Arxiv
12 Fervral 2013, 12:09 | MÜSAHİBƏ
Çingiz Hüseynov: “Bədii əsər canlı varlıqdır, yandırsan dirçələcək” - MÜSAHİBƏ

Moskvada yaşayan yazıçı: “Elə bil Rusiyada deyil, Azərbaycandayam...”

Moskvada yaşayan ünlü Azərbaycan yazıçısı Çingiz Hüseynov Modern.az saytına müsahibə verib. “Ailə gizlinləri” əsəri ilə sovet hakimiyyəti dövründə rəsmi Bakının qəzəbinə tuş gəlmiş yazıçı ilə Azərbaycanda ifadə azadlığının bugünkü durumu, Əkrəm Əylisinin “Daş yuxular” romanı və s. haqqında söhbətləşdik. Müsahibəni oxuculara təqdim edirik

– Moskvadan Azərbaycan necə görünür?

– Son illərdə elə bilirəm ruhən, duyğu-düşuncələrimlə Rusiyada deyil, Azərbaycanın özündəyəm: eyni narahatçılıq, eynilə satılmış TV, bahalıq, eyni yalan, korrupsiya, bir-birinə məntiqsiz hərəkətləri ilə oxşar iqtidarlar, nadan və rüşvətxor məmurlar, nə qanun – qanundur, nə də məhkəmə – məhkəmə. Duma, yaxud Məclis – heç bir fərqi yoxdur. Hər ölkənin də bircə qatı düşməni: Rusiyanınkı – Amerika Birləşmiş Ştatları, bizimki – Ermənistan. Rusiya da böyük dövlətini itirdiyinə görə gündən-günə qəzəblənir, biz də öz əlimizlə torpaqlarımızı satqınlıq ucundanmı, bəzilərinin karyerası naminəmi itirmişik, indi də bizdən qətiyyən qorxmayan düşmənimizi hədələyirik, mənasızdır bizim bu hədəmiz. Çünki Ermənistanın arxasında Rusiya durub.

– Prezidentin sərəncamı ilə Əkrəm Əylisli “Xalq yazıçısı” adından və fərdi təqaüddən məhrum edildi. Buna münasibətiniz necədir?

– Konkretlikdən çıxaraq (əsl sənətkara ağır yük olan bu adlar-nişanlar lazımdırmı?) deməliyəm ki, bir daha Azərbaycanın adı dünya qarşısına ləkələndi, dövlət quruluşumuzun mahiyyətini bir daha təsdiqlədik, sivilizasiyadan çox-çox uzaq olduğumuzu, geriliyimizi göstərdik, nümayiş etdik.

– Necə düşünürsünüz, Əkrəm Əylisliylə bu qədər sərt olmaq lazım idimi?

– Nişanları deyirsinizsə – bu sərtlik deyil, yaradıcı azadlıqdır... Yazıçı onu ağrıdan mövzunu özü bildiyi, duyduğu kimi qələmə aldı, öz yanlış və yaxud doğru sözünü dedi. Kiminin xoşuna gələ bilər, kiminin qəzəbinə, qoy hər kəs öz münasibətini bildirsin, sözlə, mətbuat vasitəsilə. Vəssalam! 

– Qeyd edim ki, bu cür hal ölkədə ilk dəfə idi ki, baş verirdi. 

– Dünyada sözdən qorxmaq halları son yüzillikdə çox olub, özü də əksəriyyətcə mədəniyyət cəhətdən zay olan ölkələrdə: İranda – Salman Rüşdi, Sovet Rusiyasında – Pasternak, Soljenitsın, Brodski, üçü də Nobel aldı… İlk dəfə olaraq biz də bu cərgədə özümüzü göstərdik, afərin bizə!..

– Azərbaycanın ilk Xalq yazıçısı erməni olub – Aleksandr Şirvanzadə. Onun titulu niyə ləğv edilmir?

– Sirvanzadə sadəlövh zamanlarda üç respublikanın – Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycanın Xalq yazıçısı olmuşdu. İndi “xalqlar dostluğu” “xalqlar düşmənçiliyi” ilə əvəz olunub, bu da Əkrəmi bir növ narahat edirdi, onun bədii niyyətlərindən idi. Əlbəttə, bu niyyətin həllində əsərdə sosial-siyasət baxımından qüsurlar ola bilərdi və bəlkə də var, amma...

– “Daş yuxular” əsərini oxumusunuzmu? Yazıçı kimi düşüncələriniz nədir?

– Təbii ki, oxumuşam və bir daha onu bədii baxımdan (süjet – konflikt – qəhrəmanlar sistemi və s.) yüksək qiymətləndirirəm. Təbii ki, hər bir deyilən söz – siyasətdir, bu cəhətdən, yəni siyasi, sosial, tarixi baxımından əsərə iradlar tutmaq olardı. Bu haqda təkcə mən yox, başqa qələm yoldaşlarım da mətbuatda (Elçin Şıxlı, Emil Ağayev, Azər Mustafayev… və d.) çox yazıblar, təkrar etmək istəmirəm. Tam şəkildə əsərin “erməni” tarix süjetinə aid münasibətimi, fikirlərimi mən ikicildlik “Doktor N” romanımda demişəm.

– Sizin “Ailə gizlinləri” romanı ilə sovet hakimiyyəti dövründə Əkrəm Əylisli kimi rəsmi Bakının qəzəbinə tuş gəldiyiniz söylənilir.

– Yüz faizli gerçəkdir, haqlısınız. Roman Sovet dövründə maraqlı təsadüflər nəticəsində Moskvada iki yüz min tirajla çıxdı, Azərbaycana, Bakıya çatar-çatmaz satışdan götürüldü, yasaqlandı, uzun müddət Bakıya gələ bilmədim… Bu haqda 2011-ci ildə “Açıqlanmış sətiraltı” kitabımda ətraflı yazmışam.

– Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində kifayət qədər erməni-xristian obrazları var. “Əsli və Kərəm”, “Şeyx Sənan”, “1905-ci il”, habelə“Hacı Qara”da iki nəfər Tuğ kəndlisindən tutmuş “Bahadur və Sona”ya qədər. Biz bu mirasla necə davranmalıyıq? Bu əsərləri neyləməliyik? Yandırmalıyıq?

– Bəlkə də adlarını çəkdiyiniz əsərlər bədii niyyət cəhətdən “Daş yuxular”a yaxındır, amma bu əsər adlarını çəkdiyiniz o birilərindən həm mövzuca, həm konsepsiya baxımından, sosial-ictimai nəticə etibarı ilə… çox-çox fərqlidir. Yaranan əsər canlı bir varlıqdır, yandırsan dirçələcək, qapıdan qovsan pəncərədən girəcək… Əsərin məhkəməsi tarixə bağlıdır.  

– Ümumiyyətlə, sizin üçün ifadə azadlığı nədir?

– Keçən il deyirdim ki, yox, mənim “Qələmin yuxuları” adlı 37 yuxudan ibarət yazım heç vaxt işıq üzü görməyəcək, amma gördü! Axı, inanılası deyil, bizdə get-gedə geniş yayılan qudurğanlıq. Murdarlaşan mühit. Yalan və ucuz yaltaqlıq. Gophagop. Adi insanı alçaldan yaşadığımız bu qeyri-təbii aləm. Bəzən gerçəyi yuxu donuna geyindirməyə məcbursan. Amma, amma… barmaqla göstərilən şəxslərin heç vecinə deyil, kim nə yazır-yazsın. Onlar özlərini karvan sanır, həqiqəti söyləyənləri isə… yox, belə bir “karvanın” yolu uçurumdur. Peyğəmbərlikdən uzağam – tarixə arxalanıb bunu deyirəm.

Sevinc İltifatqızı

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Litvada idman təyyarəsi qəzaya uğrayıb 8 Dekabr 2019, 19:31 Keniyada ölənlərin sayı 7-yə çatdı 8 Dekabr 2019, 19:26 Sel və daşqınlar nəticəsində 22 nəfər ölüb 8 Dekabr 2019, 19:00 Beynəlxalq Avtovağzal yaxınlığında avtomobil yanır 8 Dekabr 2019, 18:30 Valideynləri azyaşlı uşaqlara işgəncə verib - Fotolar 8 Dekabr 2019, 17:48 Astarada ev yanıb, 57 yaşlı kişinin yanmış meyiti tapılıb 8 Dekabr 2019, 17:36 Aftandil Hacıyev: "10 oyun qalib gəlməmək böyük problem deyil" 8 Dekabr 2019, 17:31 Qusarda 15 yaşlı qız dəm qazından zəhərlənərək ölüb 8 Dekabr 2019, 17:17 İranda 15 min 618 deputatlığa namizəd qeydə alınıb 8 Dekabr 2019, 16:44 Azərbaycan ağırlıqqaldıranı ikinci dəfə Avropa çempionu olub 8 Dekabr 2019, 16:08 Həmkarı Yevda Abramovdan yazdı 8 Dekabr 2019, 16:02 Azərbaycan taekvondoçuları Avropa birinciliyində 7 medal qazanıb 8 Dekabr 2019, 15:33 Yevda Abramov dəfn olundu - YENİLƏNİB - FOTOLAR 8 Dekabr 2019, 15:09 Azərbaycan XİN Ukrayna xalqına başsağlığı verib 8 Dekabr 2019, 14:57 Messi tarix yazmağa davam edir - YENİ REKORD 8 Dekabr 2019, 14:44 Ukraynada matəm elan olunub 8 Dekabr 2019, 14:18 Elçibəyin nəvəsinin yeni fotosu yayılıb 8 Dekabr 2019, 14:06 "Sədərək" Ticarət Mərkəzində avtobus və minik avtomobili toqquşub 8 Dekabr 2019, 13:34 Deputat: “Mikayıl Cabbarov əsaslı cavabı ilə erməni təxribatının qarşısını aldı” 8 Dekabr 2019, 13:27 Sabaha gözlənən hava proqnozu açıqlanıb 8 Dekabr 2019, 13:05 “Həzi Aslanov” stansiyası bağlanacaq? Rəsmi cavab 8 Dekabr 2019, 12:58 Cəlilabadda icra nümayəndəsi yol qəzası törətdi: həyat yoldaşı öldü 8 Dekabr 2019, 12:44 Oğlunun öldüyünü zənn edən atanın ürəyi yatdı 8 Dekabr 2019, 11:42 Yevda Abramovun dəfn mərasimi keçirilir 8 Dekabr 2019, 11:35  “Mənim burda yerim hanı?” - Tanınmış şairə haqda dərc olunmayan YAZI 8 Dekabr 2019, 11:11 Restoran mafiyası insanları müflis edir: Xalq şairindən ilginc AÇIQLAMA 8 Dekabr 2019, 11:07 Otel otağında kimsəsiz ölən dahi... 8 Dekabr 2019, 10:53 Ermənilər atəşkəsi 23 dəfə pozublar   8 Dekabr 2019, 10:06 Avtomobilin banından 27 yaşlı qızın meyiti götürülüb 8 Dekabr 2019, 09:33 Hindistanda zavod yandı: 32 can aldı 8 Dekabr 2019, 09:17 Prezident 92 məhkumu əfv edib 8 Dekabr 2019, 00:57 ABŞ terror təşkilatı ilə danışıqları bərpa edir 8 Dekabr 2019, 00:42 Paytaxtda minik maşını “Şaqman”la toqquşdu 8 Dekabr 2019, 00:16 Şadlıq sarayında bıçaqlanma 7 Dekabr 2019, 23:55 Prezidentlərin görüşündə işıq söndü 7 Dekabr 2019, 23:33
SORĞU Azərbaycan TV-lərində bu verilişlərdən ən çox hansına baxırsınız?