روز گذشته در ایران تجمعی متشکل از محافظهکاران توسط رژیم برگزار شد. گفته میشود که اکثر شرکتکنندگان در این تجمع به اجبار و بخشی نیز داوطلبانه شرکت کردهاند. در همین حال، رهبری ایران پستی مبنی بر تحت کنترل درآمدن اوضاع منتشر کرد.
از دهه ۲۰۰۰ میلادی، هر ۲-۳ سال یک بار اعتراضات جدی در ایران برگزار شده است. و هر یک از این اعتراضات سرکوب شده است.
در شرایط کنونی نیز این سوال مطرح است که آیا رژیم ایران از این وضعیت "رهایی یافته است یا خیر".
«آنچه در ایران رخ میدهد، دیگر یک بحران دولتی است»
نصیب نصیبلی، دیپلمات سابق، در اظهاراتی به Modern.az بیان کرد که تجمعات اخیر سازماندهی شده توسط حکومت، به غریزه خودحفاظتی رژیم مربوط میشود:
«آخرین اقدام حکومت از نظر حفاظت از رژیم جالب توجه بود. تمام منابع بسیج شدند. بخشی از مردم به اجبار و بخشی نیز داوطلبانه در تظاهرات شرکت کردند. کسانی که آگاهانه در تجمعات شرکت کردند، هم به روی کار آمدن رضا پهلوی و هم به مداخلات خارجی اعتراض داشتند. از سوی دیگر، قطع اینترنت و وسایل ارتباطی، عمیقتر شدن جنبش اعتراضی را دشوار میکند. هنگامی که ارتباطات قطع میشود، جنبش تضعیف میگردد. اعتراضات به صورت خودجوش شکل گرفته و سازماندهی برای هدایت آن وجود ندارد. به همین دلیل، برخی تجمعات طرفداران رژیم را به منزله تضعیف اعتراضات ارزیابی میکنند. اما هنوز زود است، چند روز دیگر تصویر روشنتر خواهد شد.»
به گفته وی، در ۲۰ سال اخیر، اعتراضات در ایران همواره تنها از طریق سرکوب مهار شده است:
«مشکلات اما حل نشدهاند. در سال ۲۰۲۰ جنبش زنان آغاز شد. امروز زنان در ایران میتوانند با سر باز تردد کنند، اما این موضوع در چارچوب قانونی قرار نگرفته است. برخلاف مراحل قبلی، وضعیت کنونی باید به عنوان یک بحران دولتی ارزیابی شود. فروپاشی نمادهای دولتی مسئلهای بسیار جدی است.»
نصیب نصیبلی مداخله نظامی احتمالی آمریکا را نیز رد نمیکند:
«مداخله آمریکا در ونزوئلا، دستگیری مادورو، و حمله آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران در سال گذشته، پیش روی ماست. در دکترین دولت ترامپ، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای یکی از اولویتهای اصلی است. تعرفه گمرکی ۲۵ درصدی اعمال شده بر کشورهایی که با ایران تجارت میکنند نیز عملاً یک مکانیسم فشار معادل مداخله نظامی است. اگر کشورهای همسایه و سایر دولتها روابط اقتصادی خود را با ایران قطع کنند، تصور اینکه نتایج چقدر وخیم خواهد بود، دشوار نیست.»
«در ایران فرآیندهایی آغاز شده که بازگشتناپذیرند»
به گفته الهان شاهیناوغلو، تحلیلگر سیاسی، حوادث اخیر در ایران به طور اساسی با موجهای اعتراضی قبلی متفاوت است و وارد مرحلهای بازگشتناپذیر شده است:
«البته، از دهه ۲۰۰۰ میلادی، اعتراضات در دورههای مختلف در ایران رخ داده است. اما اعتراضات کنونی به طور اساسی با اعتراضات قبلی متفاوت است. این بار تقریباً تمام اقشار جامعه به این فرآیند پیوستهاند. به ویژه، خواستههای صاحبان مغازهها و کارآفرینان کوچک در مورد تورم و افزایش قیمتها به نیروی محرکه اصلی اعتراضات تبدیل شده است. محافل محافظهکار نیز به نوبه خود با سازماندهی راهپیماییها تلاش کردهاند تا قدرتنمایی کنند. اما این اقدامات موج اعتراضات را تضعیف نکرده است. اگر اعتراضات فروکش کرده است، چرا اینترنت هنوز قطع است؟ چرا پلیس به سوی معترضان آتش میگشاید؟ تعداد کشتهشدگان و مجروحان در حال افزایش است. این امر نه به توقف اعتراضات، بلکه به عمیقتر شدن آنها منجر میشود. به نظر من، اعتراضات ادامه خواهد یافت.»
به عقیده این تحلیلگر سیاسی، رژیم محافظهکار میتواند اعتراضات را به طور موقت با زور اسلحه سرکوب کند، اما پس از آن اداره کشور دشوارتر خواهد شد:
«این فرآیند دقیقاً توسط صاحبان مغازهها در اعتراض به تورم بالا آغاز شد. قیمتها افزایش مییابد، مردم ورشکست میشوند. حتی اگر اعتراضات سرکوب شود، آیا مشکل حل خواهد شد؟ ایران تحت تحریمهای شدید قرار دارد. تا زمانی که سیاست خارجی تغییر نکند، وضعیت نیز تغییر نخواهد کرد. تحریمها ادامه خواهد یافت و این امر ضربه جدی به اقتصاد وارد خواهد کرد. در ماههای آینده، روشنتر خواهد شد که این فرآیندها تا چه حد پیش خواهند رفت. ایران یا گام در مسیر دموکراتیزاسیون خواهد گذاشت، یا احتمال تجزیه کشور مطرح خواهد شد. زیرا تقریباً ۶۰ درصد جمعیت کشور را ملتهای غیرفارس تشکیل میدهند و منافع متفاوتی در میان است.»
این تحلیلگر سیاسی با اشاره به عامل آمریکا، خاطرنشان میکند که واشنگتن با انتخابی دشوار روبروست:
«اگر آمریکا مداخله کند، رژیم میتواند جامعه را علیه دشمن خارجی بسیج کند. از سوی دیگر، با وارد آمدن ضربات، فروپاشی رژیم میتواند تسریع شود. دونالد ترامپ با دو انتخاب روبروست. چه ضربه وارد شود و چه نشود، رژیم وارد مرحله فروپاشی شده است. جنگ ۱۲ روزه نشان داد که محافظهکاران امکان بسیج طولانیمدت جامعه را ندارند. مدت کوتاهی پس از آن، اعتراضات سیاسی دوباره آغاز شد. ترامپ قبلاً به صراحت اعلام کرده است که اگر مردم کشته شوند، مراکز نظامی ایران هدف قرار خواهند گرفت. به نظر میرسد او وضعیت وخیم در ایران را با دقت زیر نظر دارد و پس از مدتی تصمیم قاطعی خواهد گرفت.»
