Arxiv
12 Fevral 2013, 12:09 | MÜSAHİBƏ
Çingiz Hüseynov: “Bədii əsər canlı varlıqdır, yandırsan dirçələcək” - MÜSAHİBƏ

Moskvada yaşayan yazıçı: “Elə bil Rusiyada deyil, Azərbaycandayam...”

Moskvada yaşayan ünlü Azərbaycan yazıçısı Çingiz Hüseynov Modern.az saytına müsahibə verib. “Ailə gizlinləri” əsəri ilə sovet hakimiyyəti dövründə rəsmi Bakının qəzəbinə tuş gəlmiş yazıçı ilə Azərbaycanda ifadə azadlığının bugünkü durumu, Əkrəm Əylisinin “Daş yuxular” romanı və s. haqqında söhbətləşdik. Müsahibəni oxuculara təqdim edirik

– Moskvadan Azərbaycan necə görünür?

– Son illərdə elə bilirəm ruhən, duyğu-düşuncələrimlə Rusiyada deyil, Azərbaycanın özündəyəm: eyni narahatçılıq, eynilə satılmış TV, bahalıq, eyni yalan, korrupsiya, bir-birinə məntiqsiz hərəkətləri ilə oxşar iqtidarlar, nadan və rüşvətxor məmurlar, nə qanun – qanundur, nə də məhkəmə – məhkəmə. Duma, yaxud Məclis – heç bir fərqi yoxdur. Hər ölkənin də bircə qatı düşməni: Rusiyanınkı – Amerika Birləşmiş Ştatları, bizimki – Ermənistan. Rusiya da böyük dövlətini itirdiyinə görə gündən-günə qəzəblənir, biz də öz əlimizlə torpaqlarımızı satqınlıq ucundanmı, bəzilərinin karyerası naminəmi itirmişik, indi də bizdən qətiyyən qorxmayan düşmənimizi hədələyirik, mənasızdır bizim bu hədəmiz. Çünki Ermənistanın arxasında Rusiya durub.

– Prezidentin sərəncamı ilə Əkrəm Əylisli “Xalq yazıçısı” adından və fərdi təqaüddən məhrum edildi. Buna münasibətiniz necədir?

– Konkretlikdən çıxaraq (əsl sənətkara ağır yük olan bu adlar-nişanlar lazımdırmı?) deməliyəm ki, bir daha Azərbaycanın adı dünya qarşısına ləkələndi, dövlət quruluşumuzun mahiyyətini bir daha təsdiqlədik, sivilizasiyadan çox-çox uzaq olduğumuzu, geriliyimizi göstərdik, nümayiş etdik.

– Necə düşünürsünüz, Əkrəm Əylisliylə bu qədər sərt olmaq lazım idimi?

– Nişanları deyirsinizsə – bu sərtlik deyil, yaradıcı azadlıqdır... Yazıçı onu ağrıdan mövzunu özü bildiyi, duyduğu kimi qələmə aldı, öz yanlış və yaxud doğru sözünü dedi. Kiminin xoşuna gələ bilər, kiminin qəzəbinə, qoy hər kəs öz münasibətini bildirsin, sözlə, mətbuat vasitəsilə. Vəssalam! 

– Qeyd edim ki, bu cür hal ölkədə ilk dəfə idi ki, baş verirdi. 

– Dünyada sözdən qorxmaq halları son yüzillikdə çox olub, özü də əksəriyyətcə mədəniyyət cəhətdən zay olan ölkələrdə: İranda – Salman Rüşdi, Sovet Rusiyasında – Pasternak, Soljenitsın, Brodski, üçü də Nobel aldı… İlk dəfə olaraq biz də bu cərgədə özümüzü göstərdik, afərin bizə!..

– Azərbaycanın ilk Xalq yazıçısı erməni olub – Aleksandr Şirvanzadə. Onun titulu niyə ləğv edilmir?

– Sirvanzadə sadəlövh zamanlarda üç respublikanın – Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycanın Xalq yazıçısı olmuşdu. İndi “xalqlar dostluğu” “xalqlar düşmənçiliyi” ilə əvəz olunub, bu da Əkrəmi bir növ narahat edirdi, onun bədii niyyətlərindən idi. Əlbəttə, bu niyyətin həllində əsərdə sosial-siyasət baxımından qüsurlar ola bilərdi və bəlkə də var, amma...

– “Daş yuxular” əsərini oxumusunuzmu? Yazıçı kimi düşüncələriniz nədir?

– Təbii ki, oxumuşam və bir daha onu bədii baxımdan (süjet – konflikt – qəhrəmanlar sistemi və s.) yüksək qiymətləndirirəm. Təbii ki, hər bir deyilən söz – siyasətdir, bu cəhətdən, yəni siyasi, sosial, tarixi baxımından əsərə iradlar tutmaq olardı. Bu haqda təkcə mən yox, başqa qələm yoldaşlarım da mətbuatda (Elçin Şıxlı, Emil Ağayev, Azər Mustafayev… və d.) çox yazıblar, təkrar etmək istəmirəm. Tam şəkildə əsərin “erməni” tarix süjetinə aid münasibətimi, fikirlərimi mən ikicildlik “Doktor N” romanımda demişəm.

– Sizin “Ailə gizlinləri” romanı ilə sovet hakimiyyəti dövründə Əkrəm Əylisli kimi rəsmi Bakının qəzəbinə tuş gəldiyiniz söylənilir.

– Yüz faizli gerçəkdir, haqlısınız. Roman Sovet dövründə maraqlı təsadüflər nəticəsində Moskvada iki yüz min tirajla çıxdı, Azərbaycana, Bakıya çatar-çatmaz satışdan götürüldü, yasaqlandı, uzun müddət Bakıya gələ bilmədim… Bu haqda 2011-ci ildə “Açıqlanmış sətiraltı” kitabımda ətraflı yazmışam.

– Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində kifayət qədər erməni-xristian obrazları var. “Əsli və Kərəm”, “Şeyx Sənan”, “1905-ci il”, habelə“Hacı Qara”da iki nəfər Tuğ kəndlisindən tutmuş “Bahadur və Sona”ya qədər. Biz bu mirasla necə davranmalıyıq? Bu əsərləri neyləməliyik? Yandırmalıyıq?

– Bəlkə də adlarını çəkdiyiniz əsərlər bədii niyyət cəhətdən “Daş yuxular”a yaxındır, amma bu əsər adlarını çəkdiyiniz o birilərindən həm mövzuca, həm konsepsiya baxımından, sosial-ictimai nəticə etibarı ilə… çox-çox fərqlidir. Yaranan əsər canlı bir varlıqdır, yandırsan dirçələcək, qapıdan qovsan pəncərədən girəcək… Əsərin məhkəməsi tarixə bağlıdır.  

– Ümumiyyətlə, sizin üçün ifadə azadlığı nədir?

– Keçən il deyirdim ki, yox, mənim “Qələmin yuxuları” adlı 37 yuxudan ibarət yazım heç vaxt işıq üzü görməyəcək, amma gördü! Axı, inanılası deyil, bizdə get-gedə geniş yayılan qudurğanlıq. Murdarlaşan mühit. Yalan və ucuz yaltaqlıq. Gophagop. Adi insanı alçaldan yaşadığımız bu qeyri-təbii aləm. Bəzən gerçəyi yuxu donuna geyindirməyə məcbursan. Amma, amma… barmaqla göstərilən şəxslərin heç vecinə deyil, kim nə yazır-yazsın. Onlar özlərini karvan sanır, həqiqəti söyləyənləri isə… yox, belə bir “karvanın” yolu uçurumdur. Peyğəmbərlikdən uzağam – tarixə arxalanıb bunu deyirəm.

Sevinc İltifatqızı

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Fişəng fabrikindəki partlayışda ölü sayı artdı - VİDEO 4 İyul 2020, 00:53 Böyük Britaniyada koronavurudan 137 nəfər öldü 4 İyul 2020, 00:41 “İki gün ev şəraitində müalicə alıb, qızdırması düşmüşdü” - Etibar Babayevin xanımı 4 İyul 2020, 00:29 16 şəhər və rayonda iki günlük ictimai nəqliyyatın fəaliyyəti dayandırılır 4 İyul 2020, 00:16 Bakı metrosu bu gündən iyulun 20-dək İŞLƏMƏYƏCƏK 4 İyul 2020, 00:04 DOST mərkəzləri xüsusi karantin günlərində də fəaliyyət göstərəcək 3 İyul 2020, 23:56 Bərdədə 7 yaşlı uşaq bacısını öldürdü 3 İyul 2020, 23:43 Prezident yazıçı-dramaturq, şair Əmir Pəhləvana ev bağışladı 3 İyul 2020, 23:31 Bərdədə yol kənarında meyvə-tərəvəz satan şəxsi avtomobil vurdu 3 İyul 2020, 23:21 Daha həkim koronavirusdan öldü 3 İyul 2020, 23:06 Xəlifəlik qurmaq istəyənlər yaxalandı 3 İyul 2020, 22:53 “Fəxri ad davası aparan elə adamlar var ki, jurnalistikanın baş hərfindən xəbəri yoxdur” - Baş redaktor 3 İyul 2020, 22:46 Rusiya ölkəyə miqrantların axınında maraqlıdır 3 İyul 2020, 22:33 Azərbaycan vətəndaşı Gürcüstanda qətl törədib 3 İyul 2020, 22:19 Minsk qrupu xalqları müharibəyə hazırlayır 3 İyul 2020, 22:07 Türkiyədə 178 278  nəfər koronavirusdan sağalıb 3 İyul 2020, 21:54 Saatlı sakini intihar edib 3 İyul 2020, 21:37 Milyonlarla vəsait əldə edən şirkətlərin BENEFİSİAR SAHİBİ 3 İyul 2020, 21:23 Birinci xanım koronavirusdan sağaldı 3 İyul 2020, 21:09 Hindistanda yerli koronavirus vaksininin sınaqları başlayır 3 İyul 2020, 20:49 Yaponiyada koronavirusa yoluxanların sayı 20 mini ötdü 3 İyul 2020, 20:33 Xarici işlər naziri koronavirusa YOLUXDU 3 İyul 2020, 20:16 Mehriban Əliyeva şəhid ailəsinin mənzil problemini həll etdi - FOTOLAR 3 İyul 2020, 20:00 “Şərəfi olan adam vəzifədən asılı olmayaraq şərəfsizlik eləmir” - MÜSAHİBƏ 3 İyul 2020, 19:40 Vətəndaşların nəzərinə - “ASAN xidmət” və  “ASAN Kommunal” 4 gün işləməyəcək 3 İyul 2020, 19:32 Yeni tədris ili avqustun 31-dən başlayacaq - Türkiyədə 3 İyul 2020, 19:24 Saatlının su problemi nəzarətə götürüldü 3 İyul 2020, 19:17 “Qanun dəyişməyincə, kamera vasitəsilə cərimə yazılmayacaq” - Rəsmi 3 İyul 2020, 19:10 Apteklərdə dərman çatışmazlığı var? - Prezidentin köməkçisindən cavab 3 İyul 2020, 19:01 Baş redaktor koronavirusdan sağaldı 3 İyul 2020, 18:58 Krediti olanlara güzəşt ediləcək? - AÇIQLAMA 3 İyul 2020, 18:55 Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin vəzifəsi artırıldı 3 İyul 2020, 18:50 TƏBİB sədri özəl xəstəxanalardan narazıdır - məlumatlar bizə gec daxil olur 3 İyul 2020, 18:45 Şeyx din xadimlərini topladı - FOTO 3 İyul 2020, 18:42 Şahmar Mövsümov:Testin özünün etibarlılığı 70 faizdir 3 İyul 2020, 18:36