34 سال از نسلکشی ارامنه در شهر خوجالی آذربایجان میگذرد.
Modern.az گزارش میدهد که در شب 25 تا 26 فوریه 1992، یگانهای نظامی ارمنی با کمک هنگ 366 تفنگداران موتوری روسیه، شهر خوجالی را اشغال کرده و نسلکشی علیه جمعیت غیرنظامی ساکن در آنجا - آذربایجانیها - مرتکب شدند.
یگانهای مسلح ارمنی با کمک تجهیزات زرهی و پرسنل نظامی هنگ 366 تفنگداران موتوری که از دوران شوروی در شهر خانکندی مستقر بود، در 25 فوریه 1992 به شهر خوجالی حمله کردند. 2500 نفر از ساکنان شهر محاصره شده برای نجات جان خود به سمت آغدام حرکت کردند. اما ارمنیهای کمینکرده، غیرنظامیان را به رگبار بستند. در نتیجه نسلکشی خوجالی که فاجعه قرن بود، 613 نفر از ساکنان خوجالی، شامل 63 کودک، 106 زن، و 70 سالخورده (مرد و زن)، به قتل رسیدند، 8 خانواده به طور کامل نابود شدند، 25 کودک هر دو والدین خود را، و 130 کودک یکی از والدین خود را از دست دادند. 487 نفر، از جمله 76 کودک، بر اثر گلوله دشمن زخمی شدند. 1275 نفر به گروگان گرفته شدند. سرنوشت 150 نفر از گروگانها، از جمله 68 زن و 26 کودک، تا به امروز نامعلوم است.
بر اساس محاسبات رسمی، در ارتباط با اشغال شهر خوجالی توسط یگانهای مسلح غیرقانونی ارمنی و تخریب و غارت اموال دولتی و خصوصی، بیش از 140 میلیون منات (تقریباً 170 میلیون دلار آمریکا) خسارت به دولت و شهروندان آذربایجان وارد شده است.
در سال 1993، بنای یادبودی به یاد قربانیان نسلکشی خوجالی در منطقه ختایی باکو برپا شد.
در سال 1994، به ابتکار حیدر علیاف، مجلس ملی «26 فوریه - روز نسلکشی خوجالی» قطعنامه ویژهای تصویب کرد. در این سند، دلایل وقوع حادثه و مقصران آن با جزئیات توضیح داده شده است.
از فوریه 2009، به ابتکار لیلا علیاوا، هماهنگکننده کل گفتگوی بینفرهنگی مجمع جوانان سازمان کنفرانس اسلامی (İKGF)، کمپین «عدالت برای خوجالی» برگزار میشود. هدف این کمپین، آگاهسازی جامعه بینالمللی در مورد فاجعه خوجالی، ارائه ارزیابی اخلاقی-سیاسی از این فاجعه در سطح بینالمللی و تضمین یادبود آن در سطح جهانی است. هماهنگی بینالمللی این کمپین از طریق وبسایت www.justiceforkhojaly.org انجام میشود.
سالگرد نسلکشی خوجالی هر ساله با اندوه در آذربایجان و بسیاری از کشورهای جهان گرامی داشته میشود. سفارتخانهها و سازمانهای دیاسپورای آذربایجان هر ساله در 26 فوریه در کشورهای محل فعالیت خود، مراسم یادبود و کنفرانس برگزار میکنند. در این رویدادها، استندهای عکس و فیلمهای مستند که وحشیگریهای ارامنه در خوجالی را به تصویر میکشند، به نمایش گذاشته میشود و کتابهایی که حقایق نسلکشی را منعکس میکنند، عرضه میشوند.
در حال حاضر، نهادهای قانونگذاری ملی نزدیک به 20 کشور، همچنین 24 ایالت ایالات متحده آمریکا، و نیز سازمان همکاری اسلامی و سازمان کشورهای ترک، قطعنامهها و تصمیمات متعددی را تصویب کردهاند که کشتار غیرنظامیان در خوجالی را محکوم کرده و آن را به عنوان نسلکشی و جنایت علیه بشریت ارزیابی میکنند.
لازم به ذکر است که شهر خوجالی در تاریخ 19-20 سپتامبر 2023 در نتیجه اقدامات ضدتروریستی محلی ارتش آذربایجان در قرهباغ، از جداییطلبان پاکسازی شد. الهام علیاف، رئیسجمهور جمهوری آذربایجان، در 15 اکتبر 2023 پرچم دولتی جمهوری آذربایجان را در شهر خوجالی برافراشت. به اهتزاز درآمدن پرچم آذربایجان در این شهر بار دیگر نشان میدهد که خون قربانیان فاجعه خوجالی پایمال نشده است.
