Arxiv
12 Fevral 2013, 12:09 | MÜSAHİBƏ
Çingiz Hüseynov: “Bədii əsər canlı varlıqdır, yandırsan dirçələcək” - MÜSAHİBƏ

Moskvada yaşayan yazıçı: “Elə bil Rusiyada deyil, Azərbaycandayam...”

Moskvada yaşayan ünlü Azərbaycan yazıçısı Çingiz Hüseynov Modern.az saytına müsahibə verib. “Ailə gizlinləri” əsəri ilə sovet hakimiyyəti dövründə rəsmi Bakının qəzəbinə tuş gəlmiş yazıçı ilə Azərbaycanda ifadə azadlığının bugünkü durumu, Əkrəm Əylisinin “Daş yuxular” romanı və s. haqqında söhbətləşdik. Müsahibəni oxuculara təqdim edirik

– Moskvadan Azərbaycan necə görünür?

– Son illərdə elə bilirəm ruhən, duyğu-düşuncələrimlə Rusiyada deyil, Azərbaycanın özündəyəm: eyni narahatçılıq, eynilə satılmış TV, bahalıq, eyni yalan, korrupsiya, bir-birinə məntiqsiz hərəkətləri ilə oxşar iqtidarlar, nadan və rüşvətxor məmurlar, nə qanun – qanundur, nə də məhkəmə – məhkəmə. Duma, yaxud Məclis – heç bir fərqi yoxdur. Hər ölkənin də bircə qatı düşməni: Rusiyanınkı – Amerika Birləşmiş Ştatları, bizimki – Ermənistan. Rusiya da böyük dövlətini itirdiyinə görə gündən-günə qəzəblənir, biz də öz əlimizlə torpaqlarımızı satqınlıq ucundanmı, bəzilərinin karyerası naminəmi itirmişik, indi də bizdən qətiyyən qorxmayan düşmənimizi hədələyirik, mənasızdır bizim bu hədəmiz. Çünki Ermənistanın arxasında Rusiya durub.

– Prezidentin sərəncamı ilə Əkrəm Əylisli “Xalq yazıçısı” adından və fərdi təqaüddən məhrum edildi. Buna münasibətiniz necədir?

– Konkretlikdən çıxaraq (əsl sənətkara ağır yük olan bu adlar-nişanlar lazımdırmı?) deməliyəm ki, bir daha Azərbaycanın adı dünya qarşısına ləkələndi, dövlət quruluşumuzun mahiyyətini bir daha təsdiqlədik, sivilizasiyadan çox-çox uzaq olduğumuzu, geriliyimizi göstərdik, nümayiş etdik.

– Necə düşünürsünüz, Əkrəm Əylisliylə bu qədər sərt olmaq lazım idimi?

– Nişanları deyirsinizsə – bu sərtlik deyil, yaradıcı azadlıqdır... Yazıçı onu ağrıdan mövzunu özü bildiyi, duyduğu kimi qələmə aldı, öz yanlış və yaxud doğru sözünü dedi. Kiminin xoşuna gələ bilər, kiminin qəzəbinə, qoy hər kəs öz münasibətini bildirsin, sözlə, mətbuat vasitəsilə. Vəssalam! 

– Qeyd edim ki, bu cür hal ölkədə ilk dəfə idi ki, baş verirdi. 

– Dünyada sözdən qorxmaq halları son yüzillikdə çox olub, özü də əksəriyyətcə mədəniyyət cəhətdən zay olan ölkələrdə: İranda – Salman Rüşdi, Sovet Rusiyasında – Pasternak, Soljenitsın, Brodski, üçü də Nobel aldı… İlk dəfə olaraq biz də bu cərgədə özümüzü göstərdik, afərin bizə!..

– Azərbaycanın ilk Xalq yazıçısı erməni olub – Aleksandr Şirvanzadə. Onun titulu niyə ləğv edilmir?

– Sirvanzadə sadəlövh zamanlarda üç respublikanın – Gürcüstan, Ermənistan və Azərbaycanın Xalq yazıçısı olmuşdu. İndi “xalqlar dostluğu” “xalqlar düşmənçiliyi” ilə əvəz olunub, bu da Əkrəmi bir növ narahat edirdi, onun bədii niyyətlərindən idi. Əlbəttə, bu niyyətin həllində əsərdə sosial-siyasət baxımından qüsurlar ola bilərdi və bəlkə də var, amma...

– “Daş yuxular” əsərini oxumusunuzmu? Yazıçı kimi düşüncələriniz nədir?

– Təbii ki, oxumuşam və bir daha onu bədii baxımdan (süjet – konflikt – qəhrəmanlar sistemi və s.) yüksək qiymətləndirirəm. Təbii ki, hər bir deyilən söz – siyasətdir, bu cəhətdən, yəni siyasi, sosial, tarixi baxımından əsərə iradlar tutmaq olardı. Bu haqda təkcə mən yox, başqa qələm yoldaşlarım da mətbuatda (Elçin Şıxlı, Emil Ağayev, Azər Mustafayev… və d.) çox yazıblar, təkrar etmək istəmirəm. Tam şəkildə əsərin “erməni” tarix süjetinə aid münasibətimi, fikirlərimi mən ikicildlik “Doktor N” romanımda demişəm.

– Sizin “Ailə gizlinləri” romanı ilə sovet hakimiyyəti dövründə Əkrəm Əylisli kimi rəsmi Bakının qəzəbinə tuş gəldiyiniz söylənilir.

– Yüz faizli gerçəkdir, haqlısınız. Roman Sovet dövründə maraqlı təsadüflər nəticəsində Moskvada iki yüz min tirajla çıxdı, Azərbaycana, Bakıya çatar-çatmaz satışdan götürüldü, yasaqlandı, uzun müddət Bakıya gələ bilmədim… Bu haqda 2011-ci ildə “Açıqlanmış sətiraltı” kitabımda ətraflı yazmışam.

– Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində kifayət qədər erməni-xristian obrazları var. “Əsli və Kərəm”, “Şeyx Sənan”, “1905-ci il”, habelə“Hacı Qara”da iki nəfər Tuğ kəndlisindən tutmuş “Bahadur və Sona”ya qədər. Biz bu mirasla necə davranmalıyıq? Bu əsərləri neyləməliyik? Yandırmalıyıq?

– Bəlkə də adlarını çəkdiyiniz əsərlər bədii niyyət cəhətdən “Daş yuxular”a yaxındır, amma bu əsər adlarını çəkdiyiniz o birilərindən həm mövzuca, həm konsepsiya baxımından, sosial-ictimai nəticə etibarı ilə… çox-çox fərqlidir. Yaranan əsər canlı bir varlıqdır, yandırsan dirçələcək, qapıdan qovsan pəncərədən girəcək… Əsərin məhkəməsi tarixə bağlıdır.  

– Ümumiyyətlə, sizin üçün ifadə azadlığı nədir?

– Keçən il deyirdim ki, yox, mənim “Qələmin yuxuları” adlı 37 yuxudan ibarət yazım heç vaxt işıq üzü görməyəcək, amma gördü! Axı, inanılası deyil, bizdə get-gedə geniş yayılan qudurğanlıq. Murdarlaşan mühit. Yalan və ucuz yaltaqlıq. Gophagop. Adi insanı alçaldan yaşadığımız bu qeyri-təbii aləm. Bəzən gerçəyi yuxu donuna geyindirməyə məcbursan. Amma, amma… barmaqla göstərilən şəxslərin heç vecinə deyil, kim nə yazır-yazsın. Onlar özlərini karvan sanır, həqiqəti söyləyənləri isə… yox, belə bir “karvanın” yolu uçurumdur. Peyğəmbərlikdən uzağam – tarixə arxalanıb bunu deyirəm.

Sevinc İltifatqızı

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Məşhur futbolçu həbsxanadan çıxdı 8 Aprel 2020, 00:51 Koronavirusun ilk yayıldığı şəhərdə həyat adi axarına düşdü 8 Aprel 2020, 00:32 Dünyada kororonavirusa yoluxanların sayı 1.5 milyona çatır 8 Aprel 2020, 00:14 ABŞ-da 12 mindən artıq insan koronavirusdan öldü 7 Aprel 2020, 23:57  Kürdəmirdə karantin rejimini pozanlar həbs olundu 7 Aprel 2020, 23:39 3 yaşadək uşağı olan ailələrə yardım ediləcək 7 Aprel 2020, 23:24 Heydər Əliyev Mərkəzindən İrana dəstək 7 Aprel 2020, 23:09 Gürcüstanda koronavirusa yoluxanların sayı artdı 7 Aprel 2020, 22:52 Qəbələyə 15 sm qar yağdı 7 Aprel 2020, 22:36 Fransada rekord sayda yoluxma və ölüm baş verdi 7 Aprel 2020, 22:29 “İşsiz övladların birdəfəlik ödəniş üçün müraciət hüququ var” - Nazir 7 Aprel 2020, 22:18 Videokonfrans xidmətinin istifadəçiləri rekord həddə artdı 7 Aprel 2020, 22:05 Baş Nazir işsizlərə veriləcək birdəfəlik ödəmənin ŞƏRTLƏRİNİ TƏSDiQLƏDİ 7 Aprel 2020, 21:31 İşsizlikdən sığorta ödənişi xüsusi karantin rejimi bitənədək ödəniləcək - RƏSMİ 7 Aprel 2020, 21:27 Əli Əsədovdan əlilliyi olan şəxslərlə bağlı VACİB QƏRAR 7 Aprel 2020, 21:17 İtaliyada 17 127 nəfər koronavirusdan öldü 7 Aprel 2020, 21:03 Türkiyədə koronavirusdan ölənlərin sayı 725-ə çatdı 7 Aprel 2020, 20:52 Norveç Dağlıq Qarabağda keçirilmiş qondarma "seçkilər"i tanımır 7 Aprel 2020, 20:33 Şəxsiyyət vəsiqəsinin vaxtı keçən işsizlərə XƏBƏRDARLIQ 7 Aprel 2020, 20:16 Prezident koronavirusa yoluxanları şəxsən müalicə edəcək 7 Aprel 2020, 20:03 Bu ölkədə koronavirusdan bir gündə 403 nəfər öldü 7 Aprel 2020, 19:59 Gömrükçülər aztəminatlı ailələrə ərzaq yardımı etdilər 7 Aprel 2020, 19:52 Nazirlik “Virtual məktəb”ə qoşulan şagirdlərin sayını açıqladı 7 Aprel 2020, 19:35 Dövlət Komitəsi Gəncədə yandırılan qadını nəzarətə götürdü 7 Aprel 2020, 19:28 Komitə müəllimindən hamilə qalan şagird barədə açıqlama YAYDI 7 Aprel 2020, 19:23 Dünyanın ən varlı adamının adı AÇIQLANDI 7 Aprel 2020, 19:18 Siyavuş Novruzov: “Əfv sərəncamı Prezidentin vətəndaşlarına yüksək dəyər verməsinin daha bir ifadəsidir” 7 Aprel 2020, 19:00 Güclü külək Goranboyda fəlakət yaratdı - FOTO 7 Aprel 2020, 18:56 Həmrəy olaq, koronavirusa birlikdə qalib gələk! 7 Aprel 2020, 18:55 İqtisadiyyat Nazirliyindən maska istehsalı ilə bağlı AÇIQLAMA 7 Aprel 2020, 18:42 Nazirlik fərdi sahibkarlar üçün DSMF-yə ödəmələri yüngülləşdirə bilər 7 Aprel 2020, 18:41 Əfv olunan şəxslər istirahət mərkəzinə yerləşdirildi- RƏSMİ 7 Aprel 2020, 18:34 Azərenerjidən “Biz sizin üçün işləyirik. Siz bizim üçün evdə qalın!” videoçarxı 7 Aprel 2020, 18:29 “Nar” şəbəkəsi ölkəni fasiləsiz internetlə təmin edir 7 Aprel 2020, 18:19 Nazir: Birdəfəlik ödəmə üçün müraciət edənlərin 60 faizi haqqı olmayanlardı 7 Aprel 2020, 18:13