İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanda hərbi sənaye və texnikanın yenilənməsi prosesi yeni mərhələyə qədəm qoyub. Bu yenilənmə təkcə komando qüvvələrinin formalaşdırılması ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda ordunun ümumi strukturunda, regional yerləşmədə və silahlanma siyasətində də ciddi dəyişikliklər özünü göstərir.
Milli Məclisin üzvü Elman Nəsirov Modern.az-a deyib ki, İkinci Qarabağ zəfərinin əsasında güclü iqtisadiyyat və bu iqtisadiyyatdan formalaşan güclü ordu dayanır:
"5 yanvar tarixində cənab Prezidentin televiziyaya verdiyi müsahibədə qeyd etdiyi kimi, beynəlxalq hüquq işləmir, güc faktoru önəmlidir. Biz də Qarabağı məhz güc yolu ilə geri aldıq.
Hələ 2020-ci ildə apardığımız müharibə dövründə Azərbaycanın hərbi büdcəsi ümumilikdə təxminən 9 milyard dollar təşkil edirdi. 2025-ci ildə bu rəqəm 5 milyard dollar təşkil etdi. Növbəti il üçün isə hərbi büdcənin yenidən 9 milyard dollara yaxın olacağı gözlənilir.
Prezidentin də qeyd etdiyi kimi, hazırda müharibə apardığımız illə müqayisədə qat-qat güclü ordumuz var. Eyni zamanda ölkədə 20-yə yaxın hərbi sənaye müəssisəsi fəaliyyət göstərir və təkcə ötən il bu müəssisələrdə 1,4 milyard dollarlıq hərbi məhsul istehsal olunub".
Deputat bildirib ki, qlobal silah bazarında müəyyən boşluqlar mövcuddur və Azərbaycan bu imkanlardan istifadə edərək hər il hərbi sənaye istehsalını genişləndirmək, ixrac potensialını artırmaq niyyətindədir. Bu bazardan ildə təxminən 150 milyon dollar gəlir əldə etmək ehtimalı var. Çünki Rusiya–Ukrayna müharibəsi qlobal silah bazarında müəyyən boşluqlar yaradıb:
"Cənab Prezident qeyd edib ki, Türk Dövlətləri Təşkilatını hərbi təşkilata çevirmək niyyəti yoxdur. Lakin 2026-cı ildən etibarən Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində birgə hərbi təlimlər da mümkün olacaq.
Orduda struktur islahatları da nəzərdə tutulub və NATO modelinə keçid prosesi davam edir. Türkiyə modeli NATO standartlarına uyğun olduğuna görə, bu modeldən istifadə olunur. Eyni zamanda komando birliklərinin formalaşdırılması həyata keçirilir ki, bu da orduda yeni və müasir bir yanaşmadır.
Ordu birləşmələrinin sayının artırılması prioritet məsələdir və bu istiqamətdə çox ciddi və ardıcıl işlər həyata keçirilir.
Azərbaycanın hərbi əməkdaşlığı yalnız İsrail və Türkiyə kimi dövlətlərlə məhdudlaşmır, eyni zamanda dünyanın ikinci böyük iqtisadi gücü olan Çinlə də hərbi əməkdaşlıq mövcuddur.
Çinlə hərbi tərəfdaşlıq Azərbaycan ordusuna süni intellekt və robotlaşmanın sürətlənməsi istiqamətində inkişafı təmin edəcək".
Həbi ekspert Ədalət Verdiyev deyib ki, hərbi və təhlükəsizlik istiqamətləri dövlət büdcəsindən ən çox vəsait ayrılan sahələrdir. Bu istiqamətdə proseslərin böyük əksəriyyəti təhlükəsizliyin qorunması məqsədilə məxfi xarakterlidir.
O qeyd edib ki, 44 günlük müharibə başa çatdıqdan sonra Azərbaycan rəhbərliyi tərəfindən Türkiyə ordu modelinə keçidlə bağlı qərar qəbul edilib. Bu qərardan sonra ordunun həm silahlanmasında, həm də strukturunda mühüm və müsbət dəyişikliklər müşahidə olunmağa başlanıb:
“Struktur dəyişikliklərinin ən vacib cəhətlərindən biri ondan ibarət oldu ki, Azərbaycanda ilk dəfə olaraq Quru Qoşunları ayrıca struktur kimi formalaşdırıldı və bütün ordu birliklərinin vahid mərkəzdən idarə olunması təmin edildi. Hazırda Quru Qoşunlarına general Hikmət Mirzəyev komandanlıq edir.
Bundan əlavə, komando birlikləri yaradıldı. Əvvəllər hər istiqamətdə bir komando birliyi mövcud idisə, hazırda onların sayı mərhələli şəkildə artırılır. Artıq hər bir korpusun tərkibində bir neçə komando hissəsi fəaliyyət göstərir.
Ən ciddi dəyişikliklərdən biri isə silahlanma sahəsində baş verib. Azərbaycan artıq təkcə ənənəvi tərəfdaşlardan deyil, həm Avropa, həm Asiya ölkələrindən, eyni zamanda strateji müttəfiqləri olan Türkiyə və İsraildən uzaqmənzilli və yüksək texnologiyalı silahlar əldə edir. Ukrayna, Belarus və Rusiya istehsalı olan silahlardan isə faktiki olaraq imtina edilib.
Hazırda aviasiya vasitələri əsasən Pakistandan, pilotsuz uçuş aparatları Türkiyə və İsraildən, artilleriya sistemləri isə Türkiyə, İsrail və Avropa ölkələrindən, xüsusilə Serbiyadan alınır.
İlk dəfə olaraq Azərbaycanın silahlanmasında Çin istehsalı olan uzaqmənzilli HQ-9B hava hücumundan müdafiə sistemləri yer alıb.
Daha əvvəl isə Çin–Belarus birgə istehsalı olan “Polonez” reaktiv yaylım atəş sistemləri və digər reaktiv artilleriya vasitələri əldə edilmişdi.
Zəfər paradında, eyni zamanda, yeni nəsil “Predator HAFQ” operativ-taktiki raket kompleksləri, İsrail istehsalı olan “Ice Breaker” qanadlı raketləri, həmçinin yerli və xarici istehsala aid çoxsaylı zirehli texnika və artilleriya sistemləri nümayiş etdirildi.
Alınan silahların texniki göstəricilərinə, radiusuna və təyinatına nəzər saldıqda aydın olur ki, Azərbaycan hərbi doktrinasında ciddi dəyişikliklərə hazırlaşır. Bu silahlar artıq ölkə sərhədlərindən kənarda yaranan təhdidləri zərərsizləşdirməyə imkan verir.
Bu da onu göstərir ki, yeni hərbi doktrinaya əsasən Azərbaycan milli və dövlət maraqlarına yönələn hərbi təhdidləri təkcə sərhədlərdə deyil, daha uzaq məsafələrdə neytrallaşdırmaq niyyətindədir.
Digər mühüm məsələ yerli müdafiə sənayesi ilə bağlıdır. Hazırda 15-ə yaxın həm yerli şirkət, həm də xarici özəl şirkət Azərbaycanda silah istehsalı üçün lisenziya alıb. Ötən il ilk dəfə olaraq yerli müdafiə sənayesi 1,4 milyard manat dəyərində silah və sursat istehsal edib ki, bunun da 30 faizdən çoxu ixrac olunub. Qalan hissə isə Silahlı Qüvvələrin tələbatının ödənilməsinə yönəldilib.
Bundan əlavə, son iki il ərzində bu sahəyə ümumilikdə 1 milyard manata yaxın investisiya yatırılıb və bu vəsaitin yarıdan çoxu xarici sərmayədir. Hazırda dünyanın müdafiə sənayesi üzrə ilk yüzlüyə daxil olan bir sıra iri şirkətlərlə Azərbaycan arasında müqavilələr imzalanıb və istehsal prosesinə başlanılıb.
Böyük ehtimalla ilin sonuna doğru, xüsusilə də 2026-cı ildə keçiriləcək ADEX-2026 sərgisində həm yerli, həm də xarici tərəfdaşlarla birgə istehsal olunan yeni silah, sursat, texnika və avadanlıqlar nümayiş etdiriləcək.
Əməkdaşlıq məsələsinə gəldikdə isə Azərbaycanın bu sahədə ən yaxın və etibarlı tərəfdaşı Türkiyədir. İlk növbədə məhz Türkiyə ilə hərbi-sənaye əməkdaşlığı qurulub.
Bununla yanaşı, İsraillə də uzunmüddətli və birgə istehsala əsaslanan əlaqələr mövcuddur və bu əməkdaşlığın gələcəkdə daha da genişlənəcəyi gözlənilir.
Türkiyə şirkətləri artıq Azərbaycanda fəaliyyət göstərir, birgə istehsal həyata keçirilir və bəzi məhsullar sınaq mərhələsindədir.
Eyni zamanda Çin, ABŞ və Avropa ölkələri ilə də danışıqlar aparılır. Bəzi istiqamətlər üzrə qərarlar qəbul edilsə də, konkret məhsullar barədə hələlik rəsmi məlumat açıqlanmayıb.
Sentyabrda keçirləcək ADEX-2026 sərgisində növbəti illərin strategiyasını izləmək mümkün olacaq".
