اکنون ۳۴ سال از فاجعه خوجالی میگذرد. در شب ۲۵ تا ۲۶ فوریه ۱۹۹۲، ارتش ارمنستان و گروههای مسلح جداییطلبان قرهباغ، در مقابل چشمان جهانیان، انسانهای بیدفاع و بیگناه را به قتل رساندند. این حادثه که با بیرحمی و قساوت خاصی و بدون تمایز بین زن، کودک و سالخورده انجام شد، یکی از وحشتناکترین فجایع قرن بیستم محسوب میشود.
در نتیجه نسلکشی خوجالی، ۶۱۳ نفر از ساکنان خوجالی، شامل ۶۳ کودک، ۱۰۶ زن و ۷۰ سالخورده، به قتل رسیدند و ۱۲۷۵ نفر به اسارت گرفته شدند. سرنوشت برخی از اسیرشدگان تا به امروز نامعلوم است.
عاملان نسلکشی خوجالی نه تنها پشیمان نشدند، بلکه افتخار کردند و شادمان گشتند. این نشاندهنده حقارت آنها بود. زیرا آنها افراد بیدفاع، سالخورده، زن و کودک را هدف قرار داده بودند، نه کسانی را که میتوانستند پاسخ دهند یا مقاومت کنند.
اما ضربالمثلی هست که میگوید: عدالت الهی ممکن است دیر شود، اما هرگز خطا نمیکند. و چنین نیز شد. در سال ۲۰۲۰، ارتش پرافتخار آذربایجان انتقام خود را گرفت. فرزندان آذربایجان که سرزمینها را از اشغال آزاد کردند، نشان دادند که قدرت ارمنیها تنها به کودکان و زنان میرسد و نمیتوانند با آنها مبارزه کنند. در سال ۲۰۲۳ نیز حتی یک جداییطلب در خوجالی باقی نماند. ارتش آذربایجان آنها را نابود کرد.
Modern.az جنایتکاران جنگی را که در فاجعه خوجالی مرتکب وحشیگری شده و اکنون مردهاند، معرفی میکند.
مونته "آوو" ملکونیان
در سال ۱۹۹۰، ملکونیان به ارمنستان آمد و با هدف اشغال به قرهباغ رفت. مونته ملکونیان، که در زمان اشغال شهرستان خوجاوند آذربایجان، فرمانده یکی از یگانهای خط مقدم ارمنستان بود، در نسلکشی خوجالی فعالانه در شکنجه آذربایجانیهای اسیر شده شرکت داشت. او در ۱۲ ژوئن ۱۹۹۳ در روستای مرزیلی آغدام توسط ارتش ما نابود شد.
آرکادی تر-تادئوسیان
این تروریست که لقب «روباه جنگل» را گرفته بود، از سال ۱۹۸۸ به جداییطلبی در قرهباغ پیوست و فعالانه در آموزش نظامی داوطلبان شرکت کرد. تر-تادئوسیان، که در سال ۱۹۹۰ عضو گروه تروریستی «داویت ساسونی» بود، در سال ۱۹۹۱ به عنوان رئیس بخش کمیته دفاع ارمنستان منصوب شد.
حمله نیروهای مسلح ارمنستان به خوجالی در ۲۶ فوریه ۱۹۹۲ توسط ژنرال آرکادی تر-تادئوسیان، ملقب به «روباه جنگل»، برنامهریزی شده بود. او این عملیات را ظرف ۳ هفته آماده کرده بود. تادئوسیان در ۳۱ مارس ۲۰۲۱، مدتی پس از شاهد بودن پیروزی آذربایجان در جنگ میهنی، در ایروان درگذشت.
مانول گریگوریان
مانول گریگوریان در ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۶ در روستای کورپالی واقع در استان آرماویر جمهوری سوسیالیستی شوروی ارمنستان به دنیا آمد. گریگوریان یکی از شرکتکنندگان در نسلکشی خوجالی است. در سال ۱۹۹۳، او به عنوان فرمانده تیپ ۸۳ نیروهای مسلح جمهوری ارمنستان منصوب شد. در دوران فرماندهی خود، در زمان اشغال جبرائیل و فضولی، اموال شهروندان آذربایجانی را غارت کرده و غیرنظامیان را شکنجه داده است.
در مصاحبهای که گریگوریان در نوامبر ۲۰۱۴ با دفتر ارمنیزبان رادیو آزادی انجام داد، به صراحت اعلام کرد که از جنگ اول قرهباغ با صدها گروگان آذربایجانی بازگشته و حتی آنها را در خانه شخصی خود به کار گرفته است.
گریگوریان در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۸ در خانهاش در اوچکیلیسا توسط سرویس امنیت ملی دستگیر شد. او به اتهام نگهداری غیرقانونی سلاح و مهمات و فساد متهم شد. در ۱۸ ژوئن ۲۰۱۸، حکمت حاجیاف، رئیس سرویس مطبوعاتی وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان، جنایات مانول گریگوریان را که در جنگ اول قرهباغ مرتکب شده بود، به اطلاع عموم رساند. او در اکتبر ۲۰۲۰ دوباره به قرهباغ آمد. سپس در پی موفقیتهای ارتش ما، فرار کرده و به ایروان بازگشت. در آنجا حالش بد شد و در ۱۹ نوامبر درگذشت.
آستواتساتور پتروسیان
آستواتساتور پتروسیان، متولد ۱۹۵۳، در سالهای ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۰ معاون وزیر دفاع ارمنستان بود. او یکی از رهبران اشغال شهر خوجالی در سال ۱۹۹۲ بود. وی به عنوان یکی از شرکتکنندگان اصلی در کشتار خوجالی شناخته میشود. او در ۲۴ نوامبر ۲۰۲۰ درگذشت. رسانههای محلی گزارش دادند که او نتوانست شکست ارمنستان در جنگ ۴۴ روزه را تحمل کند و درگذشت.
رستم گاسپاریان
رستم گاسپاریان، که به عنوان فرمانده گروه داوطلب «قاپلان سیاه» ارتش ارمنستان شناخته میشود، یکی از شرکتکنندگان در کشتار خوجالی در طول جنگ اول قرهباغ بود.
او در سال ۲۰۲۰، در طول جنگ ۴۴ روزه، دچار جراحت شدید ناشی از ترکش شد. گاسپاریان که از خانکندی به ایروان منتقل شده بود، یک روز بعد درگذشت. همچنین، پسر ۲۹ ساله گاسپاریان نیز همراه او نابود شد.
آرمن ایساگولوف، رئیس اداره امور داخلی به اصطلاح «جمهوری قرهباغ کوهستانی» در سالهای ۱۹۹۱-۱۹۹۵، نیز یکی از شرکتکنندگان در فاجعه خوجالی محسوب میشود. او در سال ۲۰۲۱ در مسکو درگذشت.
علاوه بر این، برخی از جنایتکاران جنگی که در نسلکشی خوجالی شرکت داشتند، امروز در برابر دادگاه عدالت پاسخگو هستند. رهبران سابق جمهوری خودخوانده، باکو ساهاکیان و آرکادی قوکاسیان، که در سال ۱۹۹۲ عملیات حمله به خوجالی را رهبری کردند، در سپتامبر ۲۰۲۳ در جریان عملیات ضدتروریستی دستگیر شدند. آنها در ۵ فوریه ۲۰۲۶ توسط دادگاه نظامی باکو هر کدام به ۲۰ سال حبس محکوم شدند.
اما امروز نیز افرادی هستند که در نسلکشی خوجالی مشارکت نزدیک داشته و هنوز آزاد هستند. در این فهرست، سرژ سارگسیان، روبرت کوچاریان، سیران اوهانیان، سامول بابایان، ویتالی بالاسانیان و دیگران قرار دارند. آنها را نه مرگی آرام، بلکه محاکمهای عادلانه و مجازات در برابر دادگاه آذربایجان در انتظار است.
