Hər il abituriyentlər və valideynlər buraxılış imtahanlarının çətinliyi ilə bağlı eyni narahatlığı yaşayırlar: “Keçən il asan idisə, bu il çətin olacaq”, “Hər iki ildən bir çətinləşdirirlər” kimi fikirlər geniş yayılıb. Belə düşüncələr imtahan sisteminin proqnozlaşdırıla bilməz olduğu və nəticələrin stabillikdən uzaq olduğu qənaətini yaradır. Nəticədə, abituriyentlər üçün universitet seçimi daha da mürəkkəbləşir.

Lakin təhsil mütəxəssisləri bildirirlər ki, bu proses düşündüyümüz kimi təsadüfi deyil və əslində sistemin balansını qorumaq məqsədi daşıyır.

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin təhsil məsələləri üzrə tədqiqatçısı Elmin Nuri Modern.az-a açıqlamasında bildirib ki, buraxılış və qəbul imtahanlarının çətinlik dərəcələri müəyyən sistem daxilində tənzimlənir və bu prosesdə əsas məqsəd universitetlərə ayrılan yerlərin uyğun şəkildə doldurulmasını təmin etməkdir.

Ekspertin sözlərinə görə, hər il ali təhsil müəssisələrinə qəbul üçün müəyyən sayda yer ayrılır. Məsələn, ötən il bu rəqəm 56 min idisə, builki göstərici 61 min olub ki, bu da Azərbaycan təhsil tarixində rekord sayılır. Bununla belə, universitetə qəbul üçün sənəd verənlərin sayı 100 mindən çoxdur və əsas məsələ ayrılan yerlərin balanslı şəkildə doldurulmasıdır. Buna görə də buraxılış imtahanlarının və qəbul imtahanlarının suallarının ağırlıq dərəcəsi tənzimlənməlidir.

Elmin Nuri qeyd edir ki, ötən il buraxılış imtahanlarının nisbətən asan keçirilməsinin səbəbi Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) müəyyən yumşalmalara getməsi olub. Bundan əvvəlki illərdə suallar kurikulum məzmun standartlarına əsasən hazırlanırdı. Lakin məktəblərdə bu sistem tam tətbiq olunmadığından, imtahan nəticələri zəif olurdu. DİM-in yanaşmada dəyişiklik etməsi nəticəsində ötən il rekord sayda abituriyent yüksək bal topladı. Məsələn, 54 abituriyent maksimum 300 balı toplayıb, 250-300 bal aralığında nəticə göstərənlərin sayı isə minlərlə olub. Lakin qəbul imtahanlarının çətinliyi artırılaraq bu balans nizamlanıb.

Ekspert vurğulayır ki, buraxılış imtahanları asan, qəbul imtahanları isə çətin olduğu zaman abituriyentlərin müsabiqəyə qatılma faizi artır. Nəticədə, bəzi ixtisaslara keçid balları yüksəlir və hətta 500-dən çox bal toplayan abituriyentlərin də universitetə qəbul ola bilməməsi halları baş verir. Bu səbəbdən sistemdə müəyyən tarazlıq yaradılmalıdır ki, nə buraxılış, nə də qəbul imtahanı həddindən artıq asan və ya çətin olmasın.

Son olaraq, mütəxəssis bildirir ki, qəbul sistemi bir zəncirin halqaları kimi işləyir. İmtahanların çətinliyi və asanlığı bir-birini tamamlamalıdır ki, sistemlilik qorunsun və abituriyentlərin seçim prosesində hədsiz çətinliklər yaranmasın. Deməli, “Bu il asan oldu, növbəti il çətin olacaq” kimi fikirlər hər zaman həqiqəti əks etdirmir. Əsas olan, təhsil sistemindəki ümumi nizamın qorunmasıdır.