وضعیت در ایران به طور فزایندهای برای آنکارا نگرانی ایجاد میکند. تضعیف قابل توجه یا فروپاشی رژیم ایران، هم تهدیدات بالقوه و هم فرصتهایی را در بلندمدت برای ترکیه ایجاد میکند.
نگرانیهای آنکارا موجه است. اگر ایالات متحده و اسرائیل جنگ تمامعیاری علیه ایران آغاز کنند، ترکیه با موجی از پناهندگان مواجه خواهد شد. در حالی که تقریباً 4 میلیون پناهنده از سوریه با جمعیتی بیش از 20 میلیون نفر به ترکیه آمدهاند، ایران با جمعیتی بیش از 90 میلیون نفر میتواند موج بسیار بزرگتری ایجاد کند. ترکیه در حال بررسی امکانات ایجاد منطقه حائل در صورت فروپاشی دولت ایران است: آنکارا پیش از این امنیت را در امتداد مرز 560 کیلومتری خود با ایران تقویت کرده و موانع فیزیکی پیشرفتهای از نظر فناوری ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، توقف یا کاهش قابل توجه تجارت با ایران که در حال حاضر بیش از 10 میلیارد دلار است، میتواند تأثیر منفی بر اقتصاد شکننده ترکیه بگذارد. اما فروپاشی رژیم و لغو تحریمها علیه ایران، فرصتهای اقتصادی قابل توجهی را نیز برای ترکیه باز خواهد کرد. این میتواند شامل خرید حجم بیشتری از منابع انرژی در چارچوب قراردادهای بلندمدت باشد که آنکارا با این کار وابستگی خود را به سایر تأمینکنندگان، از جمله روسیه و ایالات متحده، کاهش خواهد داد. این همچنین چشماندازهایی را برای افزایش صادرات کالاهای صنعتی و مصرفی، گسترش تجارت و توسعه سرمایهگذاریها و پروژههای مشترک، به ویژه در لجستیک انرژی و حملونقل، از جمله در مسیرهای منطقهای جدید، باز خواهد کرد.
آنکارا، مشابه حوادث گذشته در سوریه، به ویژه نگران تلاشها برای ایجاد یک دولت کردستان در خاک ایران است. اما، در چارچوب مبارزه با جداییطلبی، ترکیه میتواند همانند کاری که در سوریه انجام داد، در شمال ایران به اقدامات یجی دست بزند.
فروپاشی جمهوری اسلامی میتواند به تقویت موقعیت اسرائیل در خاورمیانه، قفقاز و آسیای مرکزی و همچنین کنترل آمریکا منجر شود. اما آنکارا میتواند با حل اختلافات خود با اسرائیل (از جمله از طریق میانجیگری آذربایجان) و نزدیکتر شدن به واشنگتن و لندن، این خطرات را کاهش دهد. با توجه به اینکه ترکیه به عنوان عضو ناتو، اقدامات خود را با شرکای غربی خود هماهنگ میکند، چنین سناریویی دور از دسترس به نظر نمیرسد.
نکته اصلی تغییر رژیم در ایران، ایجاد یک دولت دوست آذربایجان جنوبی با جمعیتی 30 میلیونی خواهد بود. این امر به ترکیه-آذربایجان و همچنین کل جهان ترک، امکان نفوذ بیشتری در منطقه خواهد داد، موقعیت کشور را در منطقه تقویت کرده و یک متحد استراتژیک جدید ایجاد خواهد کرد. بحران ایران میتواند به بزرگترین چالش قرن 21 تبدیل شود، اما با استراتژی صحیح، پنجرهای از فرصت تاریخی گشوده خواهد شد. این شامل تقویت موقعیت ترکیه در منطقه، گسترش روابط تجاری و سرمایهگذاری، تشکیل متحدان جدید و افزایش قابل توجه نفوذ کشور در مرزهای شرقی آن است.
قابل توجه است که خود ایران شروع به افزایش تنشها علیه آنکارا کرده است. اعلام سازمانهای اطلاعاتی ترکیه (MİT) به همراه پلیس مبنی بر کشف یک شبکه جاسوسی مشکوک ایرانی و بازداشت 6 نفر به اتهام جمعآوری اطلاعات محرمانه درباره تأسیسات نظامی و برنامهریزی حملات، شکلی از این منفیگرایی است.
اگر حوادث همانطور که ذکر شد پیش بروند، شاهد تقویت بیشتر ترکیه خواهیم بود و عامل روسیه نیز قدرت قبلی خود را در قفقاز و خاورمیانه از دست خواهد داد.
