Arxiv
29 Yanvar 2014, 15:17 | ƏDƏBİYYAT
Nəsiminin Suriyanın döyüş bölgəsindəki məzarı dağıdılıb?


Suriyada gedən qanlı döyüşlər Azərbaycandan da narahatlıqla izlənilir. Bu da səbəbsiz deyil. Suriyada üsyançılar və hökumət qüvvələrinin Hələb şəhərinə nəzarəti ələ keçirmək uğrunda  apardığı qanlı müharibə görkəmli Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin buradakı məzarını hər an dağılmaq təhlükəsilə üz-üzə qoyub.

Modern.az saytına bir müddət öncə verdiyi açıqlamada Hələb şəhərində yaşayan türkmənlərin nümayəndəsi Mustafa Ağaoğlu da Nəsimin məzarına təhlükədən danışıb: 

”Hələbdə vəziyyət çox pisdir, hamı təşviş içindədir. Eləcə də şair İmaddədin Nəsiminin məzarı Suriyada turistlik məkanlardan biri idi. Amma indi həmin yerdə atışmalar getdiyi üçün orada vəziyyət çox pisdir”.

Suriyada isə qanlı döyüşlər davam etməkdədir. Nəsiminin məzarını dağılıb-dağıdılmaması, onun indi hansı vəziyyətdə olduğu dəqiq məlum deyil. Kim bilir, bəlkə qanlı döyüşlər bölgəsindəki məzar dağıdılıb?

Qeyd edək ki, XV əsrin əvvəllərində hürufiliyin zəngin elmi-ilahi əsaslarını  başqa ərazilərdə yaymaqdan ötrü Nəsimi bir çox yerlərə səyahət edib. Fəzlullah Nəimi ideyaları və öz poeziya inciləri düşdüyü yerlərdə yaxşı qarşılansa da, həmin ərazilərin hakim dairələri tərəfindən təqiblərə məruz qalıb. Osmanlı zindanlarında bir neçə dəfə həbs edilən Nəsimi Suriyanın Hələb şəhərində öz moizələrini oxuyarkən aşkar olunub və həbs edilib.

Məlumatlara görə, iki dəfə keçirilən məhkəmədə Hələb qaziləri və divandakı digər sözükeçənlər arasında Nəsimiyə ölüm cəzası verilməsinə dair qərar qəbul olunmasında yekdillik əldə edilməmişdi. Bu barədə düzgün məlumat verən məşhur ərəb tarixçisi Müvəffəqəddin Əhməd ibn İbrahim əl Hələbi «Künuzüz-zəhəb, tarixi-Hələb» adlı əsərində mötəbər sənədlərə əsaslanaraq göstərir ki, dinsizliyi barədə əsassız ittihamları rədd edən Nəsimi mühakiməsi zamanı kəlmeyi-şəhadət gətiribmiş. Buna görə, məhkəmədə hakimlərin əksəriyyəti şairə rəğbət bəsləmiş, onun edamına razı olmamışdılar. 
Buna baxmayaraq, o zaman Hələb ərazisinin də tabe olduğu Misir sultanı Məmlük ibn Müəyyədin fərmanı ilə böyük şair dəhşətli bir tərzdə edam olunub, ona çıxarılan bədnam hökm öldürülüb, dərisinin soyulması olub.

Nəsiminin məzarının Suriyanın Hələb şəhərində olması uzun illər Azərbaycan cəmiyyətinə məlum olmayıb.
1968-ci ildə Xalq şairi Rəsul Rza Suriyaya ezamiyyətə gedərkən Nəsiminin qəbrinin Hələbdə olduğunu aşkar edib və bir sıra əlyazma nüsxələrini tapıb. Hələbdə Nəsiminin qəbrini ziyarət edib qayıdandan sonra Rəsul Rza Bakıda «Ədəbiyyat və incəsənət» qəzetində dərc etdirdiyi «Cahana sığmayan şairin qərib məzarı» alı məqaləsində böyük şairdən bəhs edib.

Çox-çox sonralar Azərbaycan hökumətinin dəstəyi Nəsiminin məqbərəsi və onun ətrafı abadlaşdırılıb.
Nəsimi onun adı ilə tanınmış təkyədə dəfn olunub, bu təkyə Hələbin əl-Ferafire məhəlləsində “Sultan hamamı” adı ilə məşhur olan hamamla üzbəüz və hökumət evinin yanındadır. Bu təkyəni idarə edən şeyxlər ona “Nəsimi təkyəsi” deyirlər”.

AMEA-ın Füzuli adına Əlyazmalar İnsitutunun direktor əvəzi Paşa Əlioğlunun Modern.az-a dediyinə görə, vaxtilə Azərbaycanın Suriyadakı keçmiş səfiri Sabir Ağabəyovun təşəbbüsü ilə Nəsiminin məzarı ətrafında rekonstruksiya işləri aparılıb.
“Məzar və onun ətrafı abadlaşdırılıb. Əgər Nəsimiyə aid hər hansı əlyazma aşkar edilsə idi biz mütləq bunu bilərdik”.

İndi əsas diqqət mərkəzində olan məsələ Nəsiminin elə bir ağır zonada yerləşən məzarıdır. Şairin nəşini Azərbaycana köçürüb, tarixi bir abidəyə sahiblənmək olarmı?
AMEA-ın Füzuli adına Əlyazmalar İnsitutunun direktor əvəzi Paşa Əlioğlu əksin düşünür. Onun fikrincə, məzarın Hələb şəhərində qalması daha çox bizim xeyrimizə işləyir: 

“Şəxsən mən Nəsiminin qəbrinin Hələbdən Azərbaycana gətirilməsini məsləhət görməzdim. Həmin vaxt İraqda hakim qüvvə türklər idi və o həbs olunanda da hakimlər türklər idi. Bizim ədəbiyyatımızın, tariximizin sərhədlərinin çoxmiqyaslı oduğunu göstərməkdən ötrü Nəsiminin məzarının Hələbdə qalması daha məqbuldur. Nəsiminin, bizim ədəbiyyatın heç bir sərhəd tanımadan coğrafi arenada tanınması öz  xeyrimizədir. Bağdadda,  Hindistanda,  bir sıra yerlərdə bizim mütəfəkkirlərə məxsus olan məzarlar var. Bu, bizim ədəbi coğrafiyamızın geniş olduğunu  göstərir. Əgər gücümüz çatırsa, o məzarların üstünü götürüb, onları səliqəyə salıb dünyaya tanıtdıraq. Bizim ədəbiyyatımız heç vaxt sərhəd tanımaıyıb. Nəsiminin məzarından bu məqsədlə istifadə etməliyik”.

Elmin Nuri

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Pakistanda avtobus qəzası: 26 ölü, 12 yaralı 22 Sentyabr 2019, 18:08 Bakıda 3 otaqlı ev yanıb   22 Sentyabr 2019, 17:40 Aytəkin Alxaslıdan Elçin Quliyevlə bağlı icazəsiz yazı... 22 Sentyabr 2019, 17:25 Bədii gimnastika üzrə 37-ci Dünya Çempionatının bağlanış mərasimi keçirilir 22 Sentyabr 2019, 16:39 Cəlilabadda 8 otaqlı ev yanıb   22 Sentyabr 2019, 15:25 Hərbi qulluqçu Elyarbəy Məmmədov torpağa tapşırılıb 22 Sentyabr 2019, 15:16 Tural Gəncəliyev erməniləri ifşa etdi - VİDEO 22 Sentyabr 2019, 14:39 Ağsuda iki “VAZ” toqquşub, xəsarət alan var 22 Sentyabr 2019, 14:35 Azərbaycanın ərazi sularında gəmilərin hərəkətinə icazə verilib 22 Sentyabr 2019, 14:07 “Böyük İpək Yolu”ndan təlim – “Gənclərin karyerada yüksəliş imkanları” 22 Sentyabr 2019, 14:01 Ərdoğan ABŞ-a gedib 22 Sentyabr 2019, 13:43 Amerikada qarşılıqlı ittihamlar kimin sonuna çıxacaq? – HARVARD MƏZUNU YAZIR 22 Sentyabr 2019, 13:01 Diş həkiminin xəstəliyə yoluxdurduğu aktyor - Ələkbər əminin NAĞILI 22 Sentyabr 2019, 12:41 Sabahın HAVASI: Yağış yağacaq 22 Sentyabr 2019, 12:38 Küləyin aşırdığı ağac 120 evi qazsız qoydu 22 Sentyabr 2019, 12:32 Şahdağda qarın hündürlüyü 3 santimetrə ÇATIB – Faktiki HAVA   22 Sentyabr 2019, 12:27 “Korrupsioner məmurun öz sərvətini açıqlaması intihar kimi bir şeydir” 22 Sentyabr 2019, 12:22 Şəmkirdə bir nəfər hovuzda boğuldu   22 Sentyabr 2019, 12:10 Ömrün nisgil toplusu “Dəyişmirik” çapdan çıxdı 22 Sentyabr 2019, 12:05 Bakıda Çilinin müstəqilliyinin 209-ci ili qeyd edilib 22 Sentyabr 2019, 11:56 Selcan o statusu niyə YAZDI? - Fuad Qəhrəmanlı aydınlıq gətirdi 22 Sentyabr 2019, 11:56 Sabah Azərbaycanda payız başlayacaq 22 Sentyabr 2019, 11:36 Mahir Emrelinin evini qarət edən şəxslər danışdı - VİDEO 22 Sentyabr 2019, 11:20 Ötən il dünyanın böhran regionlarında 29 milyon körpə doğulub   22 Sentyabr 2019, 10:50 Yaponiyada 400-dən çox aviareys təxirə salındı 22 Sentyabr 2019, 10:36 Qubanın dağlıq kəndlərinə qar yağıb 22 Sentyabr 2019, 10:32 Şirvanda transformator yanıb   22 Sentyabr 2019, 10:27 Ermənilər cəbhədə təxribatlara davam edir 22 Sentyabr 2019, 09:36 Bu gün Azərbaycan komandası Dünya Çempionatının finalında mübarizə aparacaq 22 Sentyabr 2019, 09:31 “Problemli kreditlərlə bağlı əhalini sevindirəcək dəyişiklik gözlənilir” 22 Sentyabr 2019, 09:20 Bakıda 9 yaşlı uşağı yük maşını vurdu 22 Sentyabr 2019, 00:34 Güclü külək Goranboyda fəsadlar törətdi 22 Sentyabr 2019, 00:16 Tacikistanda rüs əsgərlərinə hücum edildi 21 Sentyabr 2019, 23:54 Ermənistanda qubernator köməkçisi ordu zabitini öldürdü 21 Sentyabr 2019, 23:09 Neftin bölüşdürülməsi problem yaratdı 21 Sentyabr 2019, 22:47