روز گذشته، جی دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در ارمنستان به سر برد. ونس با نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، دیدار کرد. نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، و جی دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، یادداشت تفاهمی در زمینه همکاری صلحآمیز در حوزه انرژی هستهای بین آمریکا و ارمنستان امضا کردند.
سند امضا شده، مبنای حقوقی فعالیت متقابل استراتژیک آینده دو کشور در زمینه انرژی هستهای را تشکیل میدهد.
در کنار این، یکی از نکات قابل توجه، تأیید فروش پهپادهای نظارتی به ارزش 11 میلیون دلار توسط ونس به ارمنستان بود. این توافقات، توجهات را به روابط ارمنستان و ایران معطوف میکند.
به این ترتیب، دستیابی به هواپیماهای بدون سرنشین (پهپاد) از نوع V-BAT به عنوان مکانیزمهای احتمالی اطلاعاتی و نظارتی علیه ایران ارزیابی میشود. پهپادهای نوع V-BAT به دلیل ویژگیهای فنی خود، نه تنها برای نظارت تاکتیکی، بلکه برای قابلیتهای اطلاعاتی بلندمدت، کنترل مرزها و انتقال دادهها در زمان واقعی نیز مناسب هستند. با توجه به موقعیت جغرافیایی ارمنستان، احتمال استفاده از این پلتفرمها برای اهداف نظارتی و اطلاعاتی در مناطق نزدیک به مرزهای ایران منتفی نیست. اگرچه ایروان رسمی این را به عنوان تقویت تواناییهای دفاعی خود معرفی میکند، اما پیکربندی منطقهای این گام را در یک بستر ژئوپلیتیکی گستردهتر قرار میدهد.
اولاً، نکته اصلی قابل توجه در پسزمینه این توافقات این است که روابط آمریکا و ارمنستان از چارچوب همکاری دیپلماتیک کلاسیک خارج شده و محتوای ژئوپلیتیکی آشکاری به خود میگیرد. چارچوب حقوقی ایجاد شده تحت عنوان «همکاری صلحآمیز» در زمینه انرژی هستهای، و همزمان تأیید فروش پهپادهای نظارتی 11 میلیون دلاری توسط ونس، نشان میدهد که معماری امنیتی ارمنستان مطابق با استانداردهای غربی در حال بازسازی است. این امر به ما اجازه میدهد بگوییم که ایروان به تدریج در حال تبدیل شدن به یک نقطه اتکای استراتژیک است که به منافع غرب در منطقه خدمت میکند.
برای ایران که همواره روابط خوبی با ارمنستان داشته است، این میتواند تهدیدی جدی ایجاد کند. زیرا تقویت قابلیتهای نظامی-فنی ارمنستان توسط آمریکا، به عنوان گسترش قابلیتهای اطلاعاتی و نظارتی علیه تهران تلقی میشود. بدین ترتیب، ارمنستان نه تنها در قفقاز جنوبی، بلکه در یک بستر منطقهای گستردهتر – به حلقهای از زنجیره امنیتی غرب که ایران را در بر میگیرد، تبدیل میشود. این روند به وضوح نشان میدهد که ایروان از سیاست خارجی متوازن فاصله گرفته و نقش یکی از کشورهای خط مقدم در خط مشی استراتژیک غرب علیه ایران را پذیرفته است. از این منظر، همکاری صلحآمیز در زمینه انرژی هستهای بین آمریکا و ارمنستان بیدلیل نیست. این اقدام با هدف ترغیب ارمنستان برای تبدیل شدن به یک پایگاه پیشرو علیه ایران صورت میگیرد.
از سوی دیگر، لازم به ذکر است که این فرآیندها همزمان نشاندهنده تغییر نقش ژئوپلیتیکی است که ارمنستان سالها ایفا کرده است. ارمنستان که زمانی به عنوان پایگاه اصلی روسیه در قفقاز جنوبی عمل میکرد، اکنون به سرعت از مدار نفوذ مسکو دور شده و به نقطه اتکای استراتژیک غرب تبدیل میشود. یادداشت تفاهم امضا شده با آمریکا در زمینه انرژی هستهای، گسترش همکاریهای نظامی-فنی و فروش پهپادهای نظارتی نشان میدهد که این تحول وارد مرحله رسمی و نهادی شده است.
بدین ترتیب، بردار امنیتی و سیاست خارجی ارمنستان به شدت در حال تغییر است: وابستگی نظامی-سیاسی با روسیه به تدریج تضعیف شده و در عوض، ادغام عمیق با آمریکا و ساختارهای غربی در حال انجام است. این امر تأیید میکند که ایروان نه تنها در توازن منطقهای، بلکه در استراتژی امنیتی غرب که در اطراف ایران شکل گرفته است، به کشوری در خط مقدم تبدیل شده است، که این به طور طبیعی میتواند باعث تشدید بیشتر روابط ارمنستان و ایران شود که در ماههای اخیر نیز شکننده شده بود.
در این مقطع، یادآوری این نکته مناسب است که سردی در روابط در زمان اعتراضات در ایران خود را نشان داده بود. مقامات ایرانی نگرانیهای خود را مبنی بر استفاده از خاک و جامعه ارمنستان برای فعالیتهای ضد ایرانی ابراز کرده بودند.
حتی خلیل شیرقولامی، سفیر ایران در ارمنستان، با بیان اینکه «ارمنستان در حال تبدیل شدن به مرکز نیروهای دشمن ایران است»، نارضایتی تهران را به طور رسمی ابراز کرده بود.
آنچه پیداست، هدف اصلی خط مشی سیاسی ارمنستان، رصد و کنترل قابلیتهای منطقهای ایران است. اگر این مسیر تغییر نکند، «دستاوردهای امنیتی» ارمنستان ممکن است کوتاهمدت باشد و در عوض، این کشور میتواند در نقشه رویارویی قدرتهای بزرگ به خط مقدم کشیده شود.
