Arxiv
24 May 2019, 15:57 | ANALİTİKA
Rusiyanın S-400 sistemləri: Vaşinqton-Ankara münasibətlərində növbəti gərginliyin adı

Bir neçə gün öncə CNBC kanalı ABŞ Dövlət Departamentinin bir neçə yüksək səviyyəli rəsmisinə istinadən Amerikanın Türkiyəyə S-400 zenit raket sistemlərini almaqdan imtina üçün iki həftə vaxt verdiyini yazdı. Adlarının açıqlanmasını istəməyən bu mənbələrin CNBC-yə verdikləri bəyanat istər Türkiyə, istərsə də Rusiyada ciddi reaksiyalara səbəb oldu. Amerikadan verilən bəyanatda iyun ayının ikici həftəsinə qədər rəsmi Ankaranın Rusiya ilə S-400 sistemlərinə dair imzaladığı sazişdən imtina etməyəcəyi, əvəzinə Amerikanın “Patriot” sistemlərini almayacağı təqdirdə nəticələrin ağır olacağı deyilir. Ağır nəticələr dəyərkən isə Türkiyənin F-35 qırıcılarından məhrum ediləcəyi, ABŞ sanksiyaları ilə üzləşəcəyi və NATO ilə münasibətlərdə ciddi problemlər yaşayacağı nəzərdə tutulur.

Hər şeydən əvvəl onu qeyd edək ki, S-400 ilə bağlı ABŞ ilə Türkiyə arasında gərginliyin olması heç kəsə gizli deyildi. Hətta bu, iki ölkənin rəsmiləri, xüsusilə də prezidentlər, xarici işlər və müdafiə nazirləri tərəfindən səsləndirilən bəyanatlarda dəfələrlə açıq şəkildə ortaya qoyulmuşdu. Heç şübhə yoxdur ki, hazırda da rəsmi səviyyədə bu məsələ ciddi müzakirə olunur və gərginlik davam edir. Lakin adı açıqlanmayan mənbələrin KİV vasitəsi ilə Türkiyəyə “səhvini düzəltmək” üçün 2 həftə vaxt verməsi və bu bəyanatın tirajlanması, ən yumşaq ifadə ilə, diplomatik etiketlə bir araya sığmır. Bununla belə, CNBC vasitəsilə ictimailəşdirilən bu mövqe bir neçə məqsədə xidmət edir.

Birincisi, Türkiyədəki ictimai rəyi təsir etməklə anti-Ərdoğan əhvalını mümkün qədər artırmaq; ikincisi, onsuz da çətin günlər keçirən Türkiyə valyutasına və iqtisadiyyatına əlavə gərginliklər yaradacaq spekulyasiyalara rəvac vermək; üçüncüsü, iyunda yenidən keçiriləcək İstanbul seçkilərinə qədər AKP-nin əlini, dolayısı ilə də olsa, bir qədər də zəiflətmək. Əslində, hazırda Türkiyədə iqtidarın əsas qayğısı məhz ikinci amillə bağlıdır. Belə ki, iqtisadi çalxantılar, lirənin kövrəkliyi və son iki həftədə yenidən ciddi dəyər itirməsi birinci və üçüncü dediklərimizi gücləndirən əsas amildir.

Bütün bunlara baxmayaraq, S-400-lərlə bağlı son verilən qeyri-rəsmi bəyanata türk rəsmilərinin cavabı çox dəqiq və kəskin oldu. Həm Ərdoğan, həm də Çavuşoğlu Türkiyənin Rusiya ilə müqaviləni gözdən keçirmək və ya ləğv etmək haqqında düşünmədiyini, bir neçə həftə sonra S-400 hissələrinin Türkiyəyə gətiriləcəyini bəyan etdilər. Türkiyənin müdafiə naziri Hülusi Akar isə 2 gün əvvəl verdiyi açıqlamada türk hərbiçilərinin S-400 sistemləri üzrə təlim keçmək üçün artıq Rusiyaya getdiklərini və növbəti təlimlər üçün əlavə şəxsi heyətin göndəriləcəyini dedi.

Görünən odur ki, Türkiyə geri addım atmaq niyyətində deyil, əslində sağlam siyasi düşüncəyə görə heç atmamalıdır da. Çünki bu nöqtəyə gəldikdən sonra Türkiyənin geri addım atması ABŞ-la mövcud gərginliyi aradan qaldımayacaqdır, üstəlik də Moskva ilə münasibətlərdə dərin yaralar açacaqdır. Bu isə Türkiyənin regional liderlik strategiyası ilə tərs-mütənasib olardı. Digər tərəfdən ABŞ-ın istədiyi addım atılarsa, Türkiyə hakim partiyasını əyaqda tutan əsas arqument – Türkiyənin yenidən öz taleyinə sahib çıxmaq mübarizəsi – ortadan qalxar.

Bəs geri addım atmayacağı təqdirdə Türkiyəni nələr gözləyir?

Hər şeydən əvvəl, ABŞ-ın CAATSA (Amerikanın düşmənləri ilə sanksiyalar vasitəsilə mübarizə Aktı) çərçivəsində sanksiyalar. Artıq ABŞ Konqresi Türkiyənin Rusiyadan S-400 almaqla bu Aktın 231-ci maddəsini (Rusiyanın kəşfiyyat və yaxud müdafiə sektoru ilə sövdələşmə etmə) pozduğunu ifadə edib. Dolayısı ilə S-400 ilə bağlı proses yekunlaşarsa, CAATSA çərçivəsində Türkiyəyə qarşı sanksiyalar tətbiq ediləcək. Bunun qarşısının alınması üçün ABŞ prezidenti Konqresə məktub göndərməli və Türkiyə ilə Rusiya arasında bu sövdələşmənin mühüm olmadığını, NATO və ABŞ-ın hərbi əməliyyatlarına mənfi təsir etməyəcəyini elan etməlidir. Trampın bunu edəciyi isə zəif ehtimaldır. Dolayısı ilə S-400-dən imtina etməyəcəyi təqdirdə Türkiyənin iqtisadiyyatını daha ağır sınaqlar gözləyir. ABŞ-ın Türkiyə ictimaiyyətinə çatdırmaq istədiyi əsas mesaj da məhz budur. Lakin türklərin xarakterini nəzərə alsaq, bu halın milli mübarizə əhvalı ilə əhalinin Ərdoğan ətrafında daha sıx birləşməyə səbəb ola biləcəyini də proqnoz etmək mümkündür.

Türkiyəni gözləyən digər sərt addım da, F-35 qırıcı layihəsindən kənarda qalmaq və bu beşinci nəsil qırıcıları hərbi inventarına qatmaq imkanlarından məhrum olmaqdır. Lakin bu, ABŞ üçün, şahmat dili ilə desək, “suqsvanq” effekti yaradacaq bir məqamdır. Başqa sözlə, Türkiyəni cəzalandırmaq üçün etdiyi hər həmlə özününü vəziyyətini bir qədər də mürəkkəbləşdirə bilər. Çünki Rusiya da Su-57 beşinci nəsil qırıcıları istehsal edir və Türkiyəyə özünün Su-57 satmaq üçün olduqca uyğun şərtlər təklif edir. Artıq Türkiyədə də bu istiqamətdə rəy bildirən rəsmilər vardır. Ərdoğanın bir neçə gün əvvəl S-500 müdafiə sistemlərinin Türkiyə ilə Rusiyanın birgə istehsal etmək niyyəti və bununla bağlı Rusiya ilə mövqelərinin yaxın olması haqda bəyanatı da ABŞ-ın S-400 ilə bağlı təzyiqinin əks təsir yaratmasıdır.

Ərdoğan ilə Putinin sonuncu görüşündə S-400-lərin ilk partiyasının (Türkiyə 2.5 milyard dollara iki S-400 sistemi və dörd batarya alır) iyun-iyul ayında təhvil veriləcəyinə dair razılıq əldə olunmuşdur. Bu vaxtın yaxınlaşması fonunda Amerika ilə Türkiyə arasında münasibətlərin daha da kəskinləşəcəyi və ABŞ-ın Türkiyəyə sanksiyalar tətbiq edəcəyi gözləniləndir. Qardaş ölkənin müdafiə naziri Hülusi Akarın 22 mayda jurnalistlərə verdiyi müsahibədə “S-400 müzakirələrində irəliləyiş var, lakin biz mümkün Amerika sanksiyalarına hazırlaşırıq” deməsi də bunun bariz göstəricisidir. Bariz görünən digər bir məqam da odur ki, belə sanksiyalardan itirən ancaq rəsmi Ankara olmayacaq, həm də Vaşinqton itirəcək. Hazırda ABŞ-Rusiya münasibətlərinin yenidən “Soyuq müharibə” dövründəki “sıfır cəmli oyun” yanaşmasına kökləndiyini nəzərə alsaq, bu prosesdə ABŞ-ın itirdiyi qədər qazanan biri də olacaq.

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Tramp Lavrovla görüşdü 11 Dekabr 2019, 00:56 Dadaşlinski Elxan Məmmədovu sorğuladı - VİDEO 11 Dekabr 2019, 00:34 Bakıda 44 yaşlı kişi döyüldü 11 Dekabr 2019, 00:16 Daha 2 komanda Çempionlar Liqasının 1/8 finalında 10 Dekabr 2019, 23:58 “EuroHome”un yaxınlığında dəhşətli qəza: 2 tələbə öldü - VİDEO, +18 10 Dekabr 2019, 23:45 Müsavat növbədənkənar seçkiyə bu namizədlərlə gedir: eks-deputatlar, professorlar, hüquqşünaslar, jurnalistlər, politoloqlar... 10 Dekabr 2019, 23:34 Yaponiyada 5,7 bal gücündə zəlzələ oldu 10 Dekabr 2019, 23:10 “Olduqca vacib vəsaitdir” - Ekspert AzEdu.az-ın “Kurikulum bələdçisi”ndən yazdı 10 Dekabr 2019, 22:47 Nobel mükafatlarının təqdimatı oldu 10 Dekabr 2019, 22:24 “EuroHome”un qarşısında bədbəxt hadisə: 2 ölü 10 Dekabr 2019, 22:07 Azərbaycan neftinin qiyməti dəyişdi 10 Dekabr 2019, 21:52 Sabiq müdafiə naziri güllələndi 10 Dekabr 2019, 21:37 ABŞ-dan daha bir ölkəyə qarşı sanksiyalar 10 Dekabr 2019, 21:22 Britaniya səfiri Şəkidə 10 Dekabr 2019, 21:08 Gələn ildən “WhatsApp” bu telefonlarda işləməyəcək 10 Dekabr 2019, 20:53 Qətərdə keçirilən simpoziumda Ermənistanın işğalçılıq siyasəti tənqid edildi 10 Dekabr 2019, 20:51 Pompeo ilə Lavrov arasında görüş keçirilir 10 Dekabr 2019, 20:41 Jurnalistlər Milli Qəhrəmanın adı üstündə mübahisə etdilər: “Hətta dostumdan ayrılsa idim…” 10 Dekabr 2019, 20:33 Şirvanda yeni doğulan körpə öldü 10 Dekabr 2019, 20:16 Putin qardaşının ölümündən danışdı 10 Dekabr 2019, 20:02 Messi “İnter”lə matçda oynamayacaq 10 Dekabr 2019, 19:44 Gəncədə qadın əməliyyat zamanı öldü 10 Dekabr 2019, 19:28 Yol polisinin saxladığı şəxs özünü bıçaqladı 10 Dekabr 2019, 19:11 Gömrük Akademiyasında seminar keçirilib 10 Dekabr 2019, 18:58 Goranboyda nazir müavininin iştirakı ilə müşavirə keçirildi 10 Dekabr 2019, 18:41 Başqasının yerinə imtahan verənlər cinayət məsuliyyətinə cəlb olunacaq - QƏRAR 10 Dekabr 2019, 18:27 MTRŞ qalmaqallı tezliklə bağlı açıqlama YAYDI - “Guya Çingiz Mustafayevə aid olan...” 10 Dekabr 2019, 18:10 Putin: “Ukraynada ikinci Serebrenitsa qətliamı ola bilər” 10 Dekabr 2019, 18:08 Rövşən Rzayev vətəndaşları qəbul edib 10 Dekabr 2019, 18:04 Bu həkimlərin maaşı 50 faiz artdı - SƏRƏNCAM 10 Dekabr 2019, 17:44 Elmar Məmmədyarov Latviyaya gedəcək 10 Dekabr 2019, 17:37 Erkin Qədirli: “Deputat seçilsəm, 4 halda mandatdan imtina edəcəm” 10 Dekabr 2019, 17:26 “102 FM tezliyinin Çingiz Mustafayevin adına heç bir aidiyyəti yoxdur” - Mirşahin 10 Dekabr 2019, 17:21 Azercell ilə dahi Nəsiminin irsindən zövq alın - VİDEO 10 Dekabr 2019, 17:10 “Azəriqaz”ın rəhbəri müşavirə keçirdi 10 Dekabr 2019, 17:04