مقامات ارمنستان تصمیم به خروج مرزبانان روسی از گذرگاه مرزی آخوریک واقع در مرز با ترکیه گرفتهاند. رسانههای ارمنی با استناد به منابع دیپلماتیک این خبر را منتشر کردهاند. خاطرنشان میشود که به موازات آن، کارهای ساختمانی در منطقه گذرگاه مرزی مارگارا از سوی طرف ترکیه آغاز شده است و این امر احتمال بازگشایی این مرز را در آینده نزدیک تقویت میکند.
دقیقاً این نکته قابل توجه است که این اقدام ارمنستان چه معنایی برای آذربایجان و ترکیه دارد و چه تأثیراتی بر فرآیندهای بعدی خواهد گذاشت.
شامیل آیریم، رئیس گروه دوستی ترکیه-آذربایجان در مجلس ملی کبیر ترکیه (TBMM)، در اظهاراتی به Modern.az بیان کرد که این یک روند طبیعی است:
"برای سالیان متمادی، امنیت مرزی ارمنستان توسط ارتش روسیه تأمین میشد و همزمان تأمین انرژی کشور نیز توسط روسیه انجام میگرفت. اما در دورههای اخیر، به دلیل روی آوردن ارمنستان به غرب در پسزمینه جنگ اوکراین، روابط با مسکو به میزان قابل توجهی سرد شده است.
پس از پاراف شدن توافقنامه صلح در 8 اوت 2025 در واشنگتن، فضای مثبتی بین ارمنستان و آذربایجان ایجاد شده است. اگر دقت کنید، آذربایجان شروع به تأمین سوخت ارمنستان کرده است. طرف ارمنی نیز در پاسخ به این اقدام، ژستهای خاصی انجام میدهد. به عنوان مثال، پیش از این تصویر کوه آرارات در گذرنامههای ارمنستان استفاده میشد و همچنین این نمادها در برخی مهرهای رسمی وجود داشت. اما اکنون اینها لغو شدهاند. چنین ژستهای اعتماد متقابلی مشاهده میشود.
انشاءالله، توافقنامه 8 اوت به اجرا در خواهد آمد و دالان زنگزور بازگشایی خواهد شد. امنیت مرزها نیز به احتمال زیاد توسط ارتش خود ارمنستان یا از طریق یک نیروی حافظ صلح احتمالی در آینده تأمین خواهد شد. اما لازم به ذکر است که هیچ یک از اینها هنوز به طور کامل مشخص نشده و به صراحت مورد بحث قرار نگرفته است.
در اینجا باید نکته اصلی را به درستی درک کرد: ارمنستان اکنون به صراحت میگوید که «من یک دولت مستقل هستم، هیچ کس نمیتواند در امور داخلی من دخالت کند.» همچنین اعلام میکند که مشکلات اقتصادی خود را از طریق گفتگو با آذربایجان حل خواهد کرد. ترجمه این موضع دقیقاً همین است. بنابراین، خروج سربازان روسی از آنجا کاملاً طبیعی است. آنها خارج خواهند شد و امنیت توسط خود ارمنستان تأمین خواهد شد. این نیز یک روند طبیعی است. هدف اصلی، تأمین صلح پایدار در منطقه است. در این راستا، ارمنستان، آذربایجان و ترکیه وظایف خود را انجام میدهند. اینکه نام دالان “زنگزور” باشد یا TRIIP، چندان مهم نیست. مهم بازگشایی آن دالان است. زیرا با بازگشایی آن، یک مسیر تجاری از ایغدیر تا آسیای مرکزی شکل خواهد گرفت. این امر فرصتهای جدیدی برای مردم ما ایجاد خواهد کرد، جوانان ما شغل پیدا خواهند کرد و جهانبینی آنها گسترش خواهد یافت. به همین دلیل، همه ما خواهان بازگشایی هرچه سریعتر این کریدور هستیم. نه تنها ما، بلکه شهروندان نیز این را میخواهند".
ش. آیریم خاطرنشان کرد که حفاظت از امنیت ارمنستان توسط کشورهای ثالث بیمعناست:
"نه آذربایجان، نه ترکیه و نه ارمنستان چشم طمعی به خاک یکدیگر ندارند. آذربایجان با دادن سه هزار شهید، سرزمینهای خود را بازپس گرفت. رئیسجمهور الهام علیاف بارها اعلام کرده است که “من به خاک هیچ کس چشم طمع ندارم”. ارمنستان نیز اصلاً چنین قدرتی ندارد که ادعای ارضی مطرح کند. اما در اینجا یک نکته مهم وجود دارد. رئیسجمهور الهام علیاف به صراحت گفته است که برای امضای توافقنامه صلح کامل، ارمنستان باید قانون اساسی خود را تغییر دهد. زیرا در آن قانون اساسی، قرهباغ به عنوان بخشی از خاک ارمنستان و همچنین ادعاهایی در مورد هفت استان در شرق ترکیه گنجانده شده است. این نیز “ارمنستان بزرگ” خیال است و ما قاطعانه با آن مخالفیم".
نماینده مجلس بار دیگر بر لزوم تغییر قانون اساسی ارمنستان تأکید کرد.
"توافقنامهای که در 8 اوت در ایالات متحده پاراف شد، توسط وزرای خارجه امضا شده است، اما برای اجرایی شدن کامل آن، باید در قانون اساسی ارمنستان تغییراتی ایجاد شود. یعنی ارمنستان باید رسماً تأیید کند که هیچ ادعای ارضی علیه هیچ کشوری ندارد. پس از وقوع این امر، ارمنستان مرزهای خود را خود محافظت خواهد کرد و آذربایجان نیز امنیت خود را با ارتش و سیستم دفاعی خود تأمین خواهد نمود. در این صورت، چه نیازی به حضور یک دولت ثالث برای نگهبانی در مرز ارمنستان یا آذربایجان است؟ این یک وضعیت قابل قبول نیست. برعکس، این امر محیط اعتماد متقابل را تقویت خواهد کرد. همانطور که ما همیشه تأکید کردهایم، بدون صلح و ثبات پایدار، توسعه در منطقه امکانپذیر نیست. آن دورانها دیگر گذشته است. ارمنستان و آذربایجان در مرحله امضای توافقنامه صلح هستند. ما همیشه میگوییم: خداوند پاشینیان را از سر ارمنستان کم نکند. زیرا در دوران او، گفتگو با ترکیه و آذربایجان امکانپذیر است. اگرچه برخی محافل داخلی – به ویژه گروههای رادیکال و مذهبی – به او فشار وارد میکنند، اما ترکیه و آذربایجان تا پایان از پاشینیان حمایت میکنیم".
نماینده مجلس ترکیه تأکید کرد که ترکیه در صورت اتخاذ تصمیم، میتواند فوراً مرزها را با ارمنستان باز کند:
"ترکیه آمادگیهای خود را در تمامی گذرگاههای مرزی – چه آلیجان، چه آکتاش و چه سایر گذرگاهها – تکمیل کرده است. اگر فردا تصمیم “بازگشایی مرزها” گرفته شود، ترکیه کاملاً برای آن آماده است. آذربایجان نیز تمامی جادههای خود را تا مرز ارمنستان کشیده است. تنها بخش 40 کیلومتری که از زنگزور میگذرد، باقی مانده است. اما ما به عنوان ترکیه نمیخواهیم هیچ گامی را که آذربایجان با آن موافق نیست، برداریم. به محض اینکه آذربایجان بگوید “بله، مرزها میتوانند باز شوند”، ما نیز مرزهای خود را باز خواهیم کرد. نقطهای که در حال حاضر به آن رسیدهایم، دقیقاً همین است"، - نماینده مجلس گفت.
