Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) ilə İran arasında əldə olunan 2 həftəlik atəşkəs razılaşmasından sonra tərəflər sülh razılaşmasını yekunlaşdırmağa çalışacaq. Bu, rəsmilər tərəfindən reaksiyalardan əldə edilən qənaətdir.
Tərəflər atəşkəsə vasitəçilik edən Pakistanın paytaxtı İslamabadda bir araya gələcəklər. İran sanksiyaların ləğvi və ABŞ qüvvələrinin bölgədən çıxmasını istəyir.
Aprelin 10-da ABŞ-İran arasında Pakistanın paytaxtı İslamabadda keçiriləcək danışıqlarda Amerika nümayəndə heyətinə isə vitse-prezidenti J.D. Vens rəhbərlik edəcək. İSNA-nın məlumatına görə, İran nümayəndə heyətinə İran İslam Şurası Məclisinin (Parlament) sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf rəhbərlik edəcək.
İran mediası xəbər verir ki, "İranın təklif etdiyi 10 maddəlik plan çərçivəsində təkcə nüvə proqramı və regional təhlükəsizlik deyil, həm də son 45 ildə İrana tətbiq edilən ilkin və ikinci dərəcəli sanksiyalar müzakirə olunacaq"
Atəşkəsə Pakistanın vasitəçilik etməsi, danışqların məhz İslamabadda keçirilməsi xüsusilə diqqət çəkir. İndiyə qədər irəli sürülən təkliflər içərisində məhz Pakistanın qəbul edilməsinin arxasında hansı səbəblərin dayandığı, burada Çin faktorunun nə qədər rol oynadığı maraq doğurur.
Modern.az-a açıqlamasında Pakistandan olan beynəlxalq əlaqələr üzrə ekspert Xalid Əkrəm bildirib ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın irəli sürdüyü atəşkəs bütün dünyanın diqqətini cəlb edən əlamətdar bir hadisə olsa da, onun davamlılığı qeyri-müəyyəndir:
“Prezident Donald Tramp tərəfindən elan olunan atəşkəs mühüm ilkin addımdır. Bu, bütün dünyanın diqqətini cəlb edən əlamətdar bir hadisədir, lakin onun davamlılığı qeyri-müəyyəndir. İki həftəlik atəşkəs təbiət etibarilə müvəqqətidir və əsasən dialoq üçün imkan yaradır. Onun uğuru ABŞ və İran tərəflərinin kompromisə getməyə hazır olmasından asılıdır. Rəsmi razılaşma olmadan eskalasiya riski hələ də qalır. Lakin hazırkı mərhələdə, Pakistanın səylərinin boşa çıxmayacağına ümid edirik və 10 aprel 2026-cı il üçün nəzərdə tutulan İslamabad danışıqlarının bəzi konkret nəticələr verəcəyinə inanırıq.
İslamabadın danışıqlar üçün seçilməsi bir neçə səbəblə izah olunur. Əvvəla, müharibənin astanasında bütün tərəfləri etimadla prosesə cəlb edən və arxa kanallarda diplomatiya aparan əsas vasitəçi Pakistan olub. İkinci bir tərəfdən münaqişə zamanı Pakistan neytral mövqeyini qoruyub, həm ABŞ, həm də İran ilə yaxşı münasibətlər saxlayıb. Hər iki tərəf Pakistanın etibarına arxalanıb. Bu səbəbdən, Pakistanın davamlı səyləri, dünya sülhünə və təhlükəsizliyinə verdiyi töhfə və diplomatik nüfuzu İslamabadı növbəti danışıqlar üçün ən optimal seçim edir.
Pakistan bu bütün sülh prosesində və nəticədə atəşkəsdə konstruktiv, məsuliyyətli və yüksək qiymətləndirilən rol oynayıb. Baş nazir Şahbaz Şərif və Feldmarşal General Asim Munirin rəhbərliyi altında ölkə sakit diplomatiya və arxa kanallar vasitəsilə effektiv fəaliyyət göstərib. Pakistanın bütün tərəflərlə dialoq qurmaq bacarığı ona unikal diplomatik üstünlük verir. Ən böyük üstünlük isə hər iki tərəflə balanslı münasibətləri qorumaqdır ki, bu da onun etibarlı və neytral vasitəçi kimi fəaliyyət göstərməsinə imkan yaradır.
Pakistanın vasitəçilik uğuru əsasən balanslı xarici siyasətindən irəli gəlir. Bu, yalnız regional təsir məsələsi deyil, həm də etibardır. Dünya həmişə Pakistanı sülh və dialoqu təşviq edən ölkə kimi görüb. Hər hansı bölgədə münaqişə baş verdikdə, Pakistan həmişə sülhün bərpası təşəbbüsünü götürən ölkələr arasında olur. Pakistanın əsas güclərlə və qonşu ölkələrlə əlaqələri ona qarşı tərəflər arasında körpü rolunu oynamağa imkan verir”.
Ekspert vurğulayıb ki, Çin bu prosesdə xüsusilə müsbət və sabitləşdirici rol oynayıb:
“Bu, Çinin məsuliyyətli qlobal güc kimi artan əhəmiyyətini əks etdirir. Prezident Si Cinpinin vizioner rəhbərliyi altında Pekin beynəlxalq münasibətlərdə dialoq, sülh və qarşılıqlı hörməti təşviq edib. Çinin iştirakı yalnız iqtisadi maraqlarla məhdudlaşmır, o, qlobal sabitliyə və uzunmüddətli sülhə verdiyi əhəmiyyətə əsaslanır. ABŞ və İran arasında dialoqu təşviq edərək və ehtiyatlı davranışı dəstəkləyərək Çin yetkinlik və strateji müdriklik nümayiş etdirib.
Mənim fikrimcə, Çin bu prosesdə müdrik və arxa planda fəal vasitəçi kimi təsvir edilə bilər. Çin hər zaman açıq şəkildə ön plana çıxmasa da, arxa planda dərin təsir və konstruktiv rol oynayır. O, həm İran, həm də Pakistan ilə güclü diplomatik əlaqələrindən və qlobal nüfuzundan istifadə edərək dialoqu təşviq edir və gərginliyi azaldır. Diqqət çəkmək əvəzinə, Çin praktik nəticələrə fokuslanır, strateji rəhbərlik, iqtisadi təminat və siyasi dəstək təklif edir. Bu balanslı və düşünülmüş yanaşma Pekinə danışıqların istiqamətini sakit və effektiv şəkildə formalaşdırmağa imkan verir.
ABŞ və İran arasında danışıqlarda Pakistan və Çin kimi regional güclərin iştirakı həqiqətən yeni və daha inklüziv diplomatik çərçivənin meydana çıxdığını göstərə bilər. Bu proses göstərir ki, məsuliyyətli regional aktorlar qlobal münaqişələrin həllində də həlledici rol oynaya bilər. Pakistanın aktiv vasitəçiliyi və Çinin sabitləşdirici dəstəyi əməkdaşlıq, qarşılıqlı hörmət və ortaq məsuliyyətə əsaslanan modeli nümayiş etdirir. Bu yanaşma diplomatiyanı daha balanslı və təmsilçi edə, bir gücün üstünlüyünə olan asılılığı azalda və çoxqütblü iştirakçılığı təşviq edə bilər”.
X.Əkrəm söyləyib ki, proses uğurla başa çatsa, Pakistanın qlobal diplomatik nüfuzu əhəmiyyətli dərəcədə artacaq:
“Baş nazir Şahbaz Şərifin rəhbərliyi altında Pakistan etibarlı sülh qurucusu və məsuliyyətli beynəlxalq aktor kimi tanınacaq. ABŞ və İran arasında uğurla vasitəçilik etmək onun neytral və etibarlı tərəfdaş kimi nüfuzunu gücləndirəcək. Bu, gələcək münaqişələrdə oxşar rollar oynamaq və beynəlxalq forumlarda səsini artırmaq imkanlarını açacaq. Bundan əlavə, Çinin yaxın koordinasiyası uzunmüddətli regional və qlobal sabitlik üçün konstruktiv və sülh yönümlü diplomatik tərəfdaşlıq imicini daha da möhkəmləndirəcək”.
