احترام به حقیقت و پاسخ‌گویی به نیاز جامعه به اطلاعات، از اصول بنیادین روزنامه‌نگاری است. روزنامه‌نگار، صرف‌نظر از رسانه‌ای که در آن فعالیت می‌کند، در برابر جامعه مسئولیت دارد.
رسانه در فعالیت‌های خود از اصول زیر پیروی می‌کند:
– تحریریه باید به اصول عینیت، دقت، بی‌طرفی و درستکاری پایبند باشد.
– اطلاعات نباید پیش از راستی‌آزمایی یا اطمینان از درستی آن منتشر شود.
– واقعیت‌ها و رویدادها نباید به‌صورت یک‌جانبه ارائه شوند.
– افترا، توهین و نفرت‌پراکنی مجاز نیست.
– قواعد زبان رسمی کشور باید رعایت شود.
– روزنامه‌نگار باید از به‌کاربردن عبارات رکیک و زبان عامیانه نامناسب در مطالب خود بپرهیزد.
– سیاست تحریریه در هیچ شرایطی نباید با اصول دولت‌داری، ارزش‌های ملی و معنوی جامعه، اخلاق عمومی و اصل حمایت از نهاد خانواده مغایرت داشته باشد.
– به مسائل مربوط به حقوق شهروندی، همبستگی، دموکراسی و فرصت‌های برابر باید با حساسیت توجه شود.
– تحریریه باید در پی پاسداری از منافع ملی و عمومی باشد و از انتشار محتوایی که به باورهای دینی یا کرامت افراد اهانت می‌کند، جلوگیری کند.
– نمادهای دولتی باید محترم شمرده شوند.
– ترویج تروریسم، خشونت، بی‌رحمی و تبعیض بر پایه ملیت، نژاد، دین یا جنسیت مجاز نیست.
– رفتارهایی که با حفاظت از سلامت و محیط‌زیست مغایرت دارند، نباید ترویج شوند.
– آزادی اطلاعات، شفافیت، عینیت، بی‌طرفی، انصاف و تکثرگرایی نباید خدشه‌دار شوند.
– مطالب باید دقیق و با درنظرگرفتن حداکثر دیدگاه‌های مختلف ارائه شوند.
– روزنامه‌نگار باید رسالت آگاهی‌بخشی خود را به یاد داشته باشد و این جنبه را در فعالیتش تقویت کند.
– ارزیابی رویدادها باید بر تفکر انتقادی سالم و واقعیت‌های تأییدشده استوار باشد.
– اخبار مربوط به خشونت، جرم و پدیده‌های مشابهِ تهدیدکننده امنیت مردم باید به‌شیوه‌ای مناسب پوشش داده شوند، بی‌آنکه این پدیده‌ها ترویج شوند یا بر شیوه گزارشگری اثر مسلط بگذارند.
– نباید از اطلاعات، از جمله تصاویری، استفاده شود که به گروه‌های آسیب‌پذیر جامعه یا رشد جسمی، ذهنی و اخلاقی کودکان و افراد زیر سن قانونی آسیب می‌رساند.
– در مسائل مربوط به کودکان، الزامات قانون جمهوری آذربایجان «درباره حفاظت از کودکان در برابر اطلاعات زیان‌بار» باید ملاک عمل باشد.
– در گزارش جرائم جنسی علیه کودک، هویت کودک باید محرمانه بماند.
– جزئیات مربوط به نژاد، رنگ پوست، دین، گرایش جنسی، بیماری جسمی یا روانی و معلولیت افراد نباید بیان شود، مگر آنکه مستقیماً با موضوع مرتبط باشد.
– در صورت لزوم، مطالب منتشرشده باید دارای نشان مناسب محدودیت سنی باشند.
– ترویج فراروان‌شناسی، موهومات و خرافات مجاز نیست.
– گزارش اقدام به خودکشی نباید انگیزه تقلید ایجاد کند و باید با حساسیت ویژه‌ای به این موضوع پرداخت.
– روزنامه‌نگار باید حق برخورداری فرد مظنون به جرم از اصل برائت را محترم بشمارد.
– خبر باید از تفسیر متمایز باشد و منابع به‌روشنی معرفی شوند.
– روزنامه‌نگار در تفسیرهای خود باید به قواعد رفتار حرفه‌ای و اصول بنیادین روزنامه‌نگاری پایبند بماند.
– هنگام انتشار مطالب نویسندگان خارج از تحریریه، باید در پایان مطلب یادآوری شود که دیدگاه نویسنده لزوماً با موضع تحریریه یکسان نیست.
– روزنامه‌نگار نباید معنای اظهاراتی را که نقل می‌کند، تحریف کند.
– محتوای تبلیغاتی باید از مطالب تحریریه و نویسندگان متمایز و به‌روشنی با عنوان تبلیغات مشخص شود.
– روزنامه‌نگار می‌تواند از انجام مأموریت تحریریه‌ای که با قانون یا اخلاق حرفه‌ای مغایرت دارد، خودداری کند.
– اگر در جریان ویرایش، دیدگاه روزنامه‌نگار تحریف شده باشد، او می‌تواند از انتساب آن مطلب به خود انصراف دهد.
– همکاری با منابع شفاف، معتبر و دقیق باید در اولویت باشد.
– اگر منبع به دلیل احتمال آسیب به کار یا شخص خود نخواهد اطلاعات هویتی‌اش منتشر شود، هویت او باید محرمانه بماند.
– سردبیران نیز مانند خبرنگاران باید برای ارزیابی منابع محرمانه، اطلاعاتی درباره آنها داشته باشند. اگر منبع بر ناشناس‌ماندن کامل اصرار داشته باشد، اطلاعات او تنها هنگامی قابل انتشار است که منفعت عمومی داشته و به تأیید منابع جایگزین دیگری رسیده باشد.
– اطلاعات مبتنی بر واقعیت باید دست‌کم از طریق دو منبع متفاوت و مستقل از یکدیگر بررسی شود.
– هویت منبع محرمانه تنها به درخواست دادگاه قابل افشا است.
– با منابع باید منصفانه رفتار شود و اظهاراتشان نباید خارج از زمینه اصلی نقل شود.
هدف از اصلاح خطاها در مطالب تحریریه که در بسترهای دیداری‌شنیداری، دیجیتال یا رسانه‌های چاپی منتشر شده‌اند، واکنش سریع و توضیح هرچه روشن‌تر و فوری‌تر درباره اطلاعات نادرست و اطلاعات صحیح است. مخاطب باید بتواند بفهمد خطا چگونه و چرا اصلاح شده است.
پس از اصلاح خطا، برای توضیح تغییر باید از عنوان‌هایی مانند «اصلاحیه» یا «یادداشت تحریریه» استفاده شود.
اصلاحیه — اگر مقاله، عکس، اطلاعات، تیتر، عنصر گرافیکی، ویدیو یا مطلب دیگری به‌طور اساسی اصلاح شود، تغییر باید توضیح داده شود.
یادداشت تحریریه — اگر در افکار عمومی ادعاهایی درباره رعایت‌نشدن استانداردهای حرفه‌ای در مطلبی مطرح شود، باید توضیحی زیر عنوان «یادداشت تحریریه» منتشر و موضوع روشن شود.
تحریریه نباید مطالب منتشرشده یا پخش‌شده خود را حذف کند. در صورت وجود اطلاعات ازقلم‌افتاده یا به‌روزشده، باید با افزودن توضیحات مناسب، مطلب را تکمیل کند.
برای روشن‌شدن مسائل مربوط به اصول و جزئیات انتشار تکذیبیه، باید به قانون جمهوری آذربایجان «درباره رسانه» مراجعه شود.
– سرقت ادبی و نقض حق مؤلف مجاز نیست.
– هنگام استفاده از مطالب رسانه دیگر، ذکر منبع الزامی است.
– روزنامه‌نگار باید مشاهدات شخصی خود را به‌روشنی از اطلاعات به‌دست‌آمده از منابع دیگر متمایز کند.
– روزنامه‌نگار نمی‌تواند بدون توافق با مدیریت رسانه محل کار خود، مطلبی را که برای تحریریه تهیه کرده است به دیگران عرضه کند.
– در موارد اختلاف، باید به قانون مربوط به حق مؤلف و مواد قانون «درباره رسانه» در زمینه حفاظت از حقوق مؤلف مراجعه شود.
– روزنامه‌نگار باید هنگام استفاده از شبکه‌های اجتماعی رفتار حرفه‌ای داشته باشد و از اقداماتی که ممکن است به اعتبار و جایگاه رسانه‌اش آسیب بزند، بپرهیزد.
– هنگام انتشار فایل صوتی، عکس، ویدیو و دیگر مطالب برگرفته از شبکه‌های اجتماعی، باید منافع و حریم خصوصی افرادی رعایت شود که در آن مطالب حضور دارند و آنها را برای اشتراک‌گذاری عمومی در دسترس نگذاشته‌اند.
– اهمیت عمومی اطلاعات برگرفته از شبکه‌های اجتماعی و جایگاه نویسنده آن باید بررسی شود و اطلاعات از طریق منابع تکمیلی نیز راستی‌آزمایی شود.
– روزنامه‌نگار نباید بدون اجازه تحریریه، مطالب منتشرنشده خود را در شبکه‌های اجتماعی به موضوع بحث تبدیل کند.
روزنامه‌نگاری جدی بدون اخلاق رسانه‌ای ممکن نیست. قواعد اخلاق حرفه‌ای شامل موارد زیر است:
– روزنامه‌نگار تحت هیچ شرایطی نباید در ارتباط با فعالیت حرفه‌ای خود هدیه بپذیرد.
– دعوت به رویدادهایی که برای عموم آزاد نیستند، نباید پذیرفته شود.
– نباید به جای شخص دیگری مطلب تهیه کرد.
– افشای اطلاعاتی که به‌عنوان اسرار تحریریه محافظت می‌شوند، ممنوع است.
– روزنامه‌نگار نباید تعهدی بپذیرد که هدف آن محدودکردن فعالیت حرفه‌ای او باشد.
– روابط میان اعضای گروه تحریریه و نیز میان مدیریت و کارکنان باید سالم، قانونی و شفاف باشد.
– روزنامه‌نگار باید به اصول همبستگی حرفه‌ای پایبند بماند.
– کارکنان باید در رفتار و فعالیت‌های خارج از تحریریه نیز از اعتبار رسانه‌ای که نمایندگی می‌کنند، پاسداری کنند.
