Arxiv
20 İyun 2019, 11:45 | MƏDƏNİYYƏT
Tarixdə iz qoyanlar - Cümhuriyyət dövründə Bakıya köçmüş Vasili Nikolski...

Modern.az saytı bu gündən “Tarixdə iz qoyanlar” adlı rubrikaya start verir.

Rubrikamızda vaxtilə Azərbaycanda məşhur olmuş adlı-sanlı simalar barəsində arxivlərimizdə toz basmış materiallara işıq salınacaq. Tariximizdə iz qoymuş bu şəxslər bəlkə də yaşlı nəslin yadından çıxmayıb, amma orta və gənc nəsil onlar haqqında ya çox az bilir, ya da məlumatlı deyil.

Bu səbəbdən də arxivlərdə qorunan materialların dərc olunması kimlər üçünsə gərəkli sayıla bilər.

Azərbaycanın görkəmli opera ifaçılarından biri olan Vasili Alekseyeviç Nikolskinin səhnəyə gəlişi bir çox vokal ustaları kimi sovetləşmədən öncəyə  təsadüf edib.

              
O, 1882-ci ildə Rusiyanın Vladimir quberniyasının Şuya adlı vilayət şəhərində, kiçik qulluqçu ailəsində doğulmuşdu. 1898-ci ildə üçillik şəhər peşə məktəbini bitirdikdən sonra dəmiryolu idarəsində əvvəlcə teleqrafçı, daha sonra katib vəzifələrində işləyir. Vasili Alekseyeviçinən böyük arzusu mühəndis olmaq idi. Ancaq bir təsadüf nəticəsində V.A.Nikolskinin  gözəl səsə malik olduğu üzə çıxır. Onun səsini dinləyən məşhur bəstəkar və dirijor Mixail Mixailoviç İppolitov-İvanov gənc Vasiliyə sənədlərini özünün professoru olduğu Moskva Konservatoriyasına verməsini məsələhət görür.              
Vasili Nikolski eyni vaxtda hər iki ali məktəbə - Ali Texniki Peşə Məktəbinə və Moskva Konservatoriyasına qəbul olunur. Ancaq sonradan inqilabi solçu dərnəklərin işində iştirak etdiyi üçün Ali Texniki Peşə Məktəbindən qovulur. Moskva Konservatoriyasında isə professor M.M. İppolitov-İvanovun həyat yoldaşı professor Varvara Mixailovna Zarudnayanın vokal sinifində təhsilini davam etdirir.   
            
Konservatoriyanı  müvəffəqiyyətlə bitirdikdən sonra gənc istedada Moskva operasında işləməyi məsləhət görürlər. Moskva Xalq Evi (Moskva operası belədə adlanırdı) səhnəsində uğurlu debütündən sonra bir neçə mövsüm imperiyanın ən güclü opera teatrlarında – Odessa, Kiyev, Tiflis, Yekatrinburq  səhnələrində çalışan Vasili Nikolski bir çox görkəmli rejissor, dirijor və vokalçılardan opera sənətinin incəliklərini öyrənir. Öz üzərində daim  yorulmadan çalışan V.A.Nikolski  bu müddət ərzində (1908 – 1919) İvan Susanin, Borus Qodunov, Qalitski, Mefistofel, Dodon, Qoçubey, Sen-Bra, Don Bazilio, Nilokanta kimi 80-dən artıq möhtəşəm partiyaların mahir  ifaçısına çevrilir.   
           
Opera janrı Bakı əhalisinin musiqi zövqünə heç vaxt yad olmayıb. Bu səbəbdəndir ki, kütlənin opera sənətinə olan marağı onun parlaq gələcəyindən xəbər verirdi. Ümumiyyətlə, XIX əsrin sonlarından başlayaraq Bakının qaynar həyatında teatrın öz yeri vardı. Şəhərə təşrif buyuran truppalar və artistlər sakinlərin musiqili tamaşalara münasibətindən çox razı qalırdılar. Qeyd etmək lazımdır ki, Bakı səhnəsində bir çox səs ustaları, o cümlədən, Fyodor Şalyapin, Nikolay Fiqner, Yevgeniya Mravina, Anton Sekar-Rojinski, Aleksandr Uluxanov kimi opera dahiləriçıxış ediblər.      
        
Bu ustalardan biri olan Vasili Nikolski 1919-cu ilin sonlarında Bakıya gəlir. O, Azərbaycan Demokratik Respublikası höküməti tərəfindən təsis olunmuş Dövlət Teatrının səhnəsində oynanılan opera tamaşalarında partiyalarla çıxış edir. Kifayət qədər sanballı səhnə təcrübəsinə malik olan rus vokal ifaçısı respublikanın sovetləşməsindən sonra burada qalıb işləməyi qərara alır. Sonralar məhz, onun simasında Bakı operası möhtəşəm səhnə ustası, görkəmli vokalçı və dramatik obrazların parlaq yaradıcısını tapır.              

1923-cü ildə milli opera səhnəsində ilk dəfə fransız bəstəkarı Kleman Leo Delibin məşhur “Lakme” operası Azərbaycan dilində oynanılır. Tamaşada Vasili Nikolski ona heçdə yad olmayan Nilokanta partiyasını ifa edir. Çıxış uğurlu alınır və bu ifadan sonra istedadlı səs ustası Azərbaycanca səhnəyə qoyulan bir çox opera tamaşalarında iştirak edir. Onun Bakı teatrının səhnəsində Reynqold Qliyerin “Şahsənəm” (Bəhram bəy), Üzeyir Hacıbəyovun “Koroğlu” (İbrahim xan), Müslüm Maqomayevin “Nərgiz” və “Şah İsmayıl” (Həsən kişi və Aslan şah) kimi operalarında ifa etdiyi azərbaycanca partiyalar hər dəfə tamaşaçılar tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanır. Azərbaycan incəsənətini bütün ittifaqda layiqincə təmsil edən Vasili Alekseyeviç Nikolski 1938-ci ildə Moskvada keçirilən Azərbaycan incəsənəti ongünlüyündə də iştirak etmişdir.
Onu da qeyd etmək istərdik ki, dövlət tərəfindən müxtəlif orden və medallar ilə təltif olunmuş Vasili Alekseyeviç Nikolski hələ 1934-cü ildə Azərbaycan SSR xalq artisti fəxri adına layiq görülmüşdü.      
        
Yüksək tembrli geniş səs diapazonuna sahib olan V.Nikolski keçən əsrin 20-ci və 30-cu illərində formalaşmaqda olan Azərbaycan operasının əvəzolunmaz səs ifaçılarından bir idi. Təxminən otuz il ərzində qırxa yaxın partiyanı ifa edən görkəmli vokalçı milli səhnəmizin Bülbül, Şövkət Məmmədova, Hüseynqulu Sarabski, Sona Hacıyeva, Fatma Muxtarova, Hüseynağa Hacıbababəyov, Həqiqət Rzayeva, Məhəmmədhənifə Terequlov kimi bir sıra ustad sənətkarlar ilə çiyin-çiyinə çalışmışdı.              

Vasili Alekseyeviçin vokal yaradıcılığında pedaqoji fəaliyyətin özünəməxsus yeri olmuşdur. Görkəmli opera ustasının zəngin səhnə təcrübəsindən yararlanmaq üçün konservatoriyaya yenicə rektor təyin olunmuş dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov onu vokal kafedrasına işləməyə dəvət edir. V.Nikolski 23 il ərzində (1939-1962) bu musiqi məbədində əvvəlcə məsləhətçi, daha sonra müəllim olaraq çalışıb.           
   
Bir çox sənət adamı kimi Vasili Nikolskinin də ailəsində onun yolunu davam etdirən bir övladı vardı. Olqa Vasilyevna Nikolskaya 1940-cı ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq sinifini bitirib. Üzeyir Hacıbəyov və Boris Zeydman kimi dövrünün musiqi bilicilərindən bəstəkarlıq sənətinin sirlərini öyrənmiş O.Nikolskaya çoxlu simfonik əsərlərin, mahnı və romansların müəllifi olub. O, bir sıra rus-sovet şairləri ilə yanaşı, Azərbaycan klassiklərindən Nizami Gəncəvi, Məhəmməd Füzuli və Molla Pənah Vaqifin də  yaradıcılığına müraciət edərək, müxtəlif musiqi nümunələri yaratmışdır. Bülbül adına Musiqi Məktəbinin müəllimi işləmiş Olqa Nikolskaya 1964-cü ildə Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi adına layiq görülüb.              

Ömrünün yarım əsrdən çox bir dövrünü Azərbaycan və sovet vokal sənətinin inkişafına həsr etmiş Vasili Alekseyeviç Nikolski 3 aprel 1967-ci ildə Bakı şəhərində vəfat edib. 
               
Sonda onu da qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan incəsənətinin inkişafında xidmətləri olmuş Nikolskilərin həyat və yaradıcılığına aid sənədlərin bir qismi Salman Mümtaz adına Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivində də qorunmaqdadır.              

                                  

Cavid MƏMMƏDLİ

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Alimlər koronavirusun yeni yoluxma riskini aşkarladılar 14 İyul 2020, 08:53 BMT baş katibi cəbhədəki gərginliklə bağlı müraciət etdi 14 İyul 2020, 08:27 Türkiyədə sel dörd nəfərin həyatına son qoyub 14 İyul 2020, 00:44 “Ermənistan törətdiyi bütün qanunsuz əməllərin cavabını verəcəkdir” - XİN 14 İyul 2020, 00:31 Naftalanda ağır qəza: ölənlər var 14 İyul 2020, 00:19 Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlməsindən 51 il ötür 14 İyul 2020, 00:13 “Ermənistan regionda gərginliyi artırmağa çalışır” - Hikmət Hacıyev 13 İyul 2020, 23:59 “Ermənistanın təcavüzünü pisləyirik” - İranlı sabiq deputat 13 İyul 2020, 23:42 Nazir Avropa İttifaqını cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumatlandırdı 13 İyul 2020, 23:18 356 COVİD-19 xəstəsinin vəziyyəti ağırdır - FOTO 13 İyul 2020, 22:52 Şəmkirdə yağışın yaratdığı fəsadlar aradan qaldırılır 13 İyul 2020, 22:39 Çindən  ABŞ rəsmilərinə qarşı sanksiya 13 İyul 2020, 22:29 "Ölü" doğulan körpə basdırılarkən ağladı 13 İyul 2020, 22:14 Ukraynadan erməni təxribatına REAKSİYA 13 İyul 2020, 22:02 “Can Azərbaycana canımız fəda” - Mövlud Çavuşoğlu 13 İyul 2020, 21:51 Koronavirus Türkiyədə daha 19 can aldı 13 İyul 2020, 21:36 İranlı deputat koronavirusdan öldü 13 İyul 2020, 21:24 Ermənilərin 20-dən çox hərbçisi və texnikası məhv edildi - VİDEO 13 İyul 2020, 21:11 Cəlilabadda baş həkimin evi yandı 13 İyul 2020, 21:00 Quba-Xınalıq yolu BAĞLANDI 13 İyul 2020, 20:50 Elmar Məmmədyarov türkiyəli həmkarı ilə telefonla DANIŞDI 13 İyul 2020, 20:34 Gürcüstanın XİN başçısı azərbaycanlı həmkarına zəng etdi 13 İyul 2020, 20:29 Ermənilərin atdığı top mərmisi bu evə düşdü - VİDEO 13 İyul 2020, 20:18 Mətbuat Şurası cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı 13 İyul 2020, 20:09 Leysan yağışlar bu rayonlarda sel yaratdı -FAKTİKİ HAVA 13 İyul 2020, 20:00 Həmsədrlər cəbhədəki gərginliklə bağlı BƏYANAT yaydılar 13 İyul 2020, 19:50 Xarici işlər nazirlərinin üçtərəfli görüşü keçirildi 13 İyul 2020, 19:44 Spiker: “Azərbaycan əsgəri düşmənin istənilən həmləsinin qarşısını almağa qadirdir” 13 İyul 2020, 19:25 Gürcüstan prezidenti sərhəddəki gərginliklə bağlı bəyanat yaydı 13 İyul 2020, 19:17 Dərsliklərə yeni mövzular salınacaq - Təhsil Nazirliyi 13 İyul 2020, 19:00 Buraxılış imtahanlarının nəticələri ilə bağlı Apellyasiya komissiyası yaradıldı 13 İyul 2020, 18:50 Ermənistan ordusu Tovuzun Dondar Quşçu kəndini toplardan atəşə tutub 13 İyul 2020, 18:40 İdeyalarını reallaşdırmaq istəyənlər üçün fürsət: “EduHack” hakatonu   13 İyul 2020, 18:33 Müdafiə Nazirliyi Erministan tərəfinin iddialarını YALANLADI 13 İyul 2020, 18:25 ABŞ-da virusdan ölənlərin sayı 140 minə YAXINLAŞIR 13 İyul 2020, 18:21