Arxiv
18 Noyabr 2010, 09:58 | TƏHSİL
Xəzəryanı ölkələrin 3-cü sammiti...5 dövlət rəhbəri bu gün Bakıda görüşəcək

Bu gün Bakıda Xəzəryanı ölkələrin sammiti keçiriləcək. Sammitdə Azərbaycan, İran, Rusiya, Qazaxıstan, Türkmənistan prezidentləri iştirak edəcəklər. Sayca 3-cü sammitdə məqsəd neft və qazla zəngin dənizin statusunu müəyyən etməkdən ibarətdir.

BBC-nin məlumatına görə, Xəzər dənizinin hüquqi statusu İranla keçmiş Sovet İttifaqı arasında 1921 və 1940-cı illərdə imzalanmış iki sazişlə müəyyən edilib. O zamanlar bu iki sənəd imzalananda Xəzərdə cəmi iki sahilyanı dövlət var idi - İran və Sovet İttifaqı. Sovet İttifaqının süqutundan sonra əvvəlki siyasi palitra dəyişdi və SSRİ-nin yerinə Xəzər dənizinin sahilində yerləşən 4 yeni dövlət yarandı - Rusiya Federasiyası, Qazaxıstan, Türkmənistan və Azərbaycan. Və həmin o illərdən, yəni 1990-cı illərdən başlayaraq dəniz suları, dənizin dibi və bu hövzədə olan neft və qaz ehtiyatlarının bölünməsi, idarə edilməsi və istismarı üçün Xəzərin hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsinə dair danışıqlar vüsət aldı.

Bu məsələ indiyə qədər həll olunmayıb və heç bir bölüşdürmə prinsipi razılaşdırılmayıb. Çünki hələlik mövcud olan İran-Sovet sazişlərinin bir neçə təfsilatı var. Tərəflər beynəlxalq qanun prinsiplərinin Xəzər dənizinə şamil edilməsi qaydalarında bir ümumi razılığa gələ bilmirlər.

Xəzər dənizi qapalı su hövzəsidir. Daxili duzlu sular hövzəsi olduğu üçün Xəzərə coğrafi baxımdam dəniz kimi yanaşılsa, BMT-nin 1982-ci ildə qəbul edilmiş “Dəniz Qanunu” əsas götürülməlidir. Lakin yenə də coğrafi baxımdan qapalı su hövzəsi olduğundan Xəzərə göl kimi yanaşılsa, onda hüquqi baza tamam başqa cür olur. Və onda sərhədyanı göllərə aid beynəlxalq qanunlar nəzərə alınmalıdır.

Hər bir halda hansısa ölkələr udur, hansısa ölkələr uduzur.

Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistanın Xəzər dənizindən başqa heç bir digər su hövzəsinə çıxışı yoxdur. Bu 3 ölkə istəyir ki, yeni saziş onların Xəzər dənizinin sahilyanı zolağının uzunluğuna mütənasib olaraq dənizdən, necə deyərlər, onlara pay ayrılmasını nəzərdə tutsun. Sahilyanı zolağı daha qısa olan İran isə istəyir ki, Xəzər dənizinin səthi sahilyanı ölkələr arasında sahəcə bərabər sektorlara bölünsün və hər bir ölkəyə dəniz səthinin 1/5 qədər pay düşsün. Kondominimum adlı bu hüquqi həll variantına əsasən, Xəzər dənizi bütün sahilyanı ölkələr tərəfindən bərabər olaraq istifadə ediləcək. Bu, tarixən Rusiya və İranın tutduğu mövqe idi.

Xəzər dənizi ölkələrinin ilk sammiti 2002-ci ildə keçirildi. O sammitdə dənizin demarkasiyası, hüquqi statusu və hüquqi rejiminə dair heç bər sənəd qəbul edilmədi.

Xəzəryanı ölkələrin ikinci sammiti 2007-ci ildə keçirildi. Orada da heç bir irəliləyiş əldə olunmadı, lakin yekunda birgə bəyannamə qəbul olundu. Bu bəyannamədə Xəzəryanı ölkələrin dəniz ehtiyatlarının səmərəli istismarı və iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi, ələxüsus, enerji və nəqliyyat sahəsəndə əməkdaşlığı elan edildi.

Bu gün Baklıda başlanacaq sammit artıq sayca 3-cü zirvə görüşüdür. Bu dəfə də ümumi razılığın əldə ediləcəyi ehtimalı cüzi görünür. Bundan başqa, bu dəfə ənənəvi yaxın olan Rusiya və İranın mövqeləri bir qədər fərqli və biri-birindən uzaqdır.

Bu iki ölkə üçün Xəzər dənizinin bölünməsi - ehtiyatların istismarı və kommersiya maraqlarından daha çox geosiyasi mətləblərlə bağlıdır. Bu ölkələrin hər birində quruda karbohidrat ehtiyatların həcmi nəhəngdir, ona görə də dənizdəki enerji ehtiyatların məsələsi onları az maraqlandırır.

Lakin indi onların arasındakı fikir ixtilafı - Rusiyanın İrana S-300 tipli raketləırin satılmasından imtina etməsi və nüvə proqramına dair məsələdə BMT Təhlükəsizlik Şurasında İranın əleyhinə səsverməsindən sonra yaranıb. Ona görə də hər iki ölkə Bakı sammitinə ki, qarşılıqlı münasibətlərdə müşahidə olunan gərginlik şəraitində gəlir. Sabah Rusiya və İran prezidentlərinin Bakıda görüşü gözlənilir. Lakin uzaq perspetivdə Bakı sammitinin tərəqqi ilə başa çatacağına ehtimallar azdır.

BU KATEQORİYADAN OLAN DİGƏR XƏBƏRLƏR
+ Arxiv
Hacıqabulda yenidən zəlzələ oldu - YENİLƏNİB 22 Fevral 2020, 09:40 Sumqayıtda zibil qabından yeni doğulmuş körpənin meyiti tapıldı 22 Fevral 2020, 09:33 “Azəriqaz” yeni şəffaf sayğac qutuları quraşdıracaq 22 Fevral 2020, 09:24 Qondarma rejimin xaricdəki ofisləri bağlana bilər? - Rəsmi Bakıdan CAVAB 22 Fevral 2020, 09:16 Cəbhədə gərginlik artıb - atəş kəsmir 22 Fevral 2020, 09:10 Sankt-Peterburq - Bakı reysi ləğv edildi - Foto 22 Fevral 2020, 08:49 Çində koronavirusdan ölənlərin sayı 2345-ə çatıb 22 Fevral 2020, 08:41 Şamaxıda zəlzələ olub 22 Fevral 2020, 08:26 Parisdə Xocalı faciəsinin anım mərasimi - FOTO 22 Fevral 2020, 08:16 Ucarda avtobus piyadanı vurub öldürdü 22 Fevral 2020, 00:53 Tovuzda məktəbli dərs vaxtı bıçaqlanıb 22 Fevral 2020, 00:37 Ən təhlükəli narkobaronun oğlu ABŞ-a təhvil verildi 22 Fevral 2020, 00:21 Sumqayıtda restoran yaxınlığında əl qumbarası tapıldı 22 Fevral 2020, 00:02 Azərbaycanın da qoşulduğu neft alyansı dağıla bilər 21 Fevral 2020, 23:49 Bakıda gənc oğlanı  dostu bıçaqladı 21 Fevral 2020, 23:43 Sel 6 məktəblinin həyatına son qoydu 21 Fevral 2020, 23:27 İlham Əliyev  və Mehriban Əliyeva Romada Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi üçün nəzərdə tutulan bina ilə tanış oldu  - FOTO 21 Fevral 2020, 23:09 Azərbaycan və Türkiyə diaspora fəaliyyətini gücləndirəcək 21 Fevral 2020, 22:50 Bakıda Küveytin Dövlət müstəqilliyinin 59-cu ildönümü qeyd edildi - FOTO 21 Fevral 2020, 22:33 Bu ölkə də vətəndaşlarını Çindən təxliyə edir 21 Fevral 2020, 22:14 Leyla Əliyeva Romada FAO-nun yeni baş direktoru ilə görüşdü - FOTO 21 Fevral 2020, 22:01 "Əsas vəzifəmiz Azərbaycanla İtaliya arasında ticarət əlaqələrinin şaxələndirilməsidir" - İlham Əliyev 21 Fevral 2020, 21:45 Ərdoğanla Putin arasında qızğın müzakirə 21 Fevral 2020, 21:28 ATƏT PA-nın sessiyasında ermənilərə sərt tənqid - VİDEO 21 Fevral 2020, 21:12 Azərbaycan nefti ucuzlaşdı 21 Fevral 2020, 20:54 Koronavirusun yayıldığı ölkələr və itkilər- SİYAHI 21 Fevral 2020, 20:41 MSK-nın 4 saat çəkən iclası başa çatdı 21 Fevral 2020, 20:32 Sədaqət Vəliyevanın dairəsində məntəqənin nəticələri ləğv edildi 21 Fevral 2020, 20:26 Üç ölkənin lideri İdlibdəki vəziyyəti müzakirə etdi 21 Fevral 2020, 20:16 MSK Könül Nurullayevanın seçki dairəsindən şikayətlərə baxdı 21 Fevral 2020, 20:09 “Radikalizmi doğuran əsas səbəblərdən biri dini biliklərin az olmasıdır” - Gündüz İsmayılov 21 Fevral 2020, 20:03 "Fənərbağça" dünya çempionu ilə yollarını ayırdı 21 Fevral 2020, 20:00 Prezident İlham Əliyev Roma şəhərinin meri ilə görüşüb - FOTO 21 Fevral 2020, 19:54 Asim Mollazadənin dairəsində məntəqənin nəticəsi ləğv OLUNDU 21 Fevral 2020, 19:47 Naftalanda “kompüter istifadəçisi” peşə hazırlığı kursu təşkil olundu - FOTO 21 Fevral 2020, 19:40