دیروز – ۵ مارس – حمله پهپادی انجام شده توسط جمهوری اسلامی ایران علیه قلمرو جمهوری خودمختار نخجوان با استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین (پهپاد) به عنوان یک تحریک آشکار علیه حاکمیت دولتی و امنیت ملی آذربایجان ارزیابی میشود. در جلسه شورای امنیت که در این خصوص برگزار شد، جناب آقای الهام علیاف، رئیسجمهور جمهوری آذربایجان، این حادثه را به شدت محکوم کرده و آن را “اقدام تروریستی” علیه دولت آذربایجان نامید و اعلام کرد که مسئولیت کامل آن بر عهده جمهوری اسلامی ایران است.
هماکنون به عنوان یک واقعیت ثبت شده است که هواپیماهای بدون سرنشین پرتاب شده از خاک ایران به ساختمان ترمینال فرودگاه بینالمللی نخجوان و نزدیکی مدرسهای در یک منطقه مسکونی حمله کردهاند که در نتیجه آن غیرنظامیان مجروح شده و زیرساختها به طور قابل توجهی آسیب دیدهاند. این واقعیت نشاندهنده نقض چندین هنجار مهم حقوق بینالملل از جمله اصول حاکمیت و تمامیت ارضی دولتها، حفاظت از اهداف غیرنظامی و ممنوعیت استفاده از زور است.
یکی از نکات قابل توجه این است که حمله پهپادی علیه زیرساختهای غیرنظامی را نمیتوان با ضرورت نظامی توجیه کرد و این اقدام مغایر با الزامات اساسی حقوق بینالملل است. چنین اقداماتی در لحظهای حساس که محیطی از صلح پایدار و همکاری در منطقه در حال شکلگیری است، به طور جدی محیط امنیتی را متزلزل کرده و به افزایش تنشها کمک میکند.
این رفتار ایران در مقابل سیاست حسن همجواری آذربایجان و موضع اصولی که از طریق مسئولیتپذیری سیاسی نشان داده است، هولناکتر به نظر میرسد. کشور ما سالهاست که سیاستی مبتنی بر اصول ثبات و احترام متقابل در منطقه را دنبال میکند. باکو بارها اعلام کرده است که قلمرو آذربایجان هرگز علیه کشورهای همسایه استفاده نشده و نخواهد شد. رئیسجمهور الهام علیاف نیز در جلسه شورای امنیت به طور ویژه تأکید کرد که آذربایجان هرگز در هیچ عملیاتی علیه ایران شرکت نکرده و چنین قصدی نیز ندارد.
حتی در جریان حوادث غمانگیز اخیر در رهبری ایران، رهبری آذربایجان حمایتهای بشردوستانه و معنوی خود را نشان داد و رهبر کشورمان بلافاصله با ابراز تسلیت به مناسبت درگذشت رهبر عالی ایران، نمونهای دیپلماتیک را به نمایش گذاشت. در این زمینه، هدف قرار دادن اهداف غیرنظامی در نخجوان نه تنها یک تحریک سیاسی، بلکه نمونهای از بیاحترامی آشکار و ریاکاری در برابر روابط همسایگی ارزیابی میشود.
حمله پهپادی به فرودگاهی که توسط شهروندان غیرنظامی استفاده میشود، عملاً یک اقدام تروریستی است و این حادثه نه تنها یک حادثه نظامی، بلکه یک تهدید جدی است که مستقیماً علیه امنیت دولتی هدفگیری شده است. به این ترتیب، اولاً، هدف زیرساختهای غیرنظامی است؛ ثانیاً، حمله با هدف سیاسی ایجاد ترس و بیثباتی انجام شده است؛ و در نهایت، در نتیجه آن، جان غیرنظامیان به خطر افتاده است.
در ایران که دهها میلیون آذربایجانی در آن زندگی میکنند، سالهاست که حقوق زبانی آنها محدود شده، موانعی برای فعالیتهای ملی-فرهنگی آنها ایجاد شده، فعالان تحت تعقیب قرار گرفته و بازداشت میشوند. در پسزمینه چنین سیاستی، حمله پهپادی به نخجوان نیز به عنوان یکی دیگر از مظاهر سیاست فشار سیستماتیک علیه آذربایجانیها در منطقه ارزیابی میشود.
بر اساس حقوق بینالملل، هر دولتی حق دارد برای حفاظت از تمامیت ارضی و امنیت شهروندان خود اقدامات متقابل مناسبی انجام دهد. رئیسجمهور الهام علیاف نیز اعلام کرده است که دستورات آمادگی لازم را به نیروهای مسلح آذربایجان داده و این تحریک بیپاسخ نخواهد ماند. رئیس کشور با بیان واضح موضع آذربایجان، اعلام کرد که حاکمیت دولتی به طور قاطعانه محافظت خواهد شد، امنیت شهروندان غیرنظامی تضمین خواهد شد و به اقدامات برهمزننده ثبات در منطقه فوراً پاسخ مناسب داده خواهد شد و همچنین اظهار داشت که رهبری ایران باید به خاطر حادثه رخ داده عذرخواهی کند.
لازم به ذکر است که حادثه تروریستی بازتاب گسترده بینالمللی داشته است. هماکنون کشورهای دوست و برادر، تعدادی از کشورهای اروپایی و منطقهای دیگر، همه همسایگان ما از جمله روسیه و حتی ارمنستان، و کشورهای عربی، مواضع خود را در محکومیت شدید این اقدام تروریستی از طریق مجاری دیپلماتیک اعلام کردهاند.
با در نظر گرفتن همه اینها، امیدوارم که تاریخ موفقیتهای چشمگیر ما در سالهای اخیر، پیروزی شکوهمند ما در جنگ ۴۴ روزه میهن، و قدرت سیاسی و اقتصادی رو به رشد کشورمان در عرصه بینالمللی، درسی برای نیروهایی باشد که علیه آذربایجان تحریک میکنند.
همچنین شایان ذکر است که در پاسخ به حمله پهپادی به نخجوان، آذربایجان فوراً اقدامات جامعی در سطوح سیاسی، دیپلماتیک، حقوقی و نظامی انجام داده است. وزارت امور خارجه با صدور بیانیهای رسمی در خصوص این حادثه، حمله را به شدت محکوم کرده و یادداشت اعتراض رسمی به طرف ایرانی تسلیم کرده است. نیروهای مسلح آذربایجان به حالت آمادهباش رزمی درآمده، سیستمهای پدافند هوایی تقویت شده و طرح اقدامات اضافی برای زیرساختهای امنیتی کشور تهیه شده است.
در ارتباط با این حادثه، توسط نهادهای انتظامی آذربایجان، به منظور شناسایی سازماندهندگان و عاملان حمله، ارزیابی حقوقی نقض هنجارهای حقوق بینالملل و ایجاد مبنای حقوقی برای مراجعه به دادگاههای بینالمللی در آینده، تپرونده جنایی با اتهامات تروریسم و جنایت جنگی گشوده شده است.
این اقدامات از یک سو به دفاع از حاکمیت دولتی معطوف است و از سوی دیگر، فعالسازی سازوکارهای حقوقی و دیپلماتیک را در برابر نقض حقوق بینالملل در نظر دارد.
علی حسینلی
نماینده مجلس ملی
