Arxiv
31 Avqust 2009, 10:55 | İQTİSADİYYAT
Xəzər dənizindən Türkiyəyə qaçış

AZƏRBAYCANLILAR TÜRK TƏYYARƏÇİSİNƏ QAÇMAQDA NECƏ KÖMƏK EDİBLƏR?

Xəzər dənizindəki Nargin (Böyük Zirə) adasından I Dünya Müharibəsi zamanı əsir və girovların saxlanılması üçün hərbi düşərgə kimi istifadə olunub.  1914-1915-ci illərdə Nargin adasında müharibədə əsir və girov götürülən 10 minə yaxın türk saxlanılıb. Ruslar və ermənilər tərəfindən dəhşətli əzab-əziyyətə məruz qalan həmin insanlar elə Nargindəcə qətlə yetiriliblər. Əsirlikdən çox az sayda adam qaça bilib ki, onlardan da biri Türkiyənin Ərzurum bölgəsindən olan təyyarəçi Vecihi Hürkuş olub.

Vecihi Hürkuş türk təyyarəçilik tarixinin ən önəmli isimlərindən biri sayılır. O, 1896-cı il yanvarın 6-da İstanbulda doğulub. I Dünya Müharibəsi başlayanda bütün türk gəncləri kimi cəbhəyə göndərilən Vecihi yaralandıqdan sonra İstanbula qayıdıb. Sağaldıqdan sonra isə Yaşılköydəki Təyyarəçilər Məktəbinə daxil olub. Məktəbi bitəndən sonra 1917-ci ilin payızında yenidən müharibəyə göndərilən V.Hürkuş bu dəfə savaşa təyyavrəçi kimi qoşulub. I Dünya Müharibəsinin qızğın çağlarında 7-ci təyyarəçilər bölüyünün pilotu olan Vecihi Hürkuş Qafqaz cəbhəsində ruslara qarşı uğurlu kəşfiyyat və bombardıman əməliyyatlarında iştirak edib. Hava döyüşlərinin birində rus təyyarəsini məhv edən Vecihinin adı Qafqaz cəbhəsində bu qəhrəmanlığı göstərən ilk türk pilotu kimi tarixə düşüb. Döyüşlərin birində təyyarəsi vurulan türk pilot yaralanaraq ruslara əsir düşüb. Düşmənin əsir aldığı yaralı hərbçi Xəzər dənizindəki Nargin adasına gətirilib. Adadakı əsir düşərigəsində o, ruslar və ermənilərin dəhşətli işgəncələrinə məruz qalıb. Düşmən əsarətində saxlanıldığı ilk zamanlar V.Hürkuş Nargindən qaçmağa cəhd göstərsə də, buna nail olmayıb.  Həmin vaxt adada təkcə müharibədə əsir götürülən hərbçilər deyil, həm də 1914-1915-ci illərdə Anadolu köylərindən gətirilən yaşlı insanlar, qadınlar və uşaqlar da saxlanılırdı. Nargində dözülməz şəraitə tab gətirməyən türk əsirlərin çoxu aclıq və susuzluqdan, ilanlanların dişləməsindən, rus və erməni güllələrindən həlak olurdu. Belə bir vəziyyətdə yaşamağa ümidini itirməyən əsir türk təyyarəçi yalnız azərbaycanlıların köməyilə istəyini gerçəkləşdirə bilib. Əsir yoldaşlarından biri ilə Nargindən qaçmağa nail olan V.Hürkuş adadan sahilədək olan məsafəni üzərək qurtulub. Daha sonra o, Bakıdan Türkiyənin Ərzurum vilayətinə gizli yollarla piyada gəlib.

Vecihi Hürkuş Türkiyəyə qayıtdıqdan sonra yenidən təyyarəçi kimi hərb meydanına atılıb. 1918-ci ilin yazında 9-cu hərbi Təyyarəçilər Bölüyündə görəv alan pilot Qurtuluş Savaşında yenidən qəhrəmanlıq göstərib. Uğurlu kəşfiyyat əməliyyatları həyata keçirən təyyarəçi döyüşlərin birində yunan təyyrəsini məhv edib.

I Dünya Müharibəsindən sonrı o, İzmirdəki təyyarəçilər məktəbində çalışıb. 1925-ci il oktyabrında bacarıqlı türk pilotu tərəfindən «Vecihi K-VI» adlandırılan təyyarə istehsal olunub və onun sınaq uçuşu həyata keçirilib. Bu təyyarənin istehsalında 1924-cü ildə qənimət olaraq Yunanıstandan ələ keçirilən hərbi texnikadan istifadə olunmuşdu.

Sınaq uçuşunu izinsiz həyata keçirdiyinə görə V.Hürkuş cəzaya məruz qalıb. 1930-cu ildə Kadıköydə bir dükan kirayələyən V.Hürkuş 3 ay içində özünün ikinci kəşvini- «Vecihi K-XVI» adlandırdığı təyyarəsni düzəldib.

1969-cu ildə cəsur türk təyyarəçisi həyat xatirələrini yazarkən beyin qanamasından komaya düşüb. Həmin ilin payızında o, Gülhanə Hərbi Tibb Akademiyası Xəstəxanasında vəfat edib.

V.Hürkuşun vaxtilə Nargindəki əsir düşərgəsindən qaçması böyük əhəmiyyətə malikdir. Məhz onun gətirdiyi məlumatlar əsasında Türkiyə hökuməti Xəzərin Nargin adasında törədilən qətliam barədə dünya ictimaiyyətinə xəbər verib.

 

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Suriya ordusu hərəkətə keçdi 19 Avqust 2019, 00:33 Sakit Okeanda güclü zəlzələ 19 Avqust 2019, 00:14 Qax sakini Şəkidə faciəvi şəkildə öldü 18 Avqust 2019, 23:52 Xəzərdə batan 2 əcnəbi xilas edildi 18 Avqust 2019, 23:38 Vəkillə təhsil eksperti arasında qalmaqal: Onun barəsində “Mafioz vəkil”...” 18 Avqust 2019, 23:15 Psixiatriya xəstəxanasının pasienti 4 nəfəri öldürdü 18 Avqust 2019, 23:02 Almaniyada insanlara bıçaqla hücum: 2 ölü 18 Avqust 2019, 22:43 “Səbail”  “Zirə”ni məğlub etdi 18 Avqust 2019, 22:17 İsgəndər Həmidovun məhkəməsində çıxış əvəzi LƏTİFƏ  18 Avqust 2019, 22:03 Azərbaycan güləşçisi erməniyə qalib gəldi 18 Avqust 2019, 21:38 Futbolda qanlı olay: 3 nəfər öldü 18 Avqust 2019, 21:19 Türkiyədə terrorda şübhəli bilinən 10 nəfər saxlanıldı 18 Avqust 2019, 21:01 "Düşmənin fəaliyyəti müxtəlif kalibrli silahların nişangahı altındadır" - Müdafiə Nazirliyi 18 Avqust 2019, 20:44 Xarici İşlər Nazirliyindən Sudana təbrik 18 Avqust 2019, 20:30 Vilayət Eyvazov iki rayona rəis təyin etdi 18 Avqust 2019, 20:17 Yanğın 15 min evi külə döndərdi: 50 min insan küçələrdə qaldı - VİDEO 18 Avqust 2019, 20:01 Bakıda intiharın qarşısı alındı 18 Avqust 2019, 18:02 Qənirə Paşayeva afrikalı siyasətçilərə köçkün qadınlardan danışıb    18 Avqust 2019, 17:30 DİM dövlət qulluğuna qəbul imtahanının nəticələrini açıqladı 18 Avqust 2019, 17:23 Ordumuz düşməni nişangah altında saxlayır - Müdafiə Nazirliyi 18 Avqust 2019, 17:08 “İsgəndər Həmidovu ölüm cəzası gözləyirdi” - Sabiq nazirin vəkili DANIŞDI 18 Avqust 2019, 16:28 Mehriban Əliyevadan şəhidlərə böyük ehtiram - FOTOLAR 18 Avqust 2019, 15:58 Əxlaqsız qadınların Bakıdan Dubaya axını azalıb - SƏBƏBLƏR 18 Avqust 2019, 14:56 “Linfild”-“Qarabağ” oyununun hakimləri bəlli oldu 18 Avqust 2019, 14:32 Şeyxülislamın 40 ildə imza atdığı İLKLƏR - Qorbaçovu rüsvay edib, vəhdət namazı qıldırıb, imam üçün qan verib... 18 Avqust 2019, 14:03 Şair Oqtay Rza vəfat etdi 18 Avqust 2019, 13:38 Oğlunu, arvadını və qayınanasını yandıran şəxs tutuldu – RƏSMİ 18 Avqust 2019, 13:30 Şəmkirdəki yanğının TƏFƏRRÜATI – Ata evə od vurdu, oğlu öldü, arvadı yandı... 18 Avqust 2019, 12:57 Sabah 39 dərəcəyə qədər isti olacaq - PROQNOZ 18 Avqust 2019, 12:31 Tanınmış jurnalist nazirə müraciət etdi: “Torqovı” biabırçılıqdı... 18 Avqust 2019, 12:16 İslam təslimiyyət kimi - Ağalar Qutun YAZISI 18 Avqust 2019, 11:57 Bakıda 66 yaşlı qadın ölümdən xilas edildi 18 Avqust 2019, 11:30 Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin 100 yaşı tamam olub 18 Avqust 2019, 11:20 Bir şəklin tarixçəsi: Milli Ordumuz Xankəndinə girməyə hazırlaşırdı - FOTO 18 Avqust 2019, 11:01 Bakıda ağırçəkili sakini 8-ci mərtəbədən kranla düşürdülər 18 Avqust 2019, 10:58