Arxiv
29 Yanvar 2014, 15:17 | ƏDƏBİYYAT
Nəsiminin Suriyanın döyüş bölgəsindəki məzarı dağıdılıb?


Suriyada gedən qanlı döyüşlər Azərbaycandan da narahatlıqla izlənilir. Bu da səbəbsiz deyil. Suriyada üsyançılar və hökumət qüvvələrinin Hələb şəhərinə nəzarəti ələ keçirmək uğrunda  apardığı qanlı müharibə görkəmli Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin buradakı məzarını hər an dağılmaq təhlükəsilə üz-üzə qoyub.

Modern.az saytına bir müddət öncə verdiyi açıqlamada Hələb şəhərində yaşayan türkmənlərin nümayəndəsi Mustafa Ağaoğlu da Nəsimin məzarına təhlükədən danışıb: 

”Hələbdə vəziyyət çox pisdir, hamı təşviş içindədir. Eləcə də şair İmaddədin Nəsiminin məzarı Suriyada turistlik məkanlardan biri idi. Amma indi həmin yerdə atışmalar getdiyi üçün orada vəziyyət çox pisdir”.

Suriyada isə qanlı döyüşlər davam etməkdədir. Nəsiminin məzarını dağılıb-dağıdılmaması, onun indi hansı vəziyyətdə olduğu dəqiq məlum deyil. Kim bilir, bəlkə qanlı döyüşlər bölgəsindəki məzar dağıdılıb?

Qeyd edək ki, XV əsrin əvvəllərində hürufiliyin zəngin elmi-ilahi əsaslarını  başqa ərazilərdə yaymaqdan ötrü Nəsimi bir çox yerlərə səyahət edib. Fəzlullah Nəimi ideyaları və öz poeziya inciləri düşdüyü yerlərdə yaxşı qarşılansa da, həmin ərazilərin hakim dairələri tərəfindən təqiblərə məruz qalıb. Osmanlı zindanlarında bir neçə dəfə həbs edilən Nəsimi Suriyanın Hələb şəhərində öz moizələrini oxuyarkən aşkar olunub və həbs edilib.

Məlumatlara görə, iki dəfə keçirilən məhkəmədə Hələb qaziləri və divandakı digər sözükeçənlər arasında Nəsimiyə ölüm cəzası verilməsinə dair qərar qəbul olunmasında yekdillik əldə edilməmişdi. Bu barədə düzgün məlumat verən məşhur ərəb tarixçisi Müvəffəqəddin Əhməd ibn İbrahim əl Hələbi «Künuzüz-zəhəb, tarixi-Hələb» adlı əsərində mötəbər sənədlərə əsaslanaraq göstərir ki, dinsizliyi barədə əsassız ittihamları rədd edən Nəsimi mühakiməsi zamanı kəlmeyi-şəhadət gətiribmiş. Buna görə, məhkəmədə hakimlərin əksəriyyəti şairə rəğbət bəsləmiş, onun edamına razı olmamışdılar. 
Buna baxmayaraq, o zaman Hələb ərazisinin də tabe olduğu Misir sultanı Məmlük ibn Müəyyədin fərmanı ilə böyük şair dəhşətli bir tərzdə edam olunub, ona çıxarılan bədnam hökm öldürülüb, dərisinin soyulması olub.

Nəsiminin məzarının Suriyanın Hələb şəhərində olması uzun illər Azərbaycan cəmiyyətinə məlum olmayıb.
1968-ci ildə Xalq şairi Rəsul Rza Suriyaya ezamiyyətə gedərkən Nəsiminin qəbrinin Hələbdə olduğunu aşkar edib və bir sıra əlyazma nüsxələrini tapıb. Hələbdə Nəsiminin qəbrini ziyarət edib qayıdandan sonra Rəsul Rza Bakıda «Ədəbiyyat və incəsənət» qəzetində dərc etdirdiyi «Cahana sığmayan şairin qərib məzarı» alı məqaləsində böyük şairdən bəhs edib.

Çox-çox sonralar Azərbaycan hökumətinin dəstəyi Nəsiminin məqbərəsi və onun ətrafı abadlaşdırılıb.
Nəsimi onun adı ilə tanınmış təkyədə dəfn olunub, bu təkyə Hələbin əl-Ferafire məhəlləsində “Sultan hamamı” adı ilə məşhur olan hamamla üzbəüz və hökumət evinin yanındadır. Bu təkyəni idarə edən şeyxlər ona “Nəsimi təkyəsi” deyirlər”.

AMEA-ın Füzuli adına Əlyazmalar İnsitutunun direktor əvəzi Paşa Əlioğlunun Modern.az-a dediyinə görə, vaxtilə Azərbaycanın Suriyadakı keçmiş səfiri Sabir Ağabəyovun təşəbbüsü ilə Nəsiminin məzarı ətrafında rekonstruksiya işləri aparılıb.
“Məzar və onun ətrafı abadlaşdırılıb. Əgər Nəsimiyə aid hər hansı əlyazma aşkar edilsə idi biz mütləq bunu bilərdik”.

İndi əsas diqqət mərkəzində olan məsələ Nəsiminin elə bir ağır zonada yerləşən məzarıdır. Şairin nəşini Azərbaycana köçürüb, tarixi bir abidəyə sahiblənmək olarmı?
AMEA-ın Füzuli adına Əlyazmalar İnsitutunun direktor əvəzi Paşa Əlioğlu əksin düşünür. Onun fikrincə, məzarın Hələb şəhərində qalması daha çox bizim xeyrimizə işləyir: 

“Şəxsən mən Nəsiminin qəbrinin Hələbdən Azərbaycana gətirilməsini məsləhət görməzdim. Həmin vaxt İraqda hakim qüvvə türklər idi və o həbs olunanda da hakimlər türklər idi. Bizim ədəbiyyatımızın, tariximizin sərhədlərinin çoxmiqyaslı oduğunu göstərməkdən ötrü Nəsiminin məzarının Hələbdə qalması daha məqbuldur. Nəsiminin, bizim ədəbiyyatın heç bir sərhəd tanımadan coğrafi arenada tanınması öz  xeyrimizədir. Bağdadda,  Hindistanda,  bir sıra yerlərdə bizim mütəfəkkirlərə məxsus olan məzarlar var. Bu, bizim ədəbi coğrafiyamızın geniş olduğunu  göstərir. Əgər gücümüz çatırsa, o məzarların üstünü götürüb, onları səliqəyə salıb dünyaya tanıtdıraq. Bizim ədəbiyyatımız heç vaxt sərhəd tanımaıyıb. Nəsiminin məzarından bu məqsədlə istifadə etməliyik”.

Elmin Nuri

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Azərbaycanda bu şəxslərin maaşı iki dəfə artırılır 13 Aprel 2021, 01:00 Hindistan Rusiya peyvəndindən də istifadə edəcək 13 Aprel 2021, 00:47 Türkiyə xüsusi təyinatlılarının gecə paraşütlə tullanma görüntüləri - VİDEO 13 Aprel 2021, 00:32 Teledərslərin bu günə olan CƏDVƏLİ 13 Aprel 2021, 00:16 Türkiyədə yeni yoluxmaların 85 faizini “Britaniya” ştammı təşkil edir - Nazir 13 Aprel 2021, 00:02 Sülhməramlılar erməniləri Gəncəsərə də APARDI 12 Aprel 2021, 23:49 Peskovdan Türkiyə açıqlaması 12 Aprel 2021, 23:32 Dünyanın ən bahalı klubları - SİYAHI 12 Aprel 2021, 23:18 “24 saata 105 kilometr ərazini işğaldan azad etdik” - DSX-nin polkovniki 12 Aprel 2021, 23:03 Biləsuvarda müəllimlər yoluxdu, məktəb distant təhsilə keçdi 12 Aprel 2021, 22:49 Zəfər sərkərdəsi 12 Aprel 2021, 22:36 Daha bir tibb müəssisəsi karantin xəstəxanasına çevrildi 12 Aprel 2021, 22:27 Kölgəli adam 12 Aprel 2021, 22:20 Zelenski ABŞ-dan kömək istədi 12 Aprel 2021, 22:12 Nur-Sultanda kütləvi tədbirlər qadağan edildi 12 Aprel 2021, 22:00 Cavanşir Feyziyev AzTV-nin Teleradio Akademiyasında - FOTO 12 Aprel 2021, 21:50 Zelenski cəbhədə çətin anlar yaşadı - VİDEO 12 Aprel 2021, 21:37 Litvanın XİN başçısı Cənubi Qafqaza səfər edəcək 12 Aprel 2021, 21:22 Şəkidə velosipedçini maşın vurub öldürdü 12 Aprel 2021, 21:08 Zərdabda iki məktəb koronavirusa görə bağlandı 12 Aprel 2021, 20:56 Rusiya Türkiyə ilə hava əlaqələrini kəsdi 12 Aprel 2021, 20:41 Kürdəmirdə bir toy, bir ad günü məclisi yarımçıq dayandırıldı 12 Aprel 2021, 20:28 Dövlət qurumunun maşını gənc qızı vurdu, yaralı 6 gün sonra öldü 12 Aprel 2021, 20:15 Goranboyda bu sürücülər məsuliyyətə cəlb edildi - FOTO 12 Aprel 2021, 20:03 Hərbi Qənimətlər Parkı bu tarixdən vətəndaşlara açıq olacaq 12 Aprel 2021, 19:53 Prezident müharibənin necə aparıldığını AÇIQLADI 12 Aprel 2021, 19:46 "Bizim bir adımız var, biz azərbaycanlıyıq!" - Vətən Müharibəsi qəhrəmanı 12 Aprel 2021, 19:39 Çaylarda müasir avtomat hidroloji stansiyalar istismara verildi - FOTOLAR 12 Aprel 2021, 19:32 Ərdoğan Liviyanın Baş nazirini qəbul etdi - VİDEO 12 Aprel 2021, 19:25 Binəqədi rayon Ağsaqqallar Şurasının konfransı keçirildi - FOTO 12 Aprel 2021, 19:24 Azərbaycanda peyvənd olunan müəllimlərin sayı AÇIQLANDI 12 Aprel 2021, 19:18 TamKart və IBA Miles sahibləri kart qalığından da qazanır! 12 Aprel 2021, 19:12 Füzulidə polislə hərbçini vurub qaçanlar həbs edildi 12 Aprel 2021, 19:05 Qırğızıstanda azad və demokratik seçki keçirildi - Deputat 12 Aprel 2021, 18:58 “Nar” paytaxt və regionlarda yenilənmiş xidmət mərkəzlərini təqdim edir - FOTO 12 Aprel 2021, 18:52