Müasir tibbin imkanları sayəsində bir çox xəstəliklər artıq minimal invaziv üsullarla həm vaxtında aşkarlanır, həm də müalicə olunur. Xüsusilə mədə-bağırsaq sistemi ilə bağlı problemlər yaşayan pasiyentlər üçün endoskopik metodlar həm dəqiq diaqnostika, həm də effektiv müalicə imkanı yaradır.
Mədə, bağırsaq, öd yolları və s. xəstəliklərinin müalicəsində geniş istifadə olunan bu üsullar barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün Referans Poliklinik Nəsimi filialının Cərrah-invaziv endoskopisti Dr. Fərid Dünyamalıyev həmsöhbət olduq.
Modern.az müsahibəni təqdim edir:
– Endoskopik üsullarla mədə-bağırsaq xəstəlikləri necə müalicə olunur?
- Müasir endoskopik avadanlıqlar yalnız yüksək keyfiyyətli diaqnostik imkanlar yaratmır, eyni zamanda geniş spektrli terapevtik prosedurların icrasına da şərait yaradır. Məsələn, qida borusu, mədə, nazik və yoğun bağırsaqdan törəmələr – poliplər, adenomalar – endoskopik yolla çıxarılır və histoloji müayinəyə göndərilir. Qida borusu darlıqları və axalaziya kardiyasının müalicəsində balon dilatasiyası tətbiq olunur. Öd yollarındakı iri daşlar çıxarılır və əzilir. Şiş stenozları olan nahiyələrdə özü-özünə genişlənən stentlər yerləşdirilir. Müxtəlif növ qanaxmalar inyeksiya və arqon plazması ilə dayandırılır. Eyni zamanda, polipektomiya, EMR (endoskopik mukozal rezeksiyası) və EDS (endoskopik diskeksiyası) kimi prosedurlar da geniş tətbiq olunur. Mədə və qida borusu damarlarının skleroterapiyası və bağlanması, mədədaxili balonun yerləşdirilməsi, yad cisimlərin çıxarılması və nazouejunal borunun quraşdırılması kimi prosedurlar da endoskopik üsullarla həyata keçirilir.
– Qaraciyər xəstəliklərində endoskopik müalicənin rolu nədən ibarətdir?
- Qaraciyər xəstəliklərinin diaqnostikası və müalicəsində də endoskopik yanaşma əhəmiyyətlidir. Ultrasəs nəzarəti altında endoskopik qaraciyər biopsiyası aparmaq mümkündür. Həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə, mədəaltı vəzi və öd yolları ilə bağlı xəstəliklər zamanı terapevtik endoskopik retroqrad xolangiopankreatoqrafiya – yəni ERCP – geniş tətbiq edilir. Qaraciyər sirozu olan xəstələrdə qida borusu və mədədə yaranan varikoz damar genişlənmələrinin endoskopik müalicəsi də həyata keçirilir və çox vaxt həyati əhəmiyyət daşıyır.
– Mədə və bağırsaq qanaxmalarının əsas səbəbləri nələrdir?
- Mədə və bağırsaq qanaxmaları çox fərqli səbəblərdən meydana gələ bilər. Bu qanaxmalar bəzən ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər. Məsələn, nəcisdə parlaq qırmızı qan görülməsi, bağırsaqda aktiv qanaxma olduğuna işarədir. Mədə qanaxmalarının əsas səbəbləri arasında mədə və onikibarmaq bağırsaq xoraları, qida borusunun damar genişlənmələri, kolon divertikulları, şişlər, poliplər, hemoroidlər, selikli qişanın eroziv və xoralı zədələnmələri, Mallory-Weiss sindromu, angiodisplaziya, eləcə də qeyri-spesifik xoralı kolit və Kron xəstəliyi yer alır. Risk faktorları arasında qeyri-sağlam qidalanma, tütün və spirt istifadəsi, çoxlu dərman qəbulu və yaşlılıq önəm daşıyır.
– Bu qanaxmalar endoskopik üsullarla necə dayandırılır?
- Qanaxmanın dayandırılmasında ilk və əsas mərhələ onun yerinin dəqiq müəyyənləşdirilməsidir. Ən çox istifadə olunan üsul hemoklip metodudur. Qanayan nahiyəyə xüsusi metal kliplər yerləşdirilir və qanaxma effektiv şəkildə dayandırılır. Əgər endoskopik üsullar nəticə verməzsə, cərrahi müdaxiləyə ehtiyac yaranır. Digər tətbiq olunan metodlara elektrokoaqulasiya, inyeksiya və termohemostaz üsulları daxildir. Qanaxmanın mənbəyini müəyyən etmək üçün isə qastroskopiya və kolonoskopiya mütləq aparılır. Qanaxma endoskopik üsulla dayandırıldıqdan sonra təkrar riskinin qarşısını almaq üçün dərman müalicəsi də paralel şəkildə verilir.
– Poliplər kolonoskopiya zamanı necə çıxarılır?
- Yoğun bağırsaqda inkişaf edən poliplər əsasən ayaqcığı olan və ya geniş əsaslı formalarda olur. Bu poliplərin böyük əksəriyyəti vaxtında aşkarlanmadıqda kolon xərçənginə çevrilə bilər. Əldə olan məlumatlara görə, kolon xərçənglərinin 90-95%-i poliplərdən əmələ gəlir. Buna görə də kolonoskopiya zamanı aşkarlanan hər bir polip ya biopsiyaya göndərilməli, ya da polipektomiya ilə çıxarılmalıdır. Polipektomiya zamanı xüsusi alət vasitəsilə polip gövdəsindən kəsilərək təhlükəsiz şəkildə çıxarılır. Bu prosedur tamamilə ağrısızdır və xəstədə heç bir narahatlıq yaratmır.
– Sonda mədə-bağırsaq problemləri yaşayan insanlara nə kimi tövsiyələr verərdiniz?
- Əvvəla qeyd etmək istəyirəm ki, mədə-bağırsaq sistemi orqanizmin çox həssas və vacib bir hissəsidir. Bu sistemdə baş verən pozuntular yalnız yerli narahatlıqlara deyil, ümumi sağlamlığa da təsir edə bilər. Ona görə də ilk növbədə düzgün və balanslı qidalanma qaydalarına əməl etmək vacibdir. Fast-food, çox ədviyyatlı, yağlı və qazlı içkilərdən imtina edilməli, təbii və lifli qidalara üstünlük verilməlidir. Stress də mədə-bağırsaq sisteminə birbaşa təsir göstərdiyindən, psixoloji gərginlikdən uzaq durmaq və lazım gəldikdə dəstək almaq önəmlidir. Müntəzəm olaraq tibbi müayinələrdən keçmək, xüsusilə 40 yaşdan sonra qastroskopiya və kolonoskopiya kimi profilaktik yoxlamaları aparmaq, ciddi xəstəliklərin qarşısını vaxtında almağa kömək edir. Əgər nəcisdə qan, uzun müddətli qarın ağrısı, şişkinlik və ya iştahasızlıq kimi simptomlar varsa, mütləq həkimə müraciət olunmalıdır. Müasir tibbdə endoskopik texnologiyalar bu problemləri vaxtında və minimal invaziv üsullarla aşkarlayıb müalicə etməyə imkan verir. Sağlamlıq hər şeydən önəmlidir – ona görə də heç bir simptomu kiçiltməmək və özümüzü nəzarətsiz buraxmamaq lazımdır.
