Arxiv
18 May 2020, 08:03 | QARABAĞ
Laçında itirdiklərimiz - Bazardüzü yaylağı, Qara bulaq, Pərixan gölü, Şahbulaq düzü...

Zəngəzur qəzasının yüksək dağlıq və yayla hissəsini təşkil edən inzibati-ərazi vahidlərindən olan Laçın nahiyəsinin 1904-1920-ci illərdə hay kilsəsi və daşnak-quldur dəstələri tərəfindən törədilən soyqırımı və ərazi işğalçılığı siyasətinin qurbanları sırasında tarixi maddi-mənəvi və coğrafi irs nümunələri müsəlman-türk mənşəli olmaqla, həm də minilliklərlə ölçülən yaşa malikdir. Əlverişli tarixi-coğrafi şəraitin istər iqtisadi-təsərrüfat, istərsə də siyasi-hərbi (strateji) baxımdan üstünlüyü bir sıra xüsusiyyətləri (düşmən qüvvələrinin bölgəyə müdaxiləsi, beynəlxalq ticarət yollarının ərazidən keçməsi,  yerli, kökənli xalqların davamlı yerdəyişməsi, tarixi-soğrafi toponimlərin etno-morfoloji mənşəyinin müsəlman-türk amilinin bu qaynaqlardan qidalanması...) özündə ifadə etmişdi.


Ərazinin zəngin təbii şəraiti və əlverişli ticarət yolunun üstündə yerləşməsi nəinki bölgə üzrə yerli xalqların miqrasiyasına, həm də regional (Anadolu yaylasından, Cənubi Azərbaycandan, Ərəbistan yarımadasından) miqyasda əhali məskunlaşmasına da səbəb olmuşdu.


Nahiyənin  Kəlbəcərlə həmsərhəd hissəsində, Pirçənişçay hövzəsində yerləşən kəndlərindən birinin   – Lolabağırlının tarixi də bu baxımdan  qiymətli məlumatları özündə əks edirir. Bu kəndin əsasını 1750-1760-cı illərdə Osmanlı Türkiyəsindən köçən Bağır adlı tərəkəmə ailəsi qoyub, bölgənin Keçid dağında (el arasında “Keçdağ” adlanır) yerləşən “Bazardüzü yaylağı”nın ətəyində, meşə talaları arasındakı “Qara bulağ”ın üstündə yurd salıb, binələnib. Həmin bünövrə  indi “namlı-bulamalı yer” adlanır.


“Bazardüzü yaylağı” ərazidə həm də tərəkəmə elatının həftəarası alış-veriş yeri (dəvə, at, qatır, xalça-palaz, yun-keçə və sənətkarlıq məhsulları satılardı) olduğundan belə adlanıb. Eyni ilə bu toponimə  Böyük Qafqaz dağlıq silsiləsində də rast gəlinir, Azərbaycan Respublikasının ərazisində ən hündür dağ zirvəsi kimi (4466 m).


Nahiyə mərkəzinə Lolabağırlı  kəndindən 78 km-dir, Ağdam şəhərinə də.


Laçın və Kəlbəcər nahiyələrinin sərhəddindəki Buzxana dağının şimalındakı (4 km aralı) yaylaqda “Pərixan gölü”,  yüksəkliyində isə “Buzxana gölü”  yerləşir.


Lolabağırlı  kənd sakini Seyid  Məhəmməd  Tağı oğlunun (1894-1986) söylədiyinə görə, keçən əsrin əvvəllərində “Pərixan gölü”nə bir çobanın gəmrəşov ağacından hazırlanmış naxışlı əl ağacı düşür, onu götürə bilmir. Aradan bir xeyli keçir, elat qayıdır aran Qarabağa, Xaçınçayın sahillərinə, “Şahbulaq düzü”nə.


Bir gün çoban “Şahbulaq düzü”ndə bulaqdan su içəndə “Pərixan gölü”nə düşən əl ağacının ucu gözünə sataşır və onu çəkib çıxarır (dağ gölündən bulağa qədər 100 km-dən çox məsafə var).


Buzxana dağı da nahiyənin tərəkəmə elatının yaylağı  idi. Bu dağın ətəyində, “Qatar qaya”nın ayaq hissəsində  “Seyid  Məhəmməd (1869-1974) kahası” qazılmışdı. Seyid Məhəmməd nahiyənin Seyidlər kəndindən olub, xalq qəhrəmanı Sultan bəy Əlipaşa bəy oğlunun (1871-1942) qaynı idi.


1904-1920-ci illərdə hay-daşnak quldurlarına qarşı istifadə edilən Sultan bəyin topu o kahada saxlanılırdı, 1992-ci ilədək.

 
Kaha o qədər böyük idi ki, bir neçə tərəkəmə ailəsi aradan pərdə çəkib  orada yaşaya bilirdi.   


Lolabağırlı kəndinin quzeyində, baş hissəsindəki dağın dibindəki  “Divək daşı” deyilən yerdə (4 km kənarda) “Namlı çayı”nın başlanğıcında, “Çay yoxuşu” deyilən yerdə yaranan şəlalənin quzeyində  “heykəlləşmiş dəvələr” (qabaqda nər dəvə, dalınca ana dəvə, ardınca bir bala, sonra köşəklər... yol gedir) daşa dönmüşdülər, “Lüləli bulağ”ın üstündə.


Şəlalənin güneyində  göy talada isə  “qoyun sürüsü, çoban və yanında iti...” donub qalmışdılar...


Bu ərazidəki yaylaq və el yolundan, dağ aşırımından 1904-1920-ci illərdə Əlipaşa bəyin və Sultan bəyin yerli döyüşçülərə yardımı kimi Kəlbəcər nahiyəsinə qatırlarla, atlarla dağarcıqlarda (keçi dərisindən hazırlanan) silah-sursat göndərilmişdi.


(Yazının hazırlanmasında  Laçın rayonu, Lolabağırlı kənd sakini Hacı Bayram Paşa oğlunun (1936) məlumatından istifadə edilib.)  


Qismət Yunusoğlu,
Bakı Dövlət Universietinin müəllimi (050 3726008)

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
İranda 7 942 nəfər koronavirusun qurbanı oldu 3 İyun 2020, 00:58 Göyçayda zəncirvari qəza: xəsarət alanlar var 3 İyun 2020, 00:49 İtaliyada COVİD-19 qurbanlarının sayı 33 530 nəfərə çatdı 3 İyun 2020, 00:36 300-dən çox iğtişaşçı saxlanıldı 3 İyun 2020, 00:24 Bu ölkədə son sutkada koronavirusdan ölüm olmadı 3 İyun 2020, 00:11 Azay Quliyevdən müraciət: “Həm özümüzü, həm də ətrafdakıları qorumağı bacarmalıyıq” 2 İyun 2020, 23:55 Həftə sonu imtahan verəcək şagirdlərə XƏBƏRDARLIQ 2 İyun 2020, 23:27 Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyində kadr dəyişikliyi 2 İyun 2020, 23:13 Azərbaycan iqtisadiyyatında müsbət artım var 2 İyun 2020, 22:59 Bakıda jurnalist koronavirusdan SAĞALDI 2 İyun 2020, 22:47 Türkiyə korona peyvəndinin istehsalına başladı 2 İyun 2020, 22:37 Tibbi maskadan məcburi istifadə edilməli yerlər - SİYAHI 2 İyun 2020, 22:26 Bu ölkədə azarkeşlərin stadiona girişinə icazə verildi 2 İyun 2020, 22:18 Korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə Komissiyanın üzvləri bəlli oldu - SİYAHI 2 İyun 2020, 22:10 Qərb bölgəsinə dolu düşdü 2 İyun 2020, 21:56 Azərbaycanda müvəqqəti vergi rejimi tətbiq ediləcək 2 İyun 2020, 21:46 Azərbaycanda 95 koronavirus xəstəsi REANİMASİYADADIR - FOTO 2 İyun 2020, 21:24 Türkiyədə 130 min insan koronavirusdan sağaldı 2 İyun 2020, 21:08 Qaradağda iki yük maşını toqquşdu: ölən var 2 İyun 2020, 20:55 Azərbaycanda ailə məsləhət mərkəzləri yaradılacaq 2 İyun 2020, 20:42 “Azərbaycanla AİB arasında uzunömürlü starteji əməkdaşlıq daha da güclənəcək” - Deputat 2 İyun 2020, 20:28 Nazir yol polisinə yeni rəis müavini təyin etdi 2 İyun 2020, 20:16 Azərbaycanda ana və körpə ölümlərinin sayı azalıb 2 İyun 2020, 20:01 Maska taxılmamasına görə cərimələr qüvvəyə mindi - MƏBLƏĞ 2 İyun 2020, 19:52 Qarabağda virusa daha 8 yoluxma faktı TƏSDİQLƏNDİ 2 İyun 2020, 19:39 Rusiya alimləri yoqurta bənzəyən koronavirus vaksini hazırlayıb 2 İyun 2020, 19:27 Gürcüstanda 9 Türkiyə vətəndaşı saxlanıldı 2 İyun 2020, 19:15 Baş Prokurorluğun Bakıda özünü yandıran kişi ilə bağlı MƏLUMATI 2 İyun 2020, 19:00 Müəllimlərin yay məzuniyyətilə bağlı AÇIQLAMA 2 İyun 2020, 18:52 Milli Məclisin növbədənkənar iclasının gündəliyi AÇIQLANDI 2 İyun 2020, 18:45 Prezident uşaqlarla bağlı 2020-2030-cu illər üçün Strategiyanı təsdiq etdi 2 İyun 2020, 18:39 Nyu-Yorkda etirazçılar 2,4 milyon dollarlıq saat oğurladılar 2 İyun 2020, 18:29 Azərbaycanda koronavirusa rekord yoluxma - daha 3 nəfər öldü 2 İyun 2020, 18:17 Təhsil Nazirliyi həbs olunan direktorla bağlı açıqlama yaydı 2 İyun 2020, 18:13 İcra başçısının oğlu vəzifəsindən ÇIXARILDI 2 İyun 2020, 18:06