lar mü­da­fiə xa­rak­ter­li iş­lə­rin ye­ri­nə ye­ti­rilmə­si üçün həqiqi hər­bi xid­mət­də saxla­nıl­maq­la döv­lət orqanlarına, müəssisə­lə­rə, idarə­lə­rə və təşkilatla­ra ezam olu­na bilərlər. Zabitlər xidmətlərini davam etdirmək üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanının qərarına əsasən beynəlxalq təşkilatlara ezam oluna bilərlər.
34.4. Hər­bi qul­luq­çu­la­rın xid­mət­də bir hər­bi və­zi­fə­dən baş­qa hər­bi vəzifə­yə ke­çi­ril­mə­si "Hər­bi xid­mətkeç­mə­ haq­qın­da" Əsas­na­mə ilə tənzimlənir.
34.5. Hər­bi qul­luq­çu­lar ali za­bit­lər tə­rə­fin­dən tu­tul­ma­lı olan hərbi vəzifələ­rə, qa­nun­ve­ri­ci­lik­də baş­qa qay­da nə­zər­də tu­tul­ma­mışdır­sa, müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının təq­di­ma­tına əsa­sən müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərə­fin­dən təyin olunur­lar.

Maddə 35. Hər­bi qul­luq­çu­la­rın hər­bi ge­yim for­ma­sı və fərqləndirmə nişanları

35.1. Hər­bi qul­luq­çu­lar və top­la­nış­lar­ keçən hər­bi və­zi­fə­li­lər hərbi rütbə və qoşun (xid­mət) nö­vü üzrə fərqləndirmə niş­anla­rı olan hər­bi ge­yim for­ma­sı ge­yi­nir­lər.
35.2. Hərbi qulluqçuların hərbi geyim forması, fərqləndirmə nişanları və onların təsvirləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilir.
35.3. Fərqləndirmə nişanları olan hərbi geyim formasını qanunsuz olaraq daşıyan şəxslər qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada məsuliyyətə cəlb olunurlar.

VII fəsil

Hərbi xidmətkeçmə
Maddə 36. Həqiqi hər­bi xid­mə­tə daxilolma

36.1. Hər­bi xid­mə­tə qəbul üçün mü­əy­yən edil­miş tə­ləb­lə­rə cavab verən Azərbaycan Res­pub­li­ka­sının və­tən­daş­la­rı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi hallarda və qaydada bağlaşma əsasında aşa­ğı­da­kı hərbi xidmətlə­rə kö­nül­lü da­xil olurlar:
36.1.1. müd­dət­dən ar­tıq həqiqi hər­bi xid­mə­tə - ən azı ümumi orta təhsilli, qanun­la mü­əyyən­ləş­di­ri­lən müd­dət­li həqiqi hərbi xidməti ba­şa çatdır­mış hər­bi qulluqçular, 40 yaşınadək hər­bi və­zi­fə­li­lər (zabit­lər­dən, gizirlərdən və miçmanlardan baş­qa), ha­be­lə 19 ya­şın­dan 40 ya­şı­na­dək qa­dın­lar;
36.1.2. ali xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrinin kur­santla­rının həqiqi hər­bi xidməti­nə - ali xüsusi təyinatlı təhsil müəssisəsi­nə qə­bul edil­di­yi il­də 17 ya­şı tamam olan və 19 yaşı tamam olmayan və­tən­daş­lar, habelə zabit hərbi rütbəsi olmayan, ali xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrində oxumaq arzusunu bildirən 18 yaşından 23 yaşınadək hərbi qulluqçular;
36.1.3. gi­zir­lə­rin və miç­man­la­rın həqiqi hər­bi xid­mə­ti­nə - ən azı tam orta təhsilli, azı bir il hərbi xidmət keçmiş əs­gər­lər, mat­ros­lar, ça­vuş­lar, 40 ya­şı­na­dək hərbi və­zi­fə­li­lər (zabit­lər­dən  baş­qa), ha­be­lə 19 ya­şın­dan 40 ya­şına­dək qa­dın­lar;
36.1.4. za­bit­lə­rin həqiqi hər­bi xidmətinə - hər­bi xidmət­də ol­ma­ğın son yaş həd­di­nə çatmamış ehtiyatda olan za­bit­lər, ha­be­lə ilk za­bit hər­bi rütbə­si verilməklə 35 ya­şı­nadək həqiqi hərbi xidmətdə olan hərbi qulluqçular, ehtiyatda olan hərbi vəzifəlilər və qadınlar.
36.2. Bağlaşma əsasında həqiqi hərbi xidmətə həmçinin əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər qəbul olunurlar.
Qeyd: Azərbaycan Respublikasının ali xüsusi təyinatlı təhsil müəssisələrini (xarici ölkələrin analoji ali təhsil müaəssisələrini) müvəffəqiyyətlə bitirərək ilk zabit hərbi rütbəsi almış Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olan hərbi qulıluqçular birbaşa kadr zabit heyətinə keçirilirlər.

Maddə 37. Həqiqi hər­bi xidmətin baş­lan­ğı­cı və so­nu

37.1. Aşa­ğı­da­kı gün­lər həqiqi hər­bi xid­mə­tin baş­lan­ğı­cı sa­yı­lır:
37.1.1. ça­ğı­rış­çı­lar üçün - müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən hər­bi hissə­yə göndərildiklə­ri gün;
37.1.2. bağlaşma əsasında hərbi xidmətə kö­nül­lü da­xil olanlar üçün - bağlaşmanın imzalandığı gün;
37.1.3. kursantlar üçün - xüsusi təyinatlı təhsilmüəssisələrinə qə­bul olunduqla­rı gün.
37.2. Hər­bi qul­luq­çu­nun həqiqi hər­bi xid­mət­dən bu­ra­xıl­ma­sı ilə əla­qə­dar hər­bi his­sə ko­man­di­ri­nin əm­ri ilə şəx­si heyətin si­ya­hı­sın­dan çı­xarıl­dı­ğı gün onun həqiqi hər­bi xid­mə­ti­nin so­nu sa­yı­lır.

Maddə 38. Həqiqi hər­bi xid­mə­tin və sərəncamda olmanın müd­dət­lə­ri

38.1. Dinc dövrdə həqiqi hər­bi xid­mə­tin müd­dət­lə­ri təq­vim he­sa­bı ilə aşağıdakı ki­mi mü­əy­yən­ləş­di­ri­lir:
38.1.1. müd­dət­li həqiqi hərbi xid­mət hər­bi qul­luq­çu­la­rı: ali təh­si­li olan­lar - 1 il, qa­lan bü­tün əsgər­lər, matroslar və ça­vuş­lar - 1 il 6 ay. Məhkəmənin hökmünə əsasən hərbi qulluqçunun intizam xarakterli hərbi hissədə cəza çəkdiyi vaxt müddətli həqiqi hərbi xidmət müddətinə hesablanmır;
38.1.2. müd­dət­dən ar­tıq həqiqi hərbi xid­mət hər­bi qul­luq­çu­la­rı üçün: müd­dət­li həqiqi hərbi xid­mət­dən da­xil olan­lar, eh­ti­yat­dan da­xil olan­lar və qadın­lar - 3 il. Bu müd­dət qur­tar­dıq­da müd­dət­dən ar­tıq hə­qi­qi hərbi xid­mət tərəflərin razılığı ilə həqiqi hər­bi xid­mət­də ol­ma­ğın son yaş həd­dinə ça­ta­na­dək hər dəfə 5 ilədək müd­də­tə uza­dı­lır;
38.1.3. kursantlar üçün - xüsusi təyinatlı təhsil müəssisəsində təhsil müddətindən asılı olaraq;
38.1.4. gi­zir­lər və miç­man­lar üçün - 5 il. Son­ra bu müd­dət tərəflərin razılığı ilə həqiqi hərbi xidmət­də ol­ma­ğın son yaş həd­di ça­ta­na­dək hər dəfə 5 ilədək müd­də­tə uzadılır;
38.1.5. za­bit­lər üçün: eh­ti­yat­dan müddətli həqiqi hər­bi xid­mə­tə ça­ğı­rı­lan­lar və ya bağlaş­ma əsasında həqiqi hər­bi xid­mə­tə könüllü da­xil olan­lar - 1 il 6 ay (bu müd­dət bitdikdən sonra tərəflərin razılığı ilə onlar kadr zabit heyətinə keçirilirlər), bağ­laş­ma əsasında həqiqi hər­bi xid­mə­tə könüllüdaxil olan əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər - 3 ilə qədər (bu müd­dət bitdikdən sonra tərəflərin razılığı ilə yeni bağlaşma bağlanır).
38.2. Hərbi qulluqçular aşağıdakı müddətlərdə sərəncamda olurlar:
38.2.1. xarici ölkələrdə hərbi təhsil almaqla və ya beynəlxalq təşkilatda müvafiq vəzifəyə təyin edilməklə əlaqədar - təhsil və ya müvafiq vəzifədə xidmət müddətində;
38.2.2. ştatların ixtisarı və ya təşkilati-ştat tədbirləri ilə əlaqədar və Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin İntizam Nizamnaməsində nəzərdə tutulmuş qaydada vəzifədən kənar edildikdə (barəsində cinayət təqibi həyata keçirilən hərbi qulluqçulardan başqa) - 4 aydan artıq olmamaq şərti ilə;
38.2.3. xəstəliyə görə 4 aydan artıq müalicədə olduqda - həmin müalicə müddətində;
38.2.4. hamiləliyə və ya doğuşa, yaxud üç yaşınadək uşağa qulluq etmək üçün ödənişsiz məzuniyyətə çıxdıqda - məzuniyyət müddətində;
38.2.5. üç yaşınadək uşağı təkbaşına böyüdən kişi cinsli hərbi qulluqçu uşağa qulluq etmək üçün ödənişsiz məzuniyyətə çıxdıqda - məzuniyyət müddətində.
 38.3. Bu Qanunun 38.2-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş sərəncamda olma müddəti həqiqi hərbi xidmət müddətinə daxil edilir.
38.4. Barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilmiş hərbi qulluqçu sərəncama çıxarılır və onun həbsdə olduğu müddət, cinayət işinə xitam verildikdə və ya bəraət hökmü çıxarıldıqda, həqiqi hərbi xidmət müddətinə daxil edilir.

Qeyd:Qanunla müəyyən edilmiş qaydada hərbi xidmət müddəti başa çatmamış və müddətli həqiqi hərbi xidmət dövründə müəyyən müddətə azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edilmiş müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçuları (şərti məhkum edilmiş şəxslərdən və bu Qanunun 42.0.3-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş hallardan başqa), məhkumluğu ödənildikdən (üzərindən götürüldükdən) sonra, müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağırışın son yaş həddinə çatmamışlarsa və onlar hərbi xidmətə yararlı hesab olunarlarsa, müddətli həqiqi hərbi xidmət müddətinin çəkilməmiş hissəsini keçmək üçün hərbi xidmətə çağırılmalıdırlar.

davamı səhifə 2-də -