Arxiv
1 Fevral 2020, 21:39 | ƏDƏBİYYAT
Şənbə etüdləri - Şöhrət Eyvazov yazır

Müharibədən dön(məy)ənlər...


“Kim ki, müharibəni görüb, onun üçün müharibə heç vaxt bitmir” - Əlisafa Mehdi


Yəqin ki, mövzunun müharibə və şəhidlik olduğu aydındır. Hərçənd ki, şəhidliyin inkar şəkilçili “dönməmək”sözü ilə ifadə olunması o qədər də doğru deyil. Çünki, şəhidlər əslində geri dönmədiklərindən çox, ölümsüzlüklərini təsdiq ediblər.


1993-cü ildə bir şeir çıxmışdı qarşıma – “Mən ölmədim, Mən diriyəm”. Bir əsgər şəhid olmamışdan az öncə yazıbmış – sanki gələcəyi ürəyinə damıbmış kimi. Müharibəsi heç vaxt bitməyənlər bilir, cəbhədə heç kim öləcəyinə inanmır – əslində ölümü qarşılamğa hazırdır, amma inanmaq istəmir. Çaylı kəndində görüşdüyüm bir kurs yoldaşımı xatırladım. “Qızım olub”, - dedi. Amma sevinclə yanaşı gözünün dibində intəhasız bir kədər gördüm. “Amma ürəyimə damıb ki, görməyəcəyəm. Yolumuz ayrıldı, o, başqa hərbi hissədə idi, amma bir neçə gün sonra elə həmin döyüşdə şəhid olduğunu eşitdim.

 

 

“Mən ölmədim, mən diriyəm,
Mən görürüəm ataları, ağarmışdır dərddən başı,
Mən görürəm anaları, gözlərində ürək yaşı.
O gün bizə gül gətirdi, Vətənimin gözəlləri,
Bir az qəmli gözləriylə bir gözəl də baxdı mənə
İstədim ki, deyəm ki, mən: - Ay qız, hələ ölməmişəm,
Heyif, səni sağlığımda görüb sevə bilməmişəm.
Ölmərəm mən, qəbrim üstə tez-tez gəlsən,
Dirilərəm hər azadlıq günündə mən!
Mən ölmədim, mən diriyəm...

***


Bəşəriyyət bütün tarixi boyu müharibələr aparıb, başqa sözlə, müharibəyə fasiləsizlik  qanunu xasdır. Bu fikri irəli sürən Odiss Baro 3 min ildən çox dövr üçün təxminən 1 il sülh dövrü, 13 il müharibə olduğunu bildirir. Karl Krous isə deyir ki, müharibənin alovlanmasının səbəbi, diplomatların jurnalistləri aldatması və sonra qəzetdə oxuyanda bu yalana özlərinin inanmasıdır. Bu yəqin ki, işğalçı ölkələrin siyasətinə aiddir. Necə ki, ermənilərin saxtakar alimləri öz “dənizdən dənizə ərazi” nağıllarına inanıblar.


Fərqli filosoflar, siyasətçilər və sənətçilər müharibənin mahiyyətinə yanaşmalarında tamamilə fərqlidirlər – bəziləri müharibəni tərənnüm edir, bəziləri isə qınayır. Məsələn, Platon, Paskal, Russo, Kant, Lamartine, Viktor Hüqo, Qandi və L.Tolstoy müharibəni bir fenomen olaraq kəskin şəkildə pisləyirlər. Müharibəni müdafiə edənlər arasında isə Heraklit, Aristotel, Makiavelli, Hegel, Clausewitz, Nitsşe var.

 

Müharibəni ictimai-siyasi bir hadisə deyil, mədəniyyətlərin qarşıdurmasına söykənən həyat hadisəsi hesab edənlər də var.


 

1832-ci ildə Prussiya zabiti və filosofu Karl von Clausewitz  “Müharibə haqqında” əsərində müharibəni "düşməni iradəmizi yerinə yetirməyə məcbur edən bir zorakılıq aktı" olaraq göstərib. Clausewitz üçün müharibə fəlsəfəsi – “Tabula Rasa”dır (boş lövhə).  Bir neçə nəsil alman zabitləri bu irsi öyrənərək böyüdülər. Onun nəzəriyyəsi I və II Dünya Müharibəsində daha geniş miqyasda istifadə edildi. Almaniyada bu, siyasi konsepsiya, fəlsəfi bir doktrina olaraq ali hərbi məktəblərdə “ayrılmaz müharibə” kimi təbliğ olundu. Bu Clausewitz fəlsəfəsinin himni xalqların məqsədyönlü şəkildə məhv edildiyi, insanlar üzərində tibbi təcrübələr aparıldığı, ərazilərin dağıdıldığı, mədəni dəyərlərin məhv edildiyi II Dünya Müharibəsidir. Müharibə fəlsəfəsinin başqa bir növü ABŞ-da II Dünya Müharibəsi dövründə, müharibənin kapitalizmin maraqlarına tabe olduğu bir dövrdə yarandı. ABŞ düşmən qüvvələri olmayan iki şəhərə nüvə bombası atması və 1944-cü ildə Drezdeni bombalaması ilə göstərdiyi mənasız qəddarlıq, siyasi təsir və maraqların üstün olduğu hərbi əməliyyatların fəlsəfəsi mövqeyindən tamamilə yeni mövqedir.

Beləliklə, əgər qədim dövrlərdə müharibələr əsarət altına almaq üçün idisə, zaman keçdikcə siyasi aspektin başqa hissəsi daha da gücləndi. Planetin bütün bölgələrində siyasi təsir nisbətini dəyişdirən “azadlıq” kimi xüsusi müharibələr gedir. Beləliklə, müasir müharibə fəlsəfəsi informasiya müharibəsi problemlərinin və həqiqi hərbi hərəkətlərin həllinin simbiozu üzərində qurulur.

 

***

 

Bir az da müharibədən dönənlərdən danışaq. Hərbi biletində Qarabağda xidməti haqqında zəruri qeydləri olan adamlar tanıyıram, Müdaifə Nazirliyinin arxivindən “Çıxış əmri yoxdur” cavabına görə veteranlıq vəsiqəsini ala bilmir.



Bu yaxınlarda bir jurnalist həmkarım Sovet-Alman müharibəsindən qayıtmayan babası haqqında məlumat almaq üçün Rusiyaya məktub yazıb. Bir (!) aydan qısa müddətdə döyüşçünün bütün döyüş yolu haqqında arxiv məlumatını göndəriblər ona və Rusiyaya dəvət ediblər.


1996-cı ildə Türkiyədə hərbi ixtisasartırma kusunda olarkən, həftə sonları sürücülük kurslarına getdim. Nəzəriyyə imtahanını normal verdim. Praktik imtahanda isə maşını geri verərkən səhvə yol verdim. Həyacanla azərbaycanca etiraz edərkən müəllimlər, “Sən Azərbaycandansan?”, - deyə soruşdular və söhbət əsasında topçu zabit, Qarabağ veteranı olduğumu bildilər. Dərhal imtahanı saxladılar və “Əlbətdə, tank-top görmüş adamsan, maşın sürmək nədir ki”, - dedilər. (Amma maşını düzgün geri vermək qaydasını da başa saldılar).


Qarabağ veteranlarına belə yanaşma həm də vətənpərvərlik təbliğatının  səviyyəsindən xəbər verir...


Bu, bəlkə də cəmiyyət üçün daha da lazımdır. Axı, Zeun Marez deyir ki, “Ölüm hissi insanın mükəmməl davranmaq istəyini şərtləndirən yeganə şeydir”.  


Mükəmməllik arzusu ilə sağollaşıram. Müharibədən dön(məy)ənləri unutmayın. Torpaqlarımızın azad olunmasını istəyirsinizsə...

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Hərbi təyyarə qəzaya uğradı: ölənlər var 25 Sentyabr 2020, 22:47 Ucarda yük avtomobili yandı 25 Sentyabr 2020, 22:33 “Çempionat yeni başlayıb, heç də asan olmayacaq” - Qurban Qurbanov 25 Sentyabr 2020, 22:21 İsrail xaricə uçuşları dayandırdı 25 Sentyabr 2020, 22:04 Türkiyədə koronavirusdan daha 73 insan öldü 25 Sentyabr 2020, 21:52 Qadın keçmiş əri tərəfindən bıçaqlandı 25 Sentyabr 2020, 21:35 Nüfuzlu televiziyada Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı sənədli film yayımlandı - VİDEO 25 Sentyabr 2020, 21:22 ABŞ səfirliyi amerikalıları Abşerondan kənara çıxmamağa çağırıb 25 Sentyabr 2020, 21:09 Deputat kafedə müştərini döydü – VİDEO 25 Sentyabr 2020, 20:49 İranda təyyarə qəzası 25 Sentyabr 2020, 20:32 Baş Prokurorluqdan İnstaqradakı sual-cavabla bağlı açıqlama 25 Sentyabr 2020, 20:19 Məşhur aviaşirkət mindən çox pilotu ixtisar edəcək 25 Sentyabr 2020, 20:03 Koronavirusla bağlı sürətli test yaradıldı 25 Sentyabr 2020, 19:57 Ədliyyə işçiləri və məhkumlar arasında 13 nəfərdə koronavirus aşkarlandı 25 Sentyabr 2020, 19:48 2 min nəfər vaxtından əvvəl cəzadan azad olunub 25 Sentyabr 2020, 19:39 Elektron qolbaq daşıyan məhkumların sayı açıqlandı 25 Sentyabr 2020, 19:30 Naqif Həmzəyev növbəti dəfə seçiciləri ilə görüşdü - VİDEO FOTO 25 Sentyabr 2020, 19:28 Nazirlik “Araz market” və “Al market”i CƏRİMƏLƏDİ 25 Sentyabr 2020, 19:19 Deputat Məzahir Əfəndiyev Bosniya Parlamentinə məktub göndərdi 25 Sentyabr 2020, 19:10 Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin səlahiyyətləri artırıldı 25 Sentyabr 2020, 19:01 Gömrüklə bağlı ən çox verilən suallar cavablandırıldı 25 Sentyabr 2020, 18:55 Tələbə köçürülməsi qaydaları dəyişdi - Baş nazirdən qərar 25 Sentyabr 2020, 18:49 Tibb Universitetinə yeni prorektor təyin olundu 25 Sentyabr 2020, 18:43 Dollar yeni həftəyə belə başlayacaq 25 Sentyabr 2020, 18:35 Deputat: “Beynəlxalq təşkilatlar Ermənistanın təxribatlarına adekvat cavab verməlidirlər” 25 Sentyabr 2020, 18:27 İlin sonunadək daha 5 yeni qəsəbə istifadəyə veriləcək - Dövlət Komitəsi 25 Sentyabr 2020, 18:20 Mikayıl Cabbarov Gəncədə sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti ilə tanış oldu - FOTO 25 Sentyabr 2020, 18:14 Direktor olmaq istəyənlərin NƏZƏRİNƏ 25 Sentyabr 2020, 18:06 Mehmanxanalarda reydlər APARILIR 25 Sentyabr 2020, 18:00 TƏBİB-də daha bir KADR TƏYİNATI 25 Sentyabr 2020, 17:54 İki icra hakimiyyəti ləğv olunsun - MM-in Komitə sədrindən ilginc təklif 25 Sentyabr 2020, 17:48 Bu şəxslərə hərbi xidmətlə bağlı SMS göndərildi 25 Sentyabr 2020, 17:42 Almaniya azərbaycanlıları ilə videogörüş keçirilib 25 Sentyabr 2020, 17:36 Ordumuzun döyüş hazırlığı prosesi davam edir - VİDEO 25 Sentyabr 2020, 17:30 Azay Quliyev seçicilərlə videogörüş keçirib     25 Sentyabr 2020, 17:25